The Mediating Effect of Psychological Resilience in the Connection Between Digital Literacy and Digital Addiction

Öz

Digital technologies are indispensable elements of daily life and working life. Digital literacy is a way of thinking technologically to solve problems encountered with technology. Digital addiction is spending too much time on technology and forgetting the concept of time. Psychological resilience is a way to remain strong in the face of adversities. The purpose of this study is to examine the mediating effect of psychological resilience in the link between digital literacy and digital addiction. The research was carried out between 21.02.2025 and 10.04.2025 at Sakarya University Health Services Vocational School in Sakarya province. The data were collected using face-to-face and online survey method. The study found a significant positive relationship between digital literacy and psychological resilience and digital addiction. However, the relationship between psychological resilience and digital addiction is negative and significant. In addition, it was determined that psychological resilience has a mediating role in the effect of digital literacy on digital addiction. As a result, this study showed that digital literacy and digital addiction are among the determinants of psychological resilience.

Anahtar Kelimeler

• Digital Literacy
• Digital Addiction
• Psychological Resilience

Dijital Okuryazarlık ve Dijital Bağımlılık İlişkisinde Psikolojik Sağlamlığın Aracılık Rolü

Öz

Dijital teknolojiler günlük yaşamın ve çalışma hayatının vazgeçilmez unsurlarındandır. Dijital okuryazarlık teknoloji ile karşılaşılan sorunların çözümünde teknolojik düşünmenin bir yoludur. Dijital bağımlılık, gereğinden fazla teknolojiye zaman ayırma ve zaman kavramını unutmaktır. Psikolojik sağlamlık ise olumsuzluklar karşısında güçlü kalabilmenin yoludur. Bu çalışma ile dijital okuryazarlık ve dijital bağımlılık ilişkisinde psikolojik sağlamlığın aracılık rolünün belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırma 21.02.2025–10.04.2025 tarihleri arasında Sakarya ilindeki Sakarya Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulunda gerçekleştirilmiştir. Veriler öğrencilerden yüz yüze ve çevrimiçi anket yöntemleriyle toplanmıştır. Araştırma ile dijital okuryazarlık ile psikolojik sağlamlık ve dijital bağımlık arasında pozitif yönlü anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Fakat psikolojik sağlamlık ile dijital bağımlılık arasındaki ilişkinin negatif yönlü ve anlamlı olduğu görülmektedir. Ayrıca dijital okuryazarlığın dijital bağımlılık üzerindeki etkisinde psikolojik sağlamlığın aracı rolü olduğu belirlenmiştir. Bu çalışma, dijital okuryazarlık ve dijital bağımlılığın, psikolojik dayanıklılığın belirleyicilerinden olduğunu ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

• Dijital Okuryazarlık
• Dijital Bağımlılık
• Psikolojik Sağlamlık

Kaynakça

1. Açıkgöz, M. N., & Kılınç, E. (2023). Türkiye’de Dijital Okuryazarlık Üzerine Yapılmış Lisansüstü Tezlerin İncelenmesi. Yönetim Bilişim Sistemleri İşletmelerde Dijital, 185.
2. Akkoyunlu, B., & Yilmaz, M. (2005). Öğretmen Adaylarının Bilgi Okuryazarlık Düzeyleri ile İnternet Kullanım Sıklıkları ve İnternet Kullanım Amaçları. Eurasian Journal of Educational Research (EJER), (19).
3. Allcott, H., Gentzkow, M., & Song, L. (2022). Digital addiction. American Economic Review, 112(7), 2424-2463.
4. Alrobai, A., Mcalaney, J., Phalp, K., & Ali, R. (2016). Exploring the risk factors of interactive health interventions for digital addiction. International Journal of Sociotechnology and Knowledge Development, 8(2), 1-6. https://doi.org/10.4018/IJSKD.2016040101
5. Arslankoç, S., Salduz Doruk, Ç., & Koçak, O. (2023). Dijital Bağımlılık ve Öz-Kontrol İlişkisinde Psikolojik Sağlamlığın Aracı Rolü. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 34, 467-495. https://doi.org/10.15182/diclesosbed.1300592
6. Arslan, H.N., Karabekiroglu, A., Terzi, O. & Dundar, C. (2021). The effects of the COVID-19 outbreak on physicians’ psychological resilience levels. Postgraduate Medicine, 133(2), 223 230. doi:10.1080/00325481.2021.1874166
7. Arısoy, Ö. (2009). İnternet bağımlılığı ve tedavisi. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar-Current Approaches in Psychiatry, 1(1), 55-67.
8. Arslan, A., Kırık, A. M., Karaman, M., & Çetinkaya, A. (2015). Digital addiction in high school and university students. International Peer-Reviewed Journal of Communication and Humanities Research, 8(8), 34-58.

9. Aydın, A. (2018). Psikolojik sağlamlık: Kavramsal bir inceleme. Psikoloji Dergisi, 25(2), 45-60.
10. Bakır, E. (2016). Sınıf öğretmeni adaylarının dijital vatandaşlık seviyelerinin dijital vatandaşlık alt boyutlarına göre incelenmesi. Karadeniz Teknik Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Trabzon.
11. Baki, Y. (2023). Görsel okuryazarlık yeterliliklerinin dijital okuryazarlığı yordama gücü / The Predictive Power of Visual Literacy Competence for Digital Literacy. e-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 14(6), 126–150.
12. Basım, H. N. & Cetin, F. (2011). Yetişkinler için psikolojik dayanıklılık ölçeğinin güvenilirlik ve geçerlilik çalışması. Türk Psikiyatri Dergisi, 22(2), 104-114.
13. Bawden, D., & Robinson, L. (2009). The dark side of information: overload, anxiety and other paradoxes and pathologies. Journal of Information Science, 35(2), 180-191.
14. Bawden, D. (2008). Origins and concepts of digital literacy. In C. Lankshear, M. Knobel (Eds.), Digital literacies: Concepts, policies and practices (pp.17- 32). New York: Peter Lang.
15. Çakır, H., & Topçu, H. (2005). Bir iletişim dili olarak internet. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19(2), 71-96.
16. Cemiloğlu, D., Almourad, M. B., McAlaney, J., & Ali, R. (2022). Combatting digital addiction: Current approaches and future directions. Technology in Society, 68, 1-11. https://doi.org/10.1016/j.techsoc.2021.101832
17. Christakis, D.A. (2019). The challenges of defining and studying “digital addiction” in children. JAMA, 321(23), 2277-2278.
18. Cham, S., Algashami, A., Aldhayan, M., McAlaney, J., Phalp, K., Almourad, M. B., & Ali, R. (2019). Digital addiction: negative life experiences and potential for technology assisted solutions. In World Conference on Information Systems and Technologies, 921-931.
19. Çelik, M. (2020). Psikolojik sağlamlık ve yaşam kalitesi arasındaki ilişki. Türk Psikoloji Dergisi, 35(1), 23-34.
20. Çelik, H. (2019). "Dijital Okuryazarlığın Psikolojik Sağlamlık Üzerindeki Etkisi: Bir Meta-Analiz Çalışması." Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 9(52), 45-60.
21. Çelik, M., & Yıldız, M. (2020). "Dijital Bağımlılık ve Psikolojik Sağlamlık Arasındaki İlişki: Üniversite Öğrencileri Üzerine Bir Araştırma." Eğitim ve Bilim, 45(204), 1-20.
22. Connor, K. M., & Davidson, J. R. T. (2003). Development of a new resilience scale: The Connor–Davidson Resilience Scale (CD-RISC). Depression and Anxiety, 18(2), 76–82.
23. Doğan, T. (2015). Kısa psikolojik sağlamlık ölçeğinin Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. The Journal of Happiness & Well-Being, 3(1), 93-102.
24. Eker, H., Taş, İ. & Anlı, G. (2020). Üniversite öğrencilerinde psikolojik sağlamlık ile yaşamın anlamı ve algılanan sosyal destek arasındaki ilişkinin incelenmesi. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(39), 1182-1199.
25. Erstad, O. (2007). Conceiving digital literacies in schools-Norwegian experiences. In 3rd International workshop on Digital Literacy, Crete, Greece.
26. Ertan-Düzgün, D. (2022). Üniversite öğrencilerinin kişilik özellikleri ve akademik erteleme davranışları ile sosyal medya bağımlılığı arasındaki ilişkinin incelenmesi. (YÖK Tez Merkezi, Yüksek Lisans). Ufuk Üniversitesi.
27. Eset-Alkalai, Y. (2004). Digital Literacy: A ConceptualFramework for SurvivalSkills in theDigital Era.Jl. Of Educational Multimedia and Hypermedia, 13(1), 3-106.
28. Eşgi, N. (2013). Dijital yerli çocukların ve dijital göçmen ebeveynlerinin internet bağımlılığına ilişkin algılarının karşılaştırılması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 28(3),181-194.
29. Gilster, P., “Digital Literacy‟, New York: Wiley Computer Publishing, 1997.
30. Gizir, C. A. (2007). Psikolojik sağlamlık, risk faktörleri ve koruyucu faktörler üzerine bir derleme çalışması. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 3(28), 113–128.
31. Gülaçtı, F. (2020). İnternet bağımlılığı ile yalnızlık düzeyleri arasındaki ilişkisi. Uluslararası Türk Kültür Coğrafyasında Sosyal Bilimler Dergisi, 5(2), 213-229.
32. Hsu, C. L., & Ching, Y. H. (2013). "The role of digital literacy in the development of psychological resilience." Computers in Human Behavior, 29(1), 1-8.
33. Hamutoğlu, N. B., Güngören, Ö. C., Uyanık, G. K., & Erdoğan, D. G. (2017). Dijital okuryazarlık ölçeği: Türkçe’ye uyarlama çalışması. Ege Eğitim Dergisi, 18(1), 408-429.
34. Hague, C., & Payton, S. (2010). Digital literacy across the curriculum. Futurelab.
35. Hollis, V., & Hargis, J. (2021). "Digital Literacy and Psychological Resilience: A Study of College Students." Journal of Educational Psychology, 113(3), 456-470.
36. Irmak, A. Y., & Erdoğan, S. (2016). Dijital oyun bağımlılığı ölçeği: Türkçe’ye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 17(3), 199–206.
37. Jenkins, H. (2006). Convergence culture: Where old and new media collide. *NYU Press
38. Kaya, R. (2019). Zorluklarla başa çıkma ve psikolojik sağlamlık. Eğitim ve Psikoloji Araştırmaları, 12(3), 78-89.
39. Kaya, A., & Yıldız, M. (2020). "Dijital Okuryazarlık ve Psikolojik Sağlamlık Arasındaki İlişki: Üniversite Öğrencileri Üzerine Bir Araştırma." Eğitim ve Bilim, 45(202), 1-20.
40. Khang, H., Kim, J. K., & Kim, Y. (2013). Self-traits and motivations as antecedents of digital media flow and addiction: The Internet, mobile phones, and video games. Computers in Human Behavior, 29(6), 2416-2424. http://dx.doi.org/10.1016/j.chb.2013.05.027
41. Keskin, B. (2019). Ortaokul Öğrencilerinin Dijital Oyun Bağımlılığı ile Psikolojik Sağlamlık ve Bilinçli Farkındalık Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi (Master's thesis, Bursa Uludağ Üniversite (Turkey)).
42. Kesici, A., & Tunç, N. F. (2018). The development of the digital addiction scale for the university students: Reliability and validity study. Universal Journal of Educational Research, 6(1), 91-98. https://doi:10.13189/ujer.2018.060108.
43. Kul, S. (2020). Dijital okuryazarlık ve diğer değişkenlerle internet bağımlılığı ilişkisinin incelenmesi. Uluslararası Yönetim Bilişim Sistemleri ve Bilgisayar Bilimleri Dergisi, 4(1), 28-41.
44. Kuss, D. J., & Griffiths, M. D. (2017). "Online Social Networking and Addiction—A Review of the Psychological Literature." International Journal of Environmental Research and Public Health, 14(3), 311.
45. Luthar S. S, Cicchetti D. & Becker B. (2020). The construct of resilience: A critical evaluation and guidelines for future work. Child Development. 2020;71(3):543 62.
46. Manovıch, L. (2001). The Language Of New Media, Mıt Press: Cambridge, Mass.
47. Odacı, H., & Çelik, Ç. B. (2017). Internet dependence in an undergraduate population: the roles of coping with stress, self-efficacy beliefs, and sex role orientation. Journal of Educational Computing Research, 55(3), 395-409.
48. Ögel, K. (2012). İnternet bağımlılığı, internetin psikolojisini anlamak ve bağımlılıkla başa çıkmak. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
49. Öğüt, N., & Karakoç, E. (2024). Dijital Bağımlılık ve Psikolojik Sağlamlık Arasındaki İlişki. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, (46-Yapay Zekâ ve İletişim), 1-18.
50. Özler, N.D. & Yeni, Z. (2017). A research on determination of the relationship between resilience and career future perception, 3. Global Business Research Congress, 554-559. doi:10.17261/Pressacademia.2017.631
51. Özkaya, Y., & Erat, V. (2022). Türkiye’de dijital okuryazarlık çalışmaları: Literatüre dayalı nitel bir araştırma. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, Dijitalleşme Özel Sayısı, 240–256.
52. Özsarı, A., & Görücü, A. (2023). Digital Literacy, Digital Addiction And Life Satisfaction: Research Of Judo Athletes. Journal Of Education And Recreation Patterns, 4(1), 169-180.
53. Ribble, M. (2011). Digital Citizenship in Schools. Washington DC: The International Society for Technology in Education (ISTE).
54. Ribble, M., & Bailey, G. (2019). "The Relationship Between Digital Literacy and Psychological Well-Being in Adolescents." Computers in Human Behavior, 95, 1-8.
55. Sominsky, L., Walker, D. W., & Spencer, S. J. (2020). One size does not fit all–Patterns of vulnerability and resilience in the COVID-19 pandemic and why heterogeneity of disease matters. Brain, behavior, and immunity, 87, 1.
56. Şahin, C., & Günüç, S. (2020). Davranışsal Bağımlılığa ve Teknoloji Bağımlılığına Giriş. İçinde Teknoloji Bağımlılıkları (ss. 1-24). Nobel Akademik Yayıncılık Eğitim Danışmanlık Tic. Ltd. Şti.
57. Tebes, J. K., Irish, J. T., Puglisi Vasquez, M. J., & Perkins, D. V. (2004). Cognitive transformation as a marker of resilience. Substance Use & Misuse, 39(5), 769-788.
58. Terzi, Ş. (2006). Kendini toparlama gücü ölçeğinin uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışmaları. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 3(26), 77–86.
59. Tornero, J. M. P. (2004). Promoting digital literacy: Understanding digital literacy. Barcelona: University of Autonoma.
60. Theron, L. C. (2016). The everyday ways that school ecologies facilitate resilience: Implications for school psychologists. School Psychology International, 37(2), 87-103.
61. Ünal, S., & Korkmaz, Ö. (2023). Ortaöğretim düzeyindeki öğrencilerin dijital okuryazarlık düzeyleri dijital bağımlılık ve sanal ortam yalnızlık düzeyleri. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(37), 218-240.
62. Wahab, S.N.B.A., Mordiffi, S.Z., Ang, E. & Lopez, V. (2017). Light at the end of the tunnel: New graduate nurses' accounts of resilience: A qualitative study using Photovoice. Nurse Education Today, 52, 43-49. doi: 10.1016/j.nedt.2017.02.007
63. Yağmur, T. & Türkmen, N. S. (2017). Ruhsal hastalığı olan hastalara bakım veren aile üyelerinde algılanan stres ve psikolojik dayanıklılık. Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 4(1), 542-548.
64. Yılmaz, R. (2020). "Dijital Okuryazarlık ve Psikolojik Sağlamlık Arasındaki İlişki." Eğitim ve Bilim, 45(204), 45-60.
65. Yurter, E., & Duğan, Ö. (2024). Sosyal Medya Bağımlılığı ile Dijital Okuryazarlık Arasındaki İlişkinin Lise Öğrencileri Üzerinden İncelenmesi. SDÜ İfade, 6(2), 95-110.