Examination of primary school science course curriculum objectives and workbook questions according to the revised Bloom taxonomy

Öz

The study aims to examine the distribution of the objectives in the 2018 primary school science curriculum and the questions in the science course workbooks according to the cognitive process dimensions of the revised Bloom's taxonomy and to determine the taxonomic alignment, document analysis, one of the qualitative research methods, was used in the study. The objectives and questions examined within the scope of the research were analyzed according to the cognitive process dimension of the revised Bloom's taxonomy. The descriptive analysis technique was applied to the data analysis. As a result of the research, it was determined that neither the objectives nor the questions in the workbooks showed a taxonomically balanced distribution according to the cognitive process dimension of Bloom's revised taxonomy. At both grades, it was determined that most objectives were at the comprehension level. In the study, it was also determined that 86,18% of the questions in the third-grade workbook were at lower cognitive levels and 13,82% were at higher cognitive levels. On the other hand, 76,20% of the grade fourth-grade workbook questions were at lower cognitive levels, and 23,80% were at higher cognitive levels. In addition, it was determined that although the curriculum contains very few numbers of objectives at the remembering level, there are many questions at this level in the workbooks. However, there are not enough questions in the workbooks to measure the achievement of the objectives at the higher-level cognitive process stages. In light of these results, it is suggested that the science curriculum, which is being updated, should include more objectives involving high-level cognitive process stages and more questions to measure the development of high-level cognitive process stages in the workbooks.

Anahtar Kelimeler

• science course
• renewed Bloom taxonomy
• primary school
• curriculum

İlkokul fen bilimleri dersi öğretim programı kazanımlarının ve çalışma kitabı sorularının yenilenen Bloom taksonomisine göre incelenmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı, ilkokul fen bilimleri dersi 2018 öğretim programında yer alan kazanımlar ile fen bilimleri dersi çalışma kitaplarında yer alan soruların yenilenen Bloom taksonomisinin bilişsel süreç boyutuna göre dağılımını incelemek ve taksonomik uyumunu belirlemektir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi kullanılmıştır. Araştırma kapsamında incelenen kazanım ve sorular yenilenen Bloom taksonomisinin bilişsel süreç boyutuna göre analiz edilmiştir. Verilerin çözümlemesinde betimsel analiz tekniği uygulanmıştır. Araştırma sonucunda hem kazanımların hem de çalışma kitaplarındaki soruların taksonomik olarak dengeli bir dağılım göstermediği tespit edilmiştir. Her iki sınıf düzeyinde de öğretim programında en çok anlama düzeyindeki kazanımlara yer verildiği belirlenmiştir. Araştırmada ayrıca üçüncü sınıf çalışma kitabındaki soruların %86,18’inin alt düzey bilişsel süreç basamaklarında, %13,82’sinin ise üst düzey bilişsel süreç basamaklarında olduğu tespit edilmiştir. Dördüncü sınıf çalışma kitabı sorularının ise %76,20’si alt düzey bilişsel süreç basamaklarında ve %23,80’i üst düzey bilişsel süreç basamaklarında yer aldığı belirlenmiştir. Ayrıca program, hatırlama basamağında çok az sayıda kazanım içermesine rağmen çalışma kitaplarında bu basamakta çokça sorunun yer aldığı tespit edilmiştir. Ancak çalışma kitaplarında üst düzey bilişsel süreç basamaklarına ilişkin yeterli sayıda soru olmadığı belirlenmiştir. Bu sonuçlar doğrultusunda, fen bilimleri öğretim programında üst düzey bilişsel süreç basamaklarını kapsayan kazanımlara ve çalışma kitaplarında üst düzey bilişsel süreç basamaklarındaki gelişimi ölçümleyecek sorulara daha çok yer verilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• fen bilimleri dersi
• yenilenen Bloom taksonomisi
• ilkokul
• öğretim programı

Kaynakça

1. Akıncı, A. T. (2020). Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki etkinliklerin yenilenmiş Bloom taksonomisine göre incelenmesi (Tez No. 651255) [Yüksek lisans tezi, Akdeniz Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
2. Anderson, L. W., & Krathwohl, D. R. (2001). Taxonomy for learning, teaching and assessing: A revision of Bloom's taxonomy of educational objectives. Needham Heights, Allyn & Bacon, MA.
3. Anderson, L. W., & Krathwohl, D. R. (2014). Öğrenme öğretim ve değerlendirme ile ilgili bir sınıflama: Bloom’un eğitimin hedefleri ile ilgili sınıflamasının güncelleştirilmiş biçimi (D.A. Özçelik, Çev.) Ankara: Pegem Akademi.
4. Arı, A. (2011). Bloom’un Gözden Geçirilmiş Bilişsel Alan Taksonomisinin Türkiye’de ve Uluslararası Alanda Kabul Görme Durumu. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 11/2, 767-772.
5. Arı, A. (2013). Bilişsel alan sınıflamasında yenilenmiş Bloom, SOLO, Fink, Dettmer taksonomileri ve uluslararası alanda tanınma durumları. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 6(2),259-290.
6. Arslan, A. (2022). 5., 6., 7. ve 8. Sınıf fen bilimleri dersi ikinci yazılı soruları ve ders kitaplarındaki soruların yenilenmiş Bloom taksonomisine ve kazanımlara göre incelenmesi (Tez No. 768407) [Yüksek lisans tezi, İbrahim Çeçen Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
7. Avcı, F., Aslangiray, H., ve Özyalçın, B. (2021). 2018 Fen bilimleri öğretim programı kazanımlarının konu alanları ve sınıf düzeyi açısından yenilenmiş Bloom taksonomisine göre analizi ve değerlendirilmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 11(2), 643-660. https://doi.org/10.24315/tred.689366
8. Bloom, B. S. (1956). Taxonomy of educational objectives handbook 1: Cognitive domain. New York: David McKay.

9. Borich, G. D. (2014). Etkili öğretim yöntemleri: Araştırma temelli uygulama (M. B. Acat, Çev.). Ankara: Nobel Yayıncılık.
10. Bümen, N. T. (2006). Program geliştirmede bir dönüm noktası: Yenilenmiş Bloom taksonomisi. Eğitim ve Bilim Dergisi, 31(142), 3-14.
11. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, K.E., Akgün, E.Ö., Karadeniz, Ş., ve Demirel, F. (2010). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Yayıncılık.
12. Cangüven, H. D., ve Avcı, G. (2022). 2013 ve 2018 Fen bilimleri öğretim programları kazanımlarının yenilenmiş Bloom taksonomisine göre karşılaştırılması. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(2), 306-318. https://doi.org/10.17556/erziefd.803732
13. Cangüven, H. D., Öz, O., Binzet, G., ve Avcı, G. (2017). Milli Eğitim Bakanlığı 2017 fen bilimleri taslak programının yenilenmiş Bloom taksonomisine göre incelenmesi. International Journal of Eurasian Education and Culture, 2(2), 62-80.
14. Coşar, Y. (2011). İlköğretim altıncı sınıf matematik dersi çalışma kitabındaki soruların kapsam geçerlik ve yenilenmiş Bloom taksonomisinin bilişsel süreç boyutuna göre analizi (Tez No. 299733) [Yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
15. Çelik, R. (2022). Beceri temelli fen bilimleri sorularının yenilenmiş Bloom taksonomisine göre incelenmesi (Tez No. 715981) [Yüksek lisans tezi, Fırat Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
16. Çelik, S., Kul, Ü. ve Çalık Uzun, S. (2018). Ortaokul matematik dersi öğretim programındaki kazanımların yenilenmiş Bloom taksonomisine göre incelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(2), 775-795. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2018.18.37322-431437
17. Çolak Şeker, Z. (2022). 5. 6. 7. ve 8. Sınıf fen bilimleri ders kitabında yer alan değerlendirme sorularının yenilenmiş Bloom taksonomisine göre incelenmesi (Tez No. 721745) [Yüksek lisans tezi, Dicle Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
18. Dalak, O. (2015). TEOG sınav soruları ile 8. sınıf öğretim programlarındaki ilgili kazanımları yenilenmiş Bloom taksonomisine göre incelenmesi (Tez No. 388903) [Yüksek lisans tezi, Gaziantep Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
19. Demiröz, B. (2022). İlkokul fen bilimleri ders kitabındaki ünite değerlendirme sorularının yenilenmiş Bloom taksonomisinin bilişsel süreç boyutu, soru türleri ve konu alanlarına göre incelenmesi (Tez No. 740174) [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
20. Dönmez, H.(2019). 6., 7. ve 8. sınıf fen bilimleri öğretim programı kazanımlarının ve değerlendirme sorularının incelenmesi: SOLO taksonomisi. incelenmesi (Tez No. 582688) [Yüksek lisans tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
21. Ensar, F. (2002). İlköğretim 6. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metin altı soruları üzerine bir inceleme (Tez No. 137542) [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
22. Erol, T., ve Kavruk, H. (2021). Türkçe dersi öğretim programı kazanımlarının yenilenmiş Bloom taksonomisine göre sınıflandırılması. Ana Dili Eğitim Dergisi, 9(4), 1421-1442. https://doi.org/10.16916/aded.937926
23. Forehand, M. (2010). Bloom’s taxonomy. Emerging perspectives on learning, teaching, and technology, 41(4), 47-56.
24. Gray, K. C., & Waggoner, J. E. (2002). Multiple intelligences meet Bloom's taxonomy. Kappa Delta Pi Record, 38(4), 184-187.
25. Gültekin, M., ve Burak, D. (2019). 4. Sınıf sosyal bilgiler dersi öğretim programı kazanımlarının Bloom ve revize Bloom taksonomisine göre incelenmesi. Sosyal Bilimler Dergisi, 9(18), 121-140. https://doi.org/10.31834/kilissbd.597408
26. Gündoğdu, Z. (2022). 2018 fen bilimleri dersi öğretim programı 5-8. sınıf kazanımlarının yenilenmiş Bloom taksonomisine göre incelenmesi ve program hakkında öğretmen görüşleri (Tez No. 740534) [Yüksek lisans tezi, Kastamonu Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
27. Güven, Ç. (2014). 6, 7, 8. Sınıflar fen ve teknoloji dersi öğretim programındaki soruların yenilenmiş Bloom taksonomisine göre incelenmesi (Tez No. 374148) [Yüksek lisans tezi, Ahi Evran Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
28. Güven, Ç., ve Aydın, A. (2017). 8. Sınıf fen ve teknoloji dersi öğretim programında bulunan soruların yenilenmiş Bloom taksonomisinin bilişsel süreç boyutuna göre incelenmesi. Türkiye Kimya Derneği Dergisi, 2(1), 87-104.
29. Irvine, J. (2021). Taxonomies in education: Overview, comparison, and future directions. Journal of Education and Development, 5(2), 1-25. https://doi:10.20849/jed.v5i2.898
30. Kalender, B., ve Baysal, Z. N. (2021). Öğretim programı ve ders kitaplarının program ögelerinin uyumu açısından incelenmesi: Hayat bilgisi örneği. Boğaziçi Üniversitesi Eğitim Dergisi, 38(2), 75-96. https://doi.org/10.52597/buje.990925
31. Kaya, S. (2022). Liselere Geçiş Sistemi (LGS) fen bilimleri testi sorularının fen bilimleri dersi öğretim programı kazanımlarıyla örtüşme düzeyinin belirlenmesi (TezNo.611846) [Yüksek lisans tezi, Bartın Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
32. Kışoğlu, B. (2021). 3. ve 4. Sınıf fen bilimleri ders kitaplarındaki soruların yenilenmiş Bloom taksonomisi bilişsel süreç boyutuna göre incelenmesi (Tez No. 69928) [Yüksek lisans tezi, Mersin Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
33. MEB (2018a). Fen bilimleri dersi öğretim programı (İlkokul ve ortaokul 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar). MEB Yayıncılık. https://mufredat.meb.gov.tr
34. MEB (2018b). Fen bilimleri dersi çalışma kitapları. Ankara: MEB Yayıncılık. https://odsgm.meb.gov.tr/www/temel-egitim-kitaplari/icerik/834
35. Sönmez, V. (2007). Program geliştirmede öğretmen el kitabı. Ankara: Anı Yayıncılık.
36. Miles, M. B. & Huberman A., M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. Thousand Oaks: SAGE Publishing House.
37. Özcan, C., ve Kaptan, F. (2019). 2018 Yılı fen bilimleri öğretim programının fen bilimleri için uyarlanmış Bloom taksonomisine göre incelenmesi. Gaziantep Üniversitesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 3(2), 78-90.
38. Polat, M., Bilen, E., ve Kayacan, K. (2022). 8. Sınıf" DNA ve Genetik Kod" Ünitesi Kazanımları ile Değerlendirme Sorularının SOLO Taksonomisine Göre İncelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (53), 194-211.
39. Sak, R., Şahin Sak, İ. T., Öneren Şendil, Ç.,ve Nas, E. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak doküman analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 227-250. http://doi.org/10.33400/kuje.843306
40. Tan, M., ve Temiz, B. K. (2003). Fen öğretiminde bilimsel süreç becerilerinin yeri ve önemi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(1), 89-101.
41. Ulum, H. (2017). MEB ilkokul 2, 3 ve 4. sınıf Türkçe ders ve çalışma kitaplarında yer alan etkinliklerin yenilenmiş Bloom taksonomisine göre incelenmesi (Tez No. 473546) [Yüksek lisans tezi, Mersin Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
42. Ural, E., ve Göbekli, B. G. (2022). Ortaokul fen bilimleri ders kitaplarında yer alan ünite sonu değerlendirme sorularının yenilenmiş Bloom taksonomisi’ne göre değerlendirilmesi. Bilimsel Eğitim Çalışmaları, 6(1), 112-145.
43. Usluoğlu, B. (2020). İlkokul 3 ve 4. sınıf matematik ders kitaplarındaki etkinliklerin yenilenmiş Bloom taksonomisine göre incelenmesi (Tez No. 628643) [Yüksek lisans tezi, Kırıkkale Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
44. Usluoğlu, B., ve Toptaş, V. (2020). İlkokul 1. ve 2. sınıf matematik ders kitaplarındaki ünite değerlendirme sorularının yenilenmiş Bloom taksonomisine göre incelenmesi. Eğitim Kuram ve Uygulama Araştırmaları Dergisi, 6 (2), 136-148.
45. Ülper, H. (2023). Türkçe ders kitabı çözümlemeleri. Ankara: Pegem Akademi.
46. Üredi, L., ve Ulum, H. (2020). İlkokul matematik ders kitaplarında bulunan ünite değerlendirme sorularının yenilenmiş Bloom taksonomisine göre incelenmesi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(2), 432-447. https://doi.org/10.17860/mersinefd.693392
47. Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin yayıncılık.
48. Yılmaz, E., ve Keray, B. (2012). Söyleşi metinleri yoluyla sekizinci sınıf öğrencilerinin soru sorma becerilerinin yenilenmiş Bloom taksonomisine göre incelenmesi. Sakarya University Journal of Education, 2(2), 20-31.
49. Yolcu, H. H. (2019). İlkokul öğretim programı 3 ve 4. sınıf fen bilimleri dersi kazanımlarının revize edilmiş Bloom taksonomisi açısından analizi ve değerlendirilmesi. İlköğretim Online, 18(1), 253-262. https://doi.org/10.17051/ilkonline.2019.527214
50. Yurdabakan, İ. (2012). Bloom’un revize edilen taksonomisinin eğitimde ölçme ve değerlendirmeye etkileri. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(2), 327-348.
51. Zorluoğlu, S., Şahintürk, A., ve Bağrıyanık, K. (2017). 2013 Yılı fen bilimleri öğretim programı kazanımlarının yenilenmiş Bloom taksonomisine göre analizi ve değerlendirilmesi. Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(1), 1-15. https://doi.org/10.14686/buefad.267190