Öğretmen adaylarının Braille yazıya yönelik tutumları: Web tabanlı bir öğretim platformu uygulaması

Öz

Bu araştırmanın amacı, web tabanlı öğretim platformuyla yapılan öğretimin öğretmen adaylarının Braille yazıya yönelik tutumlarına etkisinin olup olmadığının araştırılmasıdır. Araştırma, tek grup ön test-son test deseniyle yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubunu 34 öğretmen adayı oluşturmuştur. Uygulama sürecinde öğretmen adayları, online olarak sunulan web tabanlı bir Braille öğretim platformu aracılığıyla çeşitli etkinlikler gerçekleştirmiştir. Platformun içerisinde Braille öğretimine ilişkin altı modül yer almaktadır. Bu süreçte veri toplama aracı olarak Braille (Kabartma) Yazıya Yönelik Tutum Ölçeği ve Kişisel Bilgi Formu kullanılmıştır. Verilerin analizinde ise iki kategorili değişkenler için bağımsız örneklemler t-testi, ikiden fazla kategori içeren değişkenler için Kruskal Wallis H testi uygulanmıştır. Araştırma sonunda, çalışma grubundaki öğretmen adaylarının tutum ölçeği son test puan ortalamalarının ön test puan ortalamalarına kıyasla daha yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca ön ve son test puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde farklılık olduğu belirlenmiştir. Hesaplanan etki büyüklüğü değeri ise bu farkın yüksek etkiye sahip olduğunu göstermiştir. Alt grup analizlerinde ise ele alınan tüm değişkenler (cinsiyet, yakın çevrede görme yetersizliği olan bir tanıdığı olma, Braille yazı kullanan bir tanıdığı olma, Braille yazı hakkında genel bilgi, öğrenim görülen bölüm, günlük bilgisayar kullanım süresi ve günlük internet kullanım süresi) açısından öğretmen adaylarının tutum puanlarının istatiksel olarak anlamlı farklılık oluşturmadığı belirlenmiştir. Sonuç olarak, öğretmen adaylarının Braille yazıya yönelik tutumlarının olumlu yönde olduğu ve bu yönde olumlu tutum geliştirdikleri söylenebilir. Araştırmadan elde edilen bulgular literatür çerçevesinde tartışılmış ve bazı öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• braille
• tutum
• web tabanlı öğretim
• teknoloji
• görme yetersizliği

Teacher candidates' attitudes towards Braille: A web-based teaching platform application

Öz

This study aims to investigate whether teaching through a web-based teaching platform affects the attitudes of pre-service teachers towards Braille. The research was conducted using a single-group pre-test-post-test design. The study group consisted of 34 pre-service teachers. During the implementation process, pre-service teachers carried out various activities through a web-based Braille teaching platform. The application was implemented through a web-based Braille teaching platform offered online. The platform includes six modules related to Braille teaching. The Braille (Embossed) Writing Attitude Scale and a Personal Information Form were used as data collection tools. For data analysis, an independent samples t-test was applied for variables with two categories, and a Kruskal-Wallis H test was applied for variables with more than two categories. At the end of the study, the researchers concluded that the post-test mean scores of the pre-service teachers in the study group were higher than their pre-test mean scores. Furthermore, the researchers found a statistically significant difference between the pre- and post-test scores. The calculated effect size indicated a high impact. In subgroup analyses, they found no statistically significant difference in the attitude scores of the pre-service teachers across all variables (gender, having a visually impaired acquaintance in the immediate vicinity, having an acquaintance who uses Braille, general knowledge of Braille, field of study, daily computer use time, and daily internet use time) considered. In conclusion, it can be said that prospective teachers have a positive attitude towards Braille and have developed more positive attitudes in this direction. The researchers discussed the research findings within the framework of the existing literature, and they presented some recommendations.

Anahtar Kelimeler

• braille
• attitude
• web-based instruction
• technology
• visual impairment

Kaynakça

1. Abd Aziz, N. S., Raus, N. M., & Mohamed, A. K. (2023). Pembelajaran Braille berasaskan web bagi pelajar celik penglihatan: Web-based Braille learning for sighted learners. Journal of Quran Sunnah Education & Special Needs, 7(1), 30-38. https://doi.org/10.33102/jqss.vol7no1.184
2. AlTarawneh, R. K., & Majali, R. (2021). Effectiveness of a Braille training program for teachers in Jordan. Psychology and Education, 58(2), 11461-11471. https://psychologyandeducation.net/pae/index.php/pae/article/view/4328
3. Amato, S. (2009). Challenges and solutions in teaching Braille in an online-education model. Journal of Visual Impairment & Blindness, 103(2), 78-80. https://doi.org/10.1177/0145482X0910300206
4. Argyropoulos, V., Katsoulis, F., & Eliadou, C. (2006, 16-21 July). Teachers’ and blind students’ attitudes towards Braille: A comparative study [Paper presentation]. 12th ICEVI World Conference, Putra World Trade Centre, Kuala Lumpur, Malaysia.
5. Argyropoulos, V., Hathazi, A., & Nikolaraizi, M. (2019). Undergraduate student education programs regarding Braille literacy: A transnational comparative study. Higher Education Studies, 9(4), 44-57. https://doi.org/10.5539/hes.v9n4p44
6. Aslan, C., Doğuş, M., Okyar, S., & Kan, A. (2019). Braille (kabartma) yazıya yönelik tutum ölçeği geliştirme çalışması. Gazi Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 39(1), 271-295. https://doi.org/10.17152/gefad.429774
7. Aslan, C., Kalaylı, M. E., Doğuş, M., & Uyar, D. (2024). Examining the opinions of different stakeholders regarding the teaching of Braille writing for individuals with visual impairments. Dicle University Journal of Ziya Gokalp Education Faculty, (45), 84-108. http://dx.doi.org/10.14582/DUZGEF.2024.221
8. Awang, A., Abdul Rani, I. F., & Eng Hock, K. (2025). Global trends in Braille literacy and assistive technologies: A bibliometric analysis (1985–2024). British Journal of Visual Impairment, 1-14. https://doi.org/10.1177/02646196251345966

9. Bhuasiri, W., Xaymoungkhoun, O., Zo, H., & Rho, J. J. (2012). Critical success factors for e-learning in developing countries: A comparative analysis between ICT experts and faculty. Computers & Education, 58(2), 843-855. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2011.10.010
10. Bola, Ł., Siuda-Krzywicka, K., Paplińska, M., Sumera, E., Hańczur, P., & Szwed, M. (2016). Braille in the sighted: Teaching tactile reading to sighted adults. PloS one, 11(5), e0155394. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0155394
11. Doğuş, M., & Aslan, C. (2019, 25-28 Nisan). Özel eğitim bölümü öğrencilerinin Braille yazıya yönelik tutumları [Sözlü bildiri]. 28. Uluslararası Eğitim Bilimleri Kongresi, Ulusal Eğitim Dernekleri Platformu, Ankara, Türkiye.
12. Durando, J., & Wormsley, D. P. (2009). Evaluating training and implementation of the individualized meaning-centered approach to teaching Braille literacy. Journal of Visual Impairment & Blindness, 103(3), 150-161. https://doi.org/10.1177/0145482X0910300304
13. Esmail, S., Dary, K., Walter, A., & Knupp, H. (2010). Attitudes and perceptions towards disability and sexuality. Disability and Rehabilitation, 32(14), 1148-1155. https://doi.org/10.3109/09638280903419277
14. Farrand, K. M., Koehler, K. E, & Vasquez, A. M. (2022). Literary Braille instruction; A review of university personnel preparation programs. Journal of Visual Impairment & Blindness, 116(5), 617-628. https://doi.org/10.1177/0145482X221130356
15. Glasman, L. R., & Albarracín, D. (2006). Forming attitudes that predict future behavior: A meta-analysis of the attitude-behavior relation. Psychological Bulletin, 132(5), 778-822. https://sid.ir/paper/596792/en
16. Gürel Selimoğlu, Ö., & Demir, F. E. (2024). An examination of pre-service teachers’ attitudes and views towards Braille writing. Pegem Journal of Education and Instruction, 15(1), 231-249. https://doi.org/10.47750/pegegog.15.01.20
17. Harrison, J. R., Cooch, C. G., & Alsup, J. (2003). Using distance education for families to improve children’s Braille literacy. Journal of Visual Impairment & Blindness, 97(3), 169-172. https://doi.org/10.1177/0145482X0309700305
18. Hayek, M., Dorfberger, S., & Karni, A. (2016). Effective learning and retention of Braille letter tactile discrimination skills in children with developmental dyslexia. Developmental Science, 19(1), 32-40. https://doi.org/10.1111/desc.12285
19. Hung, H. Y. (2008). Teachers’ perspectives about Braille literacy in Taiwan [Unpublished doctoral dissertation]. The Ohio State University.
20. Iqbal, K., Ashraf, S., & Amjad, A. (2022). Learning Braille at higher education level: Exploring the perception of prospective special education teachers. Journal of Business and Social Review in Emerging Economies, 8(2), 567-578. https://doi.org/10.26710/jbsee.v8i2.2423
21. Karataş, R., Haylı, Ç. M., Demir Kösem, D., & Doğuş, M. (2024). Investigation of the attitudes of undergraduate students of special education department and other education faculty students towards Braille writing. British Journal of Visual Impairment, 43(2), 381-395. https://doi.org/10.1177/02646196241231162
22. Kazazoğlu, S. (2013). The effect of attitudes towards turkish and english courses on academic achievement. Education and Science, 38(170), 294-307. https://doi.org/10.15390/ES.2013.1203
23. Koenig, A. J., & Robinson, M. C. (2001). Online instruction in Braille code skills for preservice teachers. Journal of Visual Impairment & Blindness, 95(9), 543-557. https://doi.org/10.1177/0145482X0109500905
24. Kurt, A., Aslan, C., & Uluyol, Ç. (2025). Teaching Braille to sighted individuals through technology: A systematic review. Journal of Teacher Education and Lifelong Learning, 7(1), 29-42. https://doi.org/10.51535/tell.1605830
25. Kurt, A., & Ketenoğlu-Kayabaşı, Z. E. (2022). Branş Öğretmen adaylarının Braille yazıya yönelik tutumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 20(3), 1123-1150. https://doi.org/10.37217/tebd.1142716
26. Lee, L. W., Mohamed, A. R., & Altamimi, A. A. (2015). Design, development, and evaluation of an automated e-learning tutorial system to instruct pre-service special educators in the Malay Braille code. The Asia-Pacific Education Researcher, 24(3), 481-494. https://doi.org/10.1007/s40299-014-0219-9
27. Lillie, M. A. (2017). Examining a novel response modality: Teaching sighted individuals to read Braille visually [Unpublished doctoral dissertation]. The University of Wisconsin-Milwaukee.
28. Marshall, C., & Rossman, G. B. (2014). Designing qualitative research. Sage.
29. Milli Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2013). Görme engellilere okuma yazma öğretim kılavuzu. http://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2014_09/10100531_grmeklavuzu.pdf
30. Nkuba, M. P. (2024). Exploring experiences of special education trainee teachers on Braille reading skills: A study of a private University in Tanzania [Unpublished doctoral dissertation]. The University of Zambia.
31. Okyar, S., & Şafak, P. (2025). Görmeyen çocuklarla çalışan öğretmenlerin Braille yazıya yönelik tutumlarının incelenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 23(1), 154-172. https://doi.org/10.37217/tebd.1382195
32. Ponchillia, P. E., & Durant, P. A. (1995). Teaching behaviors and attitudes of Braille instructors in adult rehabilitation centers. Journal of Visual Impairment & Blindness, 89(5), 432-439. https://doi.org/10.1177/0145482X9508900508
33. Putnam, B. C. (2013). Teaching Braille letters, numbers, punctuation, and contractions to sighted individuals [Unpublished master thesis]. The University of Wisconsin-Milwaukee.
34. Putnam, B. C. (2015). Teaching sighted students to read Braille visually [Unpublished doctoral dissertation]. The University of Wisconsin-Milwaukee.
35. Putnam, B. C., & Tiger, J. H. (2015). Teaching Braille letters, numerals, punctuation, and contractions to sighted individuals. Journal of Applied Behavior Analysis, 48(2), 466-471. https://doi.org/10.1002/jaba.202
36. Rahimi, N. A. Z. N. M., Hanif, N. H. H. M., & Janin, Z. (2018, 28-30 November). Mobile applications for teaching and learning Arabic Braille. IEEE 5th International Conference on Smart Instrumentation, Measurement and Application (ICSIMA) (pp. 1-4). Songkhla, Thailand.
37. Scheithauer, M. C., & Tiger, J. H. (2012). A computer‐based program to teach Braille reading to sighted individuals. Journal of Applied Behavior Analysis, 45(2), 315-327. https://doi.org/10.1901/jaba.2012.45-315
38. Scheithauer, M. C., Tiger, J. H., & Miller, S. J. (2013). On the efficacy of a computer‐based program to teach visual Braille reading. Journal of Applied Behavior Analysis, 46(2), 436-443. https://doi.org/10.1002/jaba.48
39. Şafak, P. (2021). Braille yazı sistemi, tarihçesi ve dünyada Braille. P. Şafak (Ed.), Görenler için Braille (kabartma) yazı rehberi içinde (s. 1-23). Pegem.
40. Şahin, F., & Güldenoğlu, B. (2013). Engelliler konusunda verilen eğitim programının engellilere yönelik tutumlar üzerindeki etkisi. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(1), 214-239. https://dergipark.org.tr/en/pub/amauefd/article/21182
41. Toussaint, K. A., & Tiger, J. H. (2010). Teaching early Braille literacy skills within a stimulus equivalence paradigm to children with degenerative visual impairments. Journal of Applied Behavior Analysis, 43(2), 181-194. https://doi.org/10.1901/jaba.2010.43-181D
42. Wilson, T. D., Kraft, D., & Dunn, D. S. (1989). The disruptive effects of explaining attitudes: The moderating effect of knowledge about the attitude object. Journal of Experimental Social Psychology, 25(5), 379-400. https://doi.org/10.1016/0022-1031(89)90029-2
43. Wittenstein, S. H. (1994). Braille literacy: Preservice training and teachers' attitudes. Journal of Visual Impairment and Blindness, 88(6), 516-524. https://doi.org/10.1177/0145482X19948806007
44. Wittenstein, S. H., & Pardee, M. L. (1996). Teachers’ voices: Comments on Braille and literacy from the field. Journal of Visual Impairment & Blindness, 90(3), 201-209. https://doi.org/10.1177/0145482X9609000309
45. Yazbeck, M., McVilly, K., & Parmenter, T. R. (2004). Attitudes toward people with intellectual disabilities: An Australian perspective. Journal of Disability Policy Studies, 15(2), 97-111. https://doi.org/10.1177/104420730401500204
46. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin.
47. Yükseköğretim Kurulu (YÖK). (2018). Özel eğitim öğretmenliği lisans programı. https://www.yok.gov.tr/Documents/Kurumsal/egitim_ogretim_dairesi/Yeni-OgretmenYetistirme-Lisans-Programlari/Ozel_Egitim_Ogretmenligi_Lisans_Programi.pdf
48. Yükseköğretim Kurulu (YÖK). (2025). Yükseköğretim program atlası. https://yokatlas.yok.gov.tr/lisans-anasayfa.php