GÜNAH KEÇİLİĞİ İLE BİTİK ERKEKLİK ARASINDA: OĞUZ ATAY’IN “BABAMA MEKTUP”U
Öz
Modern Türk Edebiyatında erkeklik krizleri özellikle bireyin iç dünyasına yönelen anlatılarda daha görünür hâle gelir. Oğuz Atay’ın Babama Mektup’unda baba figürü, bir yandan otoriter duruşuyla oğulun duygu dünyasına erişim sağlayamayan diğer yandan ise içtenliğiyle oğulun imrendiği çelişkili bir karakter olarak sunulur. Babanın ölümünden iki yıl sonra yazılan mektup, oğulun babayla bir yandan dertleştiği diğer yandan arzu ettiği kişi olamamanın sorumluluğunu babaya yükleme çalıştığı özellikler gösterir. Bu bağlamda oğul babasına duyduğu sevgi, öfke, hayranlık ve suçlama arasında gidip gelirken onu sık sık “günah keçisi” ilan etmekten kendini kurtaramaz.
Çalışmada mektup, oğulun babayı kendi erkeklik krizlerinin bir tür “günah keçisi” olarak konumlandırma çabası etrafında ele alınarak bu durumun metne nasıl yansıdığı tartışılacaktır. Nitekim babasıyla yalnızca otoritesi üzerinden ilişki kurabilen oğul, erkeklik inşa sürecinin ihtiyaç duyduğu duygusal yakınlık ve paylaşımdan yoksun bir süreç geçirmiş ve babanın erkekliği oğul için âdeta gözlemlenen bir temsil hâline gelmiştir. Bu durum oğulun bakışında babayı bir yandan özdeşleşilecek diğer yandan kaçınılacak bir figür hâline getirirken baba-oğul arasındaki ilişki, oğul için ikilemler üzerine kurulu bir hâle gelmiştir. Bu bağlamda çalışmada erkeklik inşasının ihtiyaç duyduğu rol model ve özellikleri üzerinde durularak bunların yokluğu durumunda erkek çocukların/gençlerin yaşadığı karmaşanın onları “bitik erkeklik”e nasıl sürüklediği incelenecektir. Ayrıca mektupta oğulun yaşadığı karmaşa, baba hakkındaki duygu ve düşüncelere dair ortaya çıkan ikilik, suçlama ile takdirin metin boyunca yan yana oluşunun ortaya çıkardığı kararsız/belirsiz yapının “günah keçisi” kavramıyla olan yakın ilişkisi üzerinde durulacaktır. Böylece oğulun erkeklik inşasının ataerkil döngüler içerisinde nasıl tekrarlandığı ve “bitik erkeklik” ile “günah keçiliği”nin bu sürecin ortak kaderine nasıl dönüştüğü tespit edilmeye çalışılacaktır.
Anahtar Kelimeler
Between Scapegoating and Broken Masculinity: Oğuz Atay’s “Letter to My Father”
Öz
In modern Turkish literature, masculinity crises become more visible particularly in narratives that turn towards the individual’s inner world. In Oğuz Atay’s Babama Mektup, the father figure is presented as a contradictory character who, on the one hand, fails to access the son’s emotional world with his authoritarian stance, and on the other hand, is envied by the son with his sincerity. The letter, written two years after the father’s death, reflects the son’s attempt both to confide in his father and to place on him the responsibility for not becoming the person he aspired to be. In this context while the son oscillates between love, anger, admiration, and reproach toward his father, he cannot avoid declaring his father as a “scapegoat”.
The study will examine the letter, focusing on the son's attempt to position his father as a kind of “scapegoat” for his own masculinity crisis, and discuss how this situation is reflected in the text. Indeed the son who could only relate to his father through his authority, went through a process lacking the emotional closeness and sharing required for the construction of masculinity and the father's masculinity became a kind of observed representation for the son. This situation makes the father a figure that the son both identifies with and avoids, while the father-son relationship becomes one based on dilemmas for the son. In this context, the study will examine the role models and characteristics required for the construction of masculinity, and how the absence of these drags boys/young men into a masculinity crisis that leads them to “broken masculinity”. Furthermore, the letter will focus on the son's turmoil, the duality that emerges regarding his feelings and thoughts about his father, and the close relationship between the concept of the “scapegoat” and the indecisive/uncertain structure created by the coexistence of blame and appreciation throughout the text. Thus, it will be attempted to determine how the son's construction of masculinity is repeated within patriarchal cycles and how “broken masculinity” and “scapegoating” become the shared fate of this process.
Anahtar Kelimeler
