Poetic Projection of Personal Pain in the Context of Biographical Criticism: Agasefa's Poem "Dözüm"

Öz

The primary aim of this study is to examine the poetry of Ağasefa, one of the prominent representatives of contemporary Azerbaijani literature, through the frameworks of biographical and psychoanalytic criticism, in order to reveal how personal life experiences and unconscious dynamics are reflected in his poetic structure. The significance of the research lies in its attempt to evaluate the works of a poet, whose writings are marked by strong social criticism, from both a biographical and a psychoanalytic perspective. Methodologically, the study employs biographical criticism by considering the turning points in the poet’s personal life as well as the socio-political conditions of his era, while also applying psychoanalytic criticism to analyze how repressed emotions, anxieties, and desires are transformed into poetic expression. The findings demonstrate that themes such as social injustice, individual tragedy, protest, and existential anxiety in Ağasefa’s poetry are closely related to both biographical factors and unconscious processes. In particular, irony, melancholy, and tragic sensibility are identified as directly connected to the realities of the period in which the poet lived and to his inner conflicts. In conclusion, Ağasefa’s poetry constitutes a distinctive poetic model that can be analyzed not only in a socio-political context but also through biographical and psychoanalytic approaches. Accordingly, this research highlights the potential of applying multi-layered critical methods to the interpretation of literary texts in contemporary Azerbaijani literature.

Anahtar Kelimeler

• Ağasefa
• contemporary Azerbaijani literature
• biographical criticism
• poetry
• social criticism

BİYOGRAFİK ELEŞTİRİ BAĞLAMINDA KİŞİSEL ACININ POETİK İZDÜŞÜMÜ: AĞASEFA’NIN “DÖZÜM” ŞİİRİ

Öz

Bağımsızlık dönemi Azerbaycan edebiyatında şiir, bireysel ve toplumsal kimliğin yeniden inşasında önemli bir rol oynamıştır. Sovyet baskısının sona ermesiyle şairler, özgürce düşüncelerini ifade etme imkânı bulmuş ve savaş, göç, kimlik, adalet gibi temaları derinlemesine işlemişlerdir. Bu süreçte şiir, yalnızca estetik bir tür olmanın ötesine geçerek halkın ruh hâlini yansıtan ve toplumsal belleği şekillendiren güçlü bir ifade aracı hâline gelmiştir. Bu çalışmanın amacı, çağdaş Azerbaycan edebiyatı temsilcilerinden Ağasefa’nın şiirlerini biyografik eleştiri yöntemiyle inceleyerek bireysel deneyimlerin ve bilinçaltı dinamiklerin poetik yapıya nasıl yansıdığını ortaya koymaktır. Araştırmanın önemi, Azerbaycan edebiyatında toplumsal eleştiriyi merkezine alan bir şairin eserlerini hem yaşam öyküsü bağlamında hem de ruhçözümsel derinlik açısından değerlendirmesinden kaynaklanmaktadır. Yöntem olarak, biyografik eleştiri çerçevesinde şairin kişisel hayatındaki kırılmalar ve toplumsal koşullar dikkate alınmış, bastırılmış duygular, kaygılar ve arzuların şiirsel dile dönüşümü incelenmiştir. Bulgular, Ağasefa’nın şiirlerinde toplumsal adaletsizlik, bireysel trajedi, öfke, protest tavır ve varoluşsal kaygıların hem biyografik verilerle hem de bilinçdışı süreçlerle ilişkili olduğunu göstermektedir. Özellikle ironi, melankoli ve trajik duyarlılığın, şairin hem yaşadığı dönemin gerçeklikleriyle hem de içsel çatışmalarıyla bağlantılı olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, Ağasefa’nın şiirleri yalnızca sosyo-politik eleştiri bağlamında değil, aynı zamanda biyografik açıdan değerlendirildiğinde de özgün bir poetik örnek sunmaktadır. Bu yönüyle araştırma, çağdaş Azerbaycan edebiyatında edebî metinlerin çok katmanlı eleştiri yöntemleriyle yorumlanabileceğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Ağasefa
• çağdaş Azerbaycan edebiyatı
• biyografik eleştiri
• şiir
• toplumsal eleştiri

Kaynakça

1. Ağasəfa. (2016). Şeirlər. Azərbaycan jurnalı, (1), s.80.
2. Ağasəfa. (2019). Mən qatardan qalan durnayam. F. Mehdiyeva ilə söhbət. Ulduz, (6), ss. 72–74.
3. Ağasəfa. (2021, 2 oktyabr). Şeirlər. Ədəbiyyat qəzeti, s. 24.
4. Albalıyev, Ş. Ə. (2019, 2 may). Dözümün ünvanı. Kredo, s. 14.
5. Alver, K. (2018). Edebiyat sosyolojisi. İz Yayıncılık.
6. Ateş, Ö. F., & Arık, Ş. (2022). Sorunsalları, tarihsel gelişimi ve temsilcileri bağlamında biyografi teorisine genel bir bakış. YAZIT Kültür Bilimleri Dergisi, 2(1), ss. 130-153.
7. Babayeva, O. (2022, 7 sentyabr). “Yollar yormuş bir insanam…”: Ağasəfa-80. 525-ci qəzet, s. 13.
8. Çelik, Y. (2022). Biyografi yazma geleneği ve Cumhuriyet sonrasında biyografi sözlükleri. Bilig, (102), ss. 1-25.

9. Əhmədov, T. (2011). Ağasəfa. Azərbaycan yazıçıları (XX–XXI yüzillikdə): Ensiklopedik məlumat kitabı. Nurlar.
10. Əlişanoğlu, T. (2016). Müstəqillik dövrü Azərbaycan ədəbiyyatı. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu. [2 cilddə; C. 1]. Bakı: Elm və Təhsil.
11. Əsgərzadə, Q. Ə. (2022, sentyabr). Uşaq saflığını qoruyan şair: Ağasəfa-80. 525-ci qəzet, s.5.
12. Gökmen, A. (2019). Ruhçözümleyimci eleştiri (Psikanalitik eleştiri). Eleştiri kuramları (s. 68). Anadolu Üniversitesi Yayınları.
13. Güngör, B. (2015). Edebiyat Eleştirisi Kuram- Uygulama. Şule Yayınları.
14. Həbibbəyli, İ. Ə. (2019). Azərbaycan ədəbiyyatı dövrləşdirmə konsepsiyası və inkişaf mərhələləri. Elm. Yayınları İnce, Ö. (2002). Şiir ve gerçeklik. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
15. Mədətoğlu, Ə. (2023, 4 fevral). “Apa Ağasəfa sözü.” Ədalət, s. 6.
16. Moran, B. (2003). Edebiyat Kuramları ve Eleştiri. İletişim Yayınları.
17. Musalı, V. (2023). Bağımsızlık dönemi Azerbaycan edebiyatında klasik geleneğin devamı. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 63(1), ss. 771-826.
18. Musalı, V. (2024). Bağımsızlık dönemi Azerbaycan şiirinde Mehmet Emin Resulzade imajı. Söylem Filoloji Dergisi, 9(2), ss. 648-680.
19. Musalı, V. (2025). Eğitimde kayırmacılık: Bahtiyar Vahabzade’nin kıymet poeması üzerine sosyolojik bir okuma denemesi. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 25(1), ss.133-173.
20. Musalı, V. (2026). Azerbaycan Edebiyatında Yükseköğretim sisteminin sorunları. Ankara: Gazi Yayınevi.
21. Sainte-Beuve, C. A. (1970). Literaturnye portrety: Kriticheskie ocherki. Moskva.
22. Tunç, G. (2022). Kavramlar ve kuramlarla modern Türk şiiri okumaları. Ötüken Yayınları.
23. Yusifli V. (2017, 4 noyabr). Qarabulaqda səhər: Ağasəfanın 75 illiyinə. Ədəbiyyat qəzeti, s.21.
24. Yusifli, V. Ə. (2009, 3 oktyabr). Qarabulaq düşüncələri, yaxud unudulmamış Ağasəfa. 525-ci qəzet, s. 25.
25. Yusifli, V. Ə. (2021, 15 iyun). Dağlar başında yaşayan şair – Ağasəfa. Ədəbiyyat qəzeti, s. 7.
26. Zinchenko, V. G., Zusman, V. G., Kirnoze, Z. I. (2011). Literatura i metody ee izucheniya: Sistemno-sinergeticheskiy podkhod. Moscow: Flinta; Nauka.