HÜZÛLÎ’S PANEGYRIC FOR PROF. DR. MEHMET FATİH KÖKSAL AND THE RECONFİGURATİON OF THE CLASSICAL POETIC TRADITION

Öz

This study examines a poem by the contemporary divan poet Hüzûlî, composed in dedication to Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal. The poem is structured around the Amasya–Istanbul route and narrates the experiences of a protagonist named “Fatih” along this trajectory. Rather than employing the masnavi form, traditionally favored for recounting heroic tales, historical events, or love stories, the poet constructs an original framework consisting of six sections in the qiṭʿa form, a verse structure more commonly associated with chronogrammatic composition. While Amasya and Istanbul are often depicted as abstract and generalized spaces in classical poetry, Hüzûlî reinterprets these cities through a personal context enriched with academic references and humor, thereby expanding the conventional system of imagery. Elements characteristic of classical Turkish poetry—such as huruf-ı muqattaʿa, chronogrammatic dating through the abjad system, allusion, quotation, and allegory—are employed within an original and aesthetically coherent design. The study analyzes the poem’s titling strategies, sectional organization, and narrative techniques to elucidate its relationship with the classical masnavi tradition, while also discussing its formal and thematic departures from that tradition. Particular emphasis is placed on the parallels drawn between the fictional character Fatih, representing Prof. Dr. M. Fatih Köksal, and Fatih Sultan Mehmed, underscoring that this association constitutes an allegorical and symbolic correspondence rather than a historical claim. In this respect, the poem is evaluated as a text of considerable literary and intellectual depth, one that reconsiders the narrative possibilities of the classical masnavi tradition within the context of contemporary life and the academic milieu.

Anahtar Kelimeler

• Hüzûlî
• M. Fatih Köksal
• classical Turkish poetry
• modern Turkish poetry
• humor
• chronogrammatic dating

HÜZÛLİ’NİN PROF. DR. MEHMET FATİH KÖKSAL İÇİN YAZDIĞI METHİYE VE KLASİK ŞİİR GELENEĞİNİN YENİDEN KURGUSU

Öz

Bu çalışma, çağdaş divan şairi Hüzûlî’nin Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal’a ithafen kaleme aldığı, Amasya-İstanbul güzergâhı etrafında kurgulanan ve “Fatih” adlı kahramanın bu güzergâhta yaşadıklarını anlatan manzumeyi ele almaktadır. Şair, kahramanlık, tarihî olaylar veya aşk hikâyelerinin anlatımında geleneksel olarak tercih edilen mesnevi nazım şekli yerine, tarih düşürmede daha çok tercih edilen –altı bölümlü– kıt‘adan oluşan özgün bir yapı kurmuştur. Amasya ve İstanbul, klasik şiirde çoğu zaman soyut ve genelleştirilmiş mekânlar olarak işlenirken Hüzûlî bu şehirleri kişisel bağlam, akademik göndermeler ve mizah aracılığıyla yeniden yorumlayarak geleneksel imge sistemini zenginleştirir. Klasik Türk şiirinde kullanılan hurûf-ı mukattaa, ebcetle tarih düşürme, telmih, iktibas ve alegori gibi unsurlar, bu manzumede de özgün ve estetik düzenleme çerçevesinde kullanılmıştır. Çalışmada, şiirin başlıklandırma tercihleri, bölümlerin kurgulanışı ve hikâye ediliş biçimi üzerinden klasik mesnevi geleneğiyle kurduğu ilişki ortaya konulmuş; buna karşılık biçimsel yapı ve içerik düzleminde gelenekten ayrılan özgün yönleri de tartışılmıştır. Şiirde Prof. Dr. M. Fatih Köksal’ı temsil eden kurgusal Fatih karakteri ile Fatih Sultan Mehmed arasında kurulan paralelliklerin tarihsel bir iddia değil, alegorik ve sembolik bir eşleştirme olduğu özellikle vurgulanmıştır. Bu yönleriyle eser, klasik mesnevi geleneğinin anlatı imkânlarını çağdaş bir yaşam ve akademik çevre bağlamında yeniden düşünmeye açan, edebî ve entelektüel boyutu güçlü bir metin olarak değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Hüzûlî
• M. Fatih Köksal
• klasik Türk şiiri
• modern Türk şiiri
• mizah
• tarih düşürme

Kaynakça

1. Akçay, G. (2024). Üstünlük ve uyumsuzluk kuramlarına göre Hüzûlî’nin hezellerinde aşk, âşık, sevgili, rakip ve zahide bakış. A. İ. Öbek & M. Gürgendereli (Ed.), Prof. Dr. Süreyya Beyzadeoğlu Armağanı içinde (s. 511–541). Paradigma Akademi Yayınları.
2. Altın, M. (2021). Kur’ân’ın beyânî i‘câzı bağlamında hurûf-ı mukattaa. Amasya İlahiyat Dergisi, 16, ss. 301–335. https://doi.org/10.18498/amailad.899697
3. Batislam, H. D. (2009). Şehir şiirleri ve Şeyhülislâm Yahyâ’nın Edirne gazelleri. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 15(39), ss. 483–498.
4. Batur, A. (2010). Sürûrî, Seyyid Osman. İslâm Ansiklopedisi. Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 172–173.
5. Bostan, İ. (2020). “Kostantıniyye elbette fetholunacaktır”: Osmanlı kaynaklarında fetih hadisi meselesi. M. Kesik, E. Altan & M. Öztürk (Ed.), Ortaçağ Tarihçiliğinde Bir Duayen: Prof. Dr. Abdülkerim Özaydın’a Armağan içinde (s. 185–194). Bilge Kültür Sanat Yayınları.
6. Ceylan, E. (2023). Acem diyarından gelen şairler ve Osmanlı edebî çevrelerinin onlara bakışı (XV ve XVI. yüzyıl). Journal of Turkish Language and Literature, 63(1), ss. 61–86. https://doi.org/10.26650/TUDED2023-1172911
7. Çelebi, İ. (2020). İsim-müsemmâ. İslâm Ansiklopedisi. Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 548–551.
8. Çetin, İ. (2014). Kızılelma. Düşünce Dünyasında Türkiz, 5(25), ss. 55–88.

9. Duman, M. Z. & Altundağ, M. (1998). Hurûf-ı mukattaa. İslâm Ansiklopedisi. Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 401–408.
10. Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır. (2007). Hak dini Kur’ân dili 6. (İ. Karaçam, E. Işık, N. Bolelli & A. Yücel, Haz.). Hikmet/Zehraveyn Yay.
11. Gökyay, O. Ş. (2022). Kızılelma. İslâm Ansiklopedisi. Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 559–560.
12. Hüzûlî. (t.y.). Dîvân / Hüzûlistân [Yayımlanmamış şiirler]. Prof. Dr. Ali İhsan Öbek Dijital Arşivi.
13. İnalcık, H. (2003). II. Mehmed. İslâm Ansiklopedisi. Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 395–407.
14. İsmâil b. Muhammed el-Aclûnî. (2019). Keşfü’l-Hafâ 4. (M. Genç, Çev). Beka Yayınları.
15. Kaplan, H. (2016). Mahallî şairin mahallî coğrafyası: Kütahyalı Rahîmî’nin şiirlerinde yer adları. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 17(17), ss. 121–172.
16. Kulat, M. A. (2001). İstanbul’un fethini müjdeleyen hadisin değerlendirilmesi. Diyanet İlmi Dergi, 37(2), ss. 5–23.
17. Mengi, M. (2005). Divan şairinin görünmez seslenicisi hatif. Osmanlı Araştırmaları, 25(25), ss. 187–201.
18. Öbek, A. İ. (2021). Meḥemmed Fātiḥ'üñ Amasya'dan İslambol'a daʿvetlerin beyān ider. G. Babaarslan & M. Yılmaz (Ed.), Prof. Dr. M. Fatih Köksal’a Armağan içinde (s. 15–20). Dün Bugün Yarın Yayınları.