Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Merkeziyetçilik - Adem-i Merkeziyetçilik İlişkileri ve Yerel Yönetimler (1839-1924)
Öz
Bu çalışmada Osmanlı Devleti’nden Türkiye Cumhuriyeti’ne aktarılan siyasi-idari yapı ve işleyiş, yerel yönetimlerin kurumsal yapısına ilişkin gelişim seyri de göz önünde bulundurularak, merkeziyetçilik- adem-i merkeziyetçilik ilişkileri bağlamında incelenmektedir. Klasik dönem kurumlarının merkezi ve yerel düzeyde yetersiz kalması kapsamındaki çözüm arayışlarının çok parametreli bir formülasyonu olan Tanzimat reformlarının, Osmanlı devleti açısından mali, siyasi-idari, sosyal, kültürel vb. çok boyutlu bir değişim-dönüşüm sürecine evrilmesi bağlamındaki önemine binaen konunun ele alınması hususu çalışmanın başlıca amacını oluşturmaktadır. Modernleşme/ Batılılaşma odaklı bu sürecin özellikle merkezi yönetim - yerel yönetim ilişkileri ile somutlaşan siyasi-idari ekseni ve bu noktada kamu yönetiminin bir yanı olarak yerel yönetimlere ilişkin kurumlaşma seyri, Cumhuriyet’in imparatorluktan devraldığı düşünsel/kurumsal mirasın anlaşılması bakımından oldukça önemlidir. Çalışma boyunca sözü edilen sürecin belli aşamaları öne çıkarılarak ve Osmanlı-Türk anayasal gelişmeleri merkeze alınarak, 1839-1924 şeklinde bir dönemsel sınırlama kapsamında konu hem fikri gelişim arka planı hem de yerel yönetimlerin yapısal/ işlevsel boyutuyla kurumsal gelişim düzeyinde ele alınmıştır. Titiz bir literatür taramasının yanı sıra ilgili nitel analiz kuramlarından yararlanma yöntemine dayanan çalışmanın sonucunda, merkez-yerel ilişkileri ve yerel yönetimlerin kurumlaşması bağlamında Türk kamu yönetiminin yapısal/işlevsel olarak, Tanzimat’tan Cumhuriyet’e devrolunan mirasın önemli bir bileşeni olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu aktarılma sürecinin süreklilikler- kopuşlar ekseninde bir gelişim seyri ortaya koyduğuna ilişkin tespitler de yine çalışma kapsamında ortaya konulmuştur. Yine çalışmada genç Cumhuriyet tarafından tevarüs edilen siyasi-idari anlayış ve kurumlaşmanın, günümüze kadar uzanan pek çok soruna ve tartışmaya kaynaklık ettiği hususuna da temel bir sonuç olarak ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Centralism - Decentralization Relations and Local Governments from the Ottoman Empire to the Republic of Türkiye (1839-1924)
Öz
This study analyzes the political-administrative structure and functioning inherited from the Ottoman Empire by the Republic of Türkiye within the framework of the centralization-decentralization nexus, while also taking into consideration the developmental trajectory of the institutional structure of local governments. The main objective of the study is to underscore the significance of the Tanzimat reforms, which emerged as a multidimensional response to the inadequacies of classical institutions at both the central and local levels and gradually evolved into a far-reaching process of fiscal, political-administrative, social, cultural, and institutional transformation in the Ottoman state. In this respect, particular emphasis is placed on the political-administrative dimension of this modernization/Westernization-oriented process, especially as reflected in central-local government relations and in the institutionalization of local government as a constituent component of public administration. This issue is of particular importance for understanding the intellectual and institutional legacy inherited by the Republican regime from the imperial past. The study highlights selected phases of this historical process and, by taking Ottoman-Turkish constitutional developments as its principal analytical reference point, examines the period between 1839 and 1924. The subject is addressed both in terms of its intellectual-historical background and through the institutional development of local governments in their structural and functional dimensions. Methodologically, the research is based on a meticulous review of the relevant literature and draws on appropriate qualitative analysis frameworks. The findings suggest that, in the context of center-local relations and the institutionalization of local governments, the legacy transmitted from the Tanzimat era to the Republic constituted a major component of the structural and functional formation of Turkish public administration. The study further demonstrates that this transfer process followed a developmental trajectory shaped simultaneously by elements of continuity and rupture. Finally, it concludes that the political-administrative mentality and institutional configuration inherited by the early Republic have continued to shape many of the enduring problems and debates in Turkish public administration up to the present day.
Anahtar Kelimeler
Araştırmanın ortaya konulmasında herhangi bir mali destek alınmamıştır.
Bu makale Araştırma ve Yayın Etiğine uygundur. Beyan edilecek herhangi bir çıkar çatışması yoktur. Araştırmanın ortaya konulmasında herhangi bir mali destek alınmamıştır. Makale yazım ve intihal/benzerlik açısından kontrol edilmiştir. Makale, “en az iki dış hakem” ve “çift taraflı körleme” yöntemi ile değerlendirilmiştir. Yazar, dergiye imzalı “Telif Devir Formu” belgesi göndermiştir. Mevcut çalışma için mevzuat gereği etik izni alınmaya ihtiyaç yoktur. Bu konuda yazar tarafından dergiye “Etik İznine Gerek Olmadığına Dair Beyan Formu” gönderilmiştir. Bu çalışmanın hazırlanması sırasında yazar yazma süreçlerinde yapay zekâ ve yapay zekâ destekli teknolojiler kullanmadıklarını beyan etmişlerdir. Yazar, bu çalışmanın yayınlanmadığını veya herhangi bir yayın kuruluşuna yayınlanmak üzere gönderilmediğini kabul etmektedir. Yazar, çalışmanın tüm bölümlerine ve aşamalarına tek başına katkıda bulunmuştur.
