Yeşil Düşüncenin Türkiye’de Ana Akım Siyasete Yansımaları: AK Parti ve CHP Yeşilleşiyor mu?

Öz

Bu çalışmanın amacı, AK Parti ve CHP’nin çevre söyleminde zaman içinde bir “yeşilleşme” eğiliminin gözlenip gözlenmediğini ve bu eğilimin reformist “açık yeşil/sığ ekoloji/çevrecilik” ile radikal “koyu yeşil/derin ekoloji/ekolojizm” ayrımı bakımından hangi ideolojik tonla örtüştüğünü tespit etmektir. Bu amaçla çalışmada, AK Parti’nin 2002, 2018 ve 2023 genel seçim beyannameleri ile CHP’nin 2002 ve 2018 genel seçim beyannemeleri ve 2023 Ortak Politikalar Mutabakat Metni’ndeki çevre söylemi yeşil düşünce çerçevesinde incelenmektedir. Bu doğrultuda beyannameler; doğal kaynak yönetimi, doğa-insan anlayışı, kirlilik ve atık yönetimi, büyüme ve kalkınma anlayışı, teknoloji yaklaşımı, enerji politikası ve siyasi strateji olmak üzere yedi tema ekseninde doküman incelemesi ve betimsel analiz yöntemiyle incelenmiştir. Bulgular, her iki partinin de çevre söyleminde zaman içinde belirgin bir dönüşüm yaşandığını ve yeşilleşme eğilimi olduğunu ortaya koymaktadır. Ancak bu yeşilleşme, mevcut siyasal ve sosyo-ekonomik sistemde radikal bir değişim öngörmeyen açık yeşil/sığ ekoloji/çevrecilik ekseninde kalan reformist bir yeşilleşmeye işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Yeşil Düşünce
• Yeşil İdeoloji
• Siyasal Partiler
• AK Parti
• CHP

Destekleyen Kurum

Araştırmanın ortaya konulmasında herhangi bir mali destek alınmamıştır.

Etik Beyan

Bu makale Araştırma ve Yayın Etiğine uygundur. Beyan edilecek herhangi bir çıkar çatışması yoktur. Araştırmanın ortaya konulmasında herhangi bir mali destek alınmamıştır. Makale yazım ve intihal/benzerlik açısından kontrol edilmiştir. Yazar çalışmanın orijinal ve akademik mevzuata uygun olarak hazırlandığını beyan etmektedir. Makale, “en az iki dış hakem” ve “çift taraflı körleme” yöntemi ile değerlendirilmiştir. Bu çalışmanın bulgularını destekleyen veriler, makul talep üzerine sorumlu yazardan temin edilebilir. Yazar, dergiye imzalı “Telif Devir Formu” belgesi göndermiştir. Mevcut çalışma için mevzuat gereği etik izni alınmaya ihtiyaç yoktur. Bu konuda yazarlar tarafından dergiye “Etik İznine Gerek Olmadığına Dair Beyan Formu” gönderilmiştir. Bu çalışmanın hazırlanması sırasında yazar yazma süreçlerinde üretken yapay zekâ ve yapay zekâ destekli teknolojiler kullanmadıklarını beyan etmiştir. Yazar, bu çalışmanın yayınlanmadığını veya herhangi bir yayın kuruluşuna yayınlanmak üzere gönderilmediğini kabul etmektedir. Yazar, çalışmanın tüm bölümlerine ve aşamalarına tek başına katkıda bulunmuştur.

Reflections of Green Thought on Mainstream Politics in Türkiye: Are the AK Party and the CHP Greening?

Öz

The aim of the study is to determine whether a trend toward “greening” can be observed in the environmental discourse of the AK Party and the CHP over time and to identify which ideological orientation this trend aligns with in terms of the distinction between reformist “light green,” “shallow ecology,” and “environmentalism” and radical “dark green,” “deep ecology,” and “ecologism”. To this end, this study examines the environmental discourse in the AK Party’s 2002, 2018, and 2023 general election manifestos, as well as the CHP’s 2002 and 2018 general election manifestos and its 2023 joint policy agreement, within the framework of green thought. Accordingly, the manifestos were examined through document review and descriptive analysis along seven thematic axes: natural resource management, the understanding of the relationship between nature and humans, pollution and waste management, the understanding of growth and development, the approach to technology, energy policy, and political strategy. The findings reveal that both parties have undergone a distinct transformation in their environmental discourse over time and exhibit a trend toward “greening.” However, this “greening” suggests a reformist in nature that remains within the framework of “light green,” “shallow ecology,” or “environmentalism,” all of which are approaches that do not envision radical change within the existing political and socio-economic system.

Anahtar Kelimeler

• Green Thought
• Green Ideology
• Political Parties
• AK Party
• CHP

Destekleyen Kurum

No financial support was received for the conduct of this research.

Etik Beyan

This paper complies with Research and Publication Ethics, has no conflict of interest to declare, and has received no financial support. The article has been checked for spelling and plagiarism/similarity. The author declare that the work is original and prepared in accordance with academic standards. The article was evaluated by "at least two external referees" and "double blinding" method. Data supporting the findings of this study are available from the corresponding author upon reasonable request. The author sent a signed "Copyright Transfer Form" to the journal. There is no need to obtain ethical permission for the current study as per the legislation. The "Declaration Form Regarding No Ethics Permission Required" was sent to the journal by the authors on this subject. The author declare that they did not use generative artificial intelligence or AI-assisted technologies in the writing process of this study. Authors acknowledged that this study has not been published or submitted to any publication outlets for publication. The author contributed to all sections and stages of the study alone.

Kaynakça

1. AK PARTİ (2002), “2002 Genel Seçimleri Seçim Beyannamesi”, Ak Parti Kurumsal Web Sayfası, https://www.akparti.org.tr/media/318780/3-kasim-2002-genel-secimleri-secim-beyannamesi-sayfalar.pdf (Erişim Tarihi: 17.05.2026).
2. AK PARTİ (2018), “Cumhurbaşkanlığı Seçimleri ve Genel Seçimler Seçim Beyannamesi 2018”, Ak Parti Kurumsal Web Sayfası, https://www.akparti.org.tr/media/quhdqtia/24-haziran-2018-cumhurbaskanligi-secimleri-ve-genel-secimler-secim-beyannamesi-sayfalar.pdf (Erişim Tarihi: 17.05.2026).
3. AK PARTİ (2023), “Türkiye Yüzyılı İçin Doğru Adımlar Seçim Beyannamesi 2023”, Ak Parti Kurumsal Web Sayfası, https://www.akparti.org.tr/media/clni5h4t/turkiyeyuzyiliic%C4%B1-indogruadimlar2023secimbeyannamesi.pdf (Erişim Tarihi: 17.05.2026).
4. AWE, Solomon Kolawole ve ADEDOJA, Muhydeen Adekunle (2020), “Green Political Ideology as a Imperative for Sustainable Society”, International Journal for Advanced Academic Research, S.6(6), ss.13-25, www.doi.org/10.46654/ij.24889849.a6699
5. BALL, Terence (2006), “Democracy”, Political Theory and the Ecologıcal Challenge (Ed. Andrew Dobson, Robyn Eckersley), Cambridge University Press, Cambridge, ss.131-147.
6. BARRY, John (1994), “The Limits of the Shallow and the Deep: Green Politics, Philosophy, and Praxis”, Environmental Politics, S.3(3), ss.369-394, http://dx.doi.org/10.1080/09644019408414152
7. BATUHAN, Tuna (2020), “2018 Genel Seçimleri Siyasi Parti Beyannamelerinde Kentleşme ve Çevre Politikaları”, Şehir ve Medeniyet Dergisi, S.6(13), ss.449-473.
8. BRAUN, Virginia ve CLARKE, Victoria (2013), Successful Qualitative Research: A Practical Guide for Beginners, SAGE Publication, London.

9. BROMLEY, Simon (2004), “Political Ideologies and the Environment”, Knowledge and the Social Sciences: Theory, Method, Practice (Ed. David Goldblatt), Routledge Press, London, 2. Baskı, ss.77-118.
10. CHP (2002), “2002 Seçim Bildirgesi”, CHP Kurumsal Web Sayfası, https://chp.org.tr/yayin/2002-secim-bildirgesi (Erişim Tarihi: 17.05.2026).
11. CHP (2018), “2018 Seçim Bildirgesi”, CHP Kurumsal Web Sayfası, https://chp.org.tr/yayin/2018-secim-bildirgesi (Erişim Tarihi: 17.05.2026).
12. CHP (2023), “Ortak Politikalar Mutabakat Metni”, CHP Kurumsal Web Sayfası, 30 Ocak 2023, https://chp.org.tr/yayin/ortak-politikalar-mutabakat-metni (Erişim Tarihi: 17.05.2026).
13. DEVALL, Bill ve SESSIONS, George (1985), Deep Ecology: Living as if Nature Mattered, Peregrine Smith Publishing, Salt Lake City.
14. DOBSON, Andrew (2003a), “Critical Theory and Green Politics”, The Politics of Nature: Explorations in Green Political Theory (Ed. Andrew Dobson, Paul Lucardie), Routledge Publishing, London/New York, ss.190-209.
15. DOBSON, Andrew (2003b), Citizenship and the Environment, Oxford University Press, Oxford.
16. DOBSON, Andrew (2007), Green Political Thought, Routledge Press, London, 4. Baskı.
17. ECKERSLEY, Robyn (1992), Environmentalism and Political Theory: Toward an Ecocentric Approach, UCL Press, London.
18. EDER, Nikolaus, JENNY, Marcelo ve MÜLLER, Wolfgang C. (2017), “Manifesto Functions: How Party Candidates View and Use Their Party’s Central Policy Document”, Electoral Studies, S.45, ss.75-87, https://doi.org/10.1016/j.electstud.2016.11.011
19. FEYZİOĞLU, Ümit ve ÇINAR, Kerim (2023), “Çevrecilik ve Siyasal Ekoloji Üzerine Ontolojik ve Epistemolojik Bir Mukayese”, Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, S.25(1), ss.1-12, https://doi.org/10.33707/akuiibfd.1171742
20. FOX, Warwick (1990), Toward a Transpersonal Ecology: Developing New Foundations for Environmentalism, Shambhala Publishing, Boston.
21. HARRISON, Kevin ve BOYD, Tony (2003), Understanding Political Ideas and Movements, Manchester University Press, Manchester.
22. JONAS, Hans (1984), The Imperative of Responsibility: In Search of an Ethics for the Technological Age, University of Chicago Press, Chicago.
23. KANLI, İmam Bakır ve EROL, Metin (2019), “Adalet ve Kalkınma Partisi ile Cumhuriyet Halk Partisi Programlarında Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerinin Karşılaştırmalı Analizi”, TESAM Akademi Dergisi, S.6(2), ss.123-158, https://doi.org/10.30626/tesamakademi.613530
24. KILBOURNE, William E. (1995), “Green Advertising: Salvation or Oxymoron?”, Journal of Advertising, S.24(2), ss.7-20, https://doi.org/10.1080/00913367.1995.10673472
25. KILIÇ, Selim ve TOK, Nafiz (2013), “Çevrecilikte Yeni Bir Kimlik: Ekolojizm”, Akademik İncelemeler Dergisi, S.8(2), ss.223-250, https://izlik.org/JA44NH48SP
26. KIR, Alperen ve ESER, Hamza Bahadır (2022), “İklim Değişikliği ve Siyasal Partiler: Türkiye Örneği”, Güncel Araştırmalar Çerçevesinde İklim Değişikliği (Ed. İsmail Akbal, Fatma Nalbant), Nobel Yayınevi, Ankara, ss.19-50.
27. LAMARE, J. Ryan ve BUDD, John W. (2022), “The Relative Importance of Industrial Relations Ideas in Politics: A Quantitative Analysis of Political Party Manifestos Across 54 Countries”, Industrial Relations: A Journal of Economy and Society, S.61(1), ss.22-49, https://doi.org/10.1111/irel.12296
28. LEACH, Robert (1996), British Political Ideologies, Prentice Hall/Harvester Wheatsheaf Press, London, 2. Baskı.
29. LEOPOLD, Aldo (1949), A Sand County Almanac and Sketches Here and There, Oxford University Press, New York.
30. LUCARDIE, Paul (2003), “Introduction”, The Politics of Nature: Explorations in Green Political Theory (Ed. Andrew Dobson, Paul Lucardie), Routledge Publishing, London/New York, ss.X-XV.
31. MATHEWS, Freya (1991), The Ecological Self, Routledge Press, London.
32. MEADOWS, Donella H., MEADOWS, Dennis L., RANDERS, Jorgen ve BEHRENS, William W. (1972), The Limits to Growth, Universe Books Publishing, New York.
33. NAESS, Arne (1973), “The Shallow and the Deep, Long-range Ecology Movement. A Summary”, Inquiry, S.16(1-4), ss.95-100, https://doi.org/10.1080/00201747308601682
34. O’RIORDAN, Timothy (1981), Environmentalism, Pion Press, London, 2. Baskı.
35. ÖZDEMİRKOL, Mahmut (2024), “Yeşil Düşüncede Çevrecilik ve Ekolojizm Hakkında Bir Değerlendirme”, Muhafazakâr Düşünce Dergisi, S.20(67), ss.360-374, https://izlik.org/JA82MZ99ET
36. PARSONS, Craig (2007), How to Map Arguments in Political Science, Oxford University Press, Oxford.
37. PORRITT, Jonathon (1986), Seeing Green, Basil Blackwell, Oxford/New York.
38. PORRITT, Jonathon ve WINNER, David (1988), The Coming of the Greens, Fontana/Collins Press, London.
39. RIEHL, Carolyn (2001), “Bridging to the Future: The Contributions of Qualitative Research to the Sociology of Education”, Sociology of Education, S.74, ss.115-134, https://doi.org/10.2307/2673257
40. ROBERTSON, David (2004), The Routledge Dictionary of Politics, Routledge Press, London, https://doi.org/10.4324/9780203362068
41. SANDELOWSKI, Margarete (2000), “Whatever Happened to Qualitative Description?”, Research in Nursing & Health, S.23(4), ss.334-340, https://doi.org/10.1002/1098-240X(200008)23:4<334::AID-NUR9>3.0.CO;2-G
42. SAYLAN, İbrahim ve AKNUR, Müge (2023), “Discourses of Turkish Opposition Parties towards Syrian Refugees: Securitization and Repatriation”, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, S.24(2), ss.259-283, https://doi.org/10.17494/ogusbd.1255254
43. SCHUMACHER, Ernst Friedrich (1973), Small is Beautiful, Blond & Briggs Press, London.
44. SİPAHİ, Esra Banu, KAHRAMAN, Selçuk ve CİHAN, Yasin (2024), “AK Parti ve CHP’nin Genel Seçim Vaatlerinde Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri Bağlamında Çevre Konuları (2002–2028)”, Kent Akademisi, S.17(Sürdürülebilir İnsani Kalkınma ve Kent), ss.279-300, https://doi.org/10.35674/kent.1490696
45. ŞAHİN, Ümit (2003), “Ekolojizmi Çevrecilikten Ayırmak: Bir Yeniden Düşünme Denemesi”, Üç Ekoloji, S.1, ss.74-81.
46. ŞEŞEN, Elif ve ERTÜRK, K. Özkan (2017), “Türkiye'de 1990 Sonrası Çevre Politikalarının Seçim Beyannamelerine Yansımaları”, Selçuk İletişim, S.10(1), ss.188-215, https://doi.org/10.18094/josc.299287
47. UZUN, Alper ve ÖZKAN, Oğuzhan (2019), “Çevre Konusunun Seçim Beyannamelerindeki Yeri: 24 Haziran 2018 Milletvekili Genel Seçimi Örneği”, Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, S.17(3), ss.326-354, https://doi.org/10.18026/cbayarsos.587547
48. VANDERHEIDEN, Steve (2006), “Two Shades of Green: Food and Environmental Sustainability”, Environmental Ethics, S.28(2), ss.129-145.
49. WALL, Derek (2010), The No-Nonsense Guide to Green Politics, New Internationalist Press, Oxford.
50. WHITESIDE, Kerry H. (2002), Divided Natures: French Contributions to Political Ecology, The MIT Press, Cambridge.
51. WISSENBURG, Marcel (2003), “The Idea of Nature and the Nature of Distributive Justice”, The Politics of Nature: Explorations in Green Political Theory (Ed. Andrew Dobson, Paul Lucardie), Routledge Publishing, London/New York, ss.3-20.
52. YILDIRIM, Umut Turgut (2026), “Türkiye’de Siyasi Partilerin Yapay Zekâya Yaklaşımı: Programlar ve Seçim Beyannameleri Üzerinden Nitel Bir Analiz”, Türk Siyasal Hayatında Demokratikleşme Süreçleri (Ed. Yücel Özden), Özgür Yayınları, Gaziantep, ss.75–102, https://doi.org/10.58830/ozgur.pub1257.c5117
53. YILMAZ, Battal (2019), “Türkiye’de Siyasal Partilerin 24 Haziran 2018 Genel Seçimleri Seçim Bildirgelerinden Hareketle Sivil Topluma Bakışları”, Turkish Studies, S.14(1), ss.863–872, http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.14779
54. YOLCU, Tuğba (2025), “Bağımlılıkla Mücadelede Siyasi Partilerin Politika Önerileri: 2023 Seçimlerine Yönelik İnceleme”, TESAM Akademi Dergisi, S.12(1), ss.481–513, https://doi.org/10.30626/tesamakademi.1399311