نقدٌ لنقد طه عبد الرحمن للفهم السّائد للمقاصد عند الأصوليّين

İbrahim Özdemir

doi:10.51605/mesned.2025226

TR EN AR

Taha Abdurrahman’ın Yerleşik Makâsıd Anlayışına Yönelik Eleştirisinin Eleştirisi

Öz

Öz: Tâhâ Abdurrahman, çeşitli eserlerinde makâsıdü’ş-şerîa ilmini yenilemeyi ve bu alandaki bahisleri geliştirmeyi amaçlamış; bunu da makāsıdı özünde ahlâkî bir disiplin olarak gören bir anlayıştan hareketle gerçekleştirmiştir. Bu doğrultuda, İslam hukuk teorisi (usûl-i fıkıh) âlimleri tarafından geliştirilen makāsıdî yaklaşıma, özellikle makāsıdın taksimi ve hiyerarşik sıralanışına yönelik çeşitli eleştiriler yöneltmiş; alternatif kavramlar, tasnifler ve yöntemler önermiştir. Bu çalışma, söz konusu itirazları usûlcülerin ortaya koyduğu terminoloji ve ilkeler ışığında değerlendirmeyi ve bunların ne ölçüde sağlam ilmî temellere dayandığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Tâhâ Abdurrahman, makāsıdın zarûriyyât, hâciyyât ve tahsîniyyât şeklindeki üçlü taksimini oluşturan kategoriler arasında tebâyün şartını karşılamadığını ileri sürmektedir. Ayrıca beş zarûriyyâta yönelik olarak hasr, tebâyün ve tahsis şartları bağlamında üç itirazda bulunmaktadır. Bununla birlikte çalışma, bu itirazların usûl-i fıkıhta yerleşik olan taksimi geçersiz kılmak için yeterli olmadığını ortaya koymaktadır. Zira Tâhâ Abdurrahman, taksimi ile itibarî taksim arasında ayrım yapmadığı gibi makāsıdın mertebeleri arasındaki tamamlayıcılık ile tedâhül durumlarını da yeterince birbirinden ayırmamaktadır. İstikrâya dayalı bir tasnif, istikrâ yoluyla tespit edilen küllî ilkeler altında değerlendirilebilmeleri şartıyla, yeni cüzîlerin veya makāsıdın ilave edilmesine engel değildir. Aynı şekilde makāsıd arasındaki karşılıklı ilişki, taksimin dayandığı özel bakış açısı dikkate alındığında, bunların birbirinden farklı olma niteliğini ortadan kaldırmaz. Tâhâ Abdurrahman, makāsıdın hiyerarşik sıralanışına da itiraz etmekte; özellikle ahlâk-ı hamîdenin (mekârimü’l-ahlâk) tahsîniyyât kategorisi içerisinde değerlendirilmesini eleştirmektedir. Ona göre ahlâkî değerler daha üst bir mertebede yer almalıdır. Bu görüşünü de “Ben ancak güzel ahlâkı tamamlamak için gönderildim.” hadisiyle temellendirmektedir. Ancak çalışmanın ortaya koyduğu üzere bu itiraz, ahlâk-ı hamîdeyi ahlâkın bütünüyle özdeşleştirmeye dayanmaktadır. Oysa usûlcüler bütün ahlâkî değerleri tahsîniyyât kategorisiyle sınırlandırmamışlardır. Bazı güzel ahlâk vasıflarının bu kategori içerisinde yer alması, ahlâkın bütünüyle tahsîniyyâta indirgenmesini gerektirmediği gibi zarûriyyât ve hâciyyât kapsamında ahlâkî amaçların bulunmasına da engel değildir. Dolayısıyla söz konusu hadis, özellikle hadisteki hasrın hakikîdeğil izafî bir hasr olarak anlaşılabilmesi ve böylece diğer nübüvvet vazifelerini geçersiz kılmaksızın güzel ahlâkın önemine dikkat çekmesi mümkünken, makāsıdın yerleşik sıralamasını geçersiz kılmak için yeterli değildir. Tâhâ Abdurrahman, kavramsal ve terminolojik düzeyde ise felsefî, kelâmî, dilsel, ahlâkî ve tasavvufî çağrışımlara sahip kavram ve terimler önermekte; makāsıd disiplininin konum ve işlevinin yeniden tanımlanması gerektiğini savunmaktadır. Ancak çalışma, bu terimlerin çoğunun fıkıh ve usûl-i fıkhın konu ve amaçlarıyla açık bir uyum içerisinde olmadığını ileri sürmektedir. Başka disiplinlere ait terminolojinin aktarılması, tek başına bu terminolojinin makāsıd disiplinini yeniden yapılandırmak için uygun olduğunu göstermeye yeterli değildir. Ayrıca makāsıd ile ahlâkın kabul edilmesi, disiplinlerin kendi konu ve bakış açılarına göre birbirinden ayrıldığı yönündeki yerleşik ilmî ilkeyle bağdaşmamaktadır. İslam hukuk teorisinin ahlâkî hükümleri temellendirmeye hizmet etmesi, ahlâk ile usûl-i fıkhın tek bir disiplin olduğu anlamına gelmez. Tâhâ Abdurrahman’ın istikrâya yönelik itirazı ve onun şer'î nasların kutsallığını gözetmeyen bir yöntem olduğu iddiasına gelince, çalışma bu eleştirinin temelsiz olduğu sonucuna ulaşmaktadır. İstikrâ, yalnızca tabiat bilimlerine özgü bir yöntem değildir. Müslüman âlimler de din ve dil bilimlerinde genel kurallara ve küllî ilkelere ulaşmak, birbirinden farklı cüzîleri ortak bir çerçevede bir araya getirmek amacıyla bu yöntemi kullanmışlardır. İstikrânın yerine “fıtrî istidlâl” (el-istidlâlü’l-fıtrî) yönteminin önerilmesi de daha açık ve belirgin bir yöntem sunmamaktadır. Aksine bu öneri, fıkıh, usûl-i fıkıh ve makāsıd alanlarındaki tartışmaları daha da belirsiz ve karmaşık hâle getirebilecek öznel ve muğlak anlamlar içermektedir. Tâhâ Abdurrahman, yaklaşımına teorik bir temel oluşturmak amacıyla makāsıdî fakihin faaliyetinin meşruiyetini şehâdet (el-işhâd), emanet (el-iʾtimân) ve tebliğ (el-irsâl) olarak adlandırdığı üç ahit üzerinden temellendirmeye çalışmaktadır. Ancak çalışma, bu ahitlerin sözleşme niteliğinde olduğu kabul edilse bile bunların yalnızca makāsıdî fakihe özgü olmadığını; aksine ahlâkî ve hukukî sorumluluk taşıyan bir varlık olarak insanı ilgilendirdiğini savunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Makâsıd, Usûl, Taksim, Tertib, Zarûrî, Tahsînî, Mekârim-i Ahlak

A Critique of Taha Abdurrahman’s Critique of the Established Understanding of Maqāṣid

Öz

In several of his works, Taha Abdurrahman seeks to renew the discipline of the higher objectives of Islamic law (maqāṣid al-sharīʿa) and to develop its discussions further, proceeding from a conception that regards maqāṣid as an essentially ethical discipline. On this basis he levels various criticisms at the maqāṣid-based framework developed by scholars of Islamic legal theory (uṣūl al-fiqh), particularly the classification and hierarchical ordering of the objectives, and proposes alternative concepts, classifications, and methods. This study evaluates these objections in light of the terminology and principles established by legal theorists and determines the extent to which they rest upon a sound scholarly foundation. Taha Abdurrahman argues that the tripartite classification of the objectives into necessities (ḍarūriyyāt), needs (ḥājiyyāt), and embellishments (taḥsīniyyāt) fails to satisfy the requirement of mutual distinction, and he raises three further objections to the five necessities concerning the conditions of exhaustiveness, differentiation, and specification. The study concludes that these objections are insufficient to invalidate the established classification. He does not distinguish between real and conceptual classifications, nor between the complementarity of the ranks of the objectives and their overlap. An inductive classification does not preclude the addition of further particulars or objectives, provided they can be subsumed under the universal principles identified through induction; and the interrelationship among the objectives does not negate their distinctiveness when considered from the particular perspective on which the classification is based. Taha Abdurrahman also objects to the hierarchical ordering of the objectives, particularly the inclusion of noble moral qualities (makārim al-akhlāq) within the embellishments, maintaining that ethical values should occupy a higher rank and citing the hadith, “I was sent only to perfect noble moral qualities.” This objection, the study demonstrates, rests on equating noble moral qualities with morality in its entirety, whereas legal theorists did not confine all moral values to the embellishments. The inclusion of certain noble moral qualities within this category neither restricts morality as a whole to it nor precludes ethical objectives among the necessities and needs. The hadith therefore does not suffice to overturn the established ordering, especially since its restrictive construction may be understood as relative rather than absolute: it highlights the importance of noble moral qualities without negating the other functions of the prophetic mission. At the terminological level, Taha Abdurrahman proposes concepts with philosophical, theological, linguistic, ethical, and Sufi associations, arguing for a redefinition of the discipline’s status and function. The study maintains that most of these terms do not clearly accord with the subject matter and objectives of jurisprudence and legal theory. The transfer of terminology from other disciplines does not by itself establish its suitability for reconstructing maqāṣid. Treating maqāṣid and ethics as identical is, moreover, inconsistent with the established principle that disciplines are distinguished according to their subject matters and perspectives: that legal theory serves ethical rulings does not make ethics and legal theory a single discipline. As for his objection to induction (istiqrāʾ) and his claim that it fails to respect the sanctity of the revealed text, the study finds this criticism unfounded. Induction was never confined to the natural sciences; Muslim scholars employed it in the religious and linguistic sciences to derive general rules and universal principles. Nor does the proposed replacement of induction with “innate reasoning” (al-istidlāl al-fiṭrī) offer a more precise method; it entails subjective and ambiguous meanings that may render discussions in jurisprudence, legal theory, and maqāṣid even more obscure. Finally, Taha Abdurrahman grounds the maqāṣid-oriented jurist’s activity in a set of covenants he terms witnessing (al-ishhād), trusteeship (al-iʾtimān), and transmission (al-irsāl). The study argues that, even if accepted as contracts, these are not specific to that jurist but concern the human being as a morally and legally accountable agent, and so cannot provide a distinctive foundation for the discipline; invoking them to legitimate legal rulings also yields circular reasoning, since the covenants are themselves derived from the revealed texts.

Anahtar Kelimeler

Makâsıd, Usûl, Taksim, Tertib, Zarûrî, Tahsînî, Mekârim-i Ahlak

نقدٌ لنقد طه عبد الرحمن للفهم السّائد للمقاصد عند الأصوليّين

Öz

سعى طه عبد الرحمن في عدد من مصنفاته إلى تجديد علم مقاصد الشريعة وتطوير مباحثه، انطلاقًا من تصور يجعل المقاصد علمًا أخلاقيًّا في جوهره. وبناءً على ذلك وجّه انتقادات متعددة إلى البناء المقاصدي عند الأصوليين، ولا سيما إلى تقسيم المقاصد وترتيبها، واقترح مفاهيم وتقسيمات ومناهج بديلة. وتهدف هذه الدراسة إلى تقويم هذه الاعتراضات في ضوء المصطلحات والقواعد التي قررها الأصوليون، وبيان مدى استنادها إلى أصل علمي رصين. يرى طه عبد الرحمن أن التقسيم الثلاثي للمقاصد إلى الضروريات والحاجيات والتحسينيات لم يستوف شرط التباين بين أقسامه، كما وجّه إلى الضروريات الخمس ثلاثة اعتراضات تتعلق بشروط الحصر والتباين والتخصيص. غير أن هذه الاعتراضات، بحسب ما انتهت إليه الدراسة، لا تنهض لإبطال التقسيم الأصولي؛ إذ لم يفرّق طه عبد الرحمن بين التقسيم الحقيقي والتقسيم الاعتباري، كما لم يميز بصورة كافية بين التكامل بين مراتب المقاصد والتداخل بينها. فالتقسيم الاستقرائي لا يمنع إضافة جزئيات أو مقاصد أخرى، ما دامت قابلة للرد إلى الأصول الكلية التي انتهى إليها الاستقراء، كما أن الترابط بين المقاصد لا يلغي تمايزها باعتبار الجهة التي يقع بها التقسيم. كما اعترض طه عبد الرحمن على ترتيب المقاصد، وبخاصة إدراج مكارم الأخلاق في قسم التحسينيات، ورأى أن القيم الأخلاقية ينبغي أن تحتل مرتبة أعلى، مستدلاَ بحديث: «إنما بعثت لأتمم مكارم الأخلاق». غير أن هذا الاعتراض ـ كما يبين البحث ـ يقوم على مساواة مكارم الأخلاق بمطلق الأخلاق، مع أن الأصوليين لم يجعلوا كل الأخلاق محصورة في التحسينيات. بل إن إدراج بعض مكارم الأخلاق في هذا القسم لا يعني حصر الأخلاق كلها فيه، ولا يمنع وجود المقاصد الأخلاقية في الضروريات والحاجيات أيضًا. ومن ثم فإن الاستدلال بالحديث المذكور لا يكفي لنقض الترتيب الأصولي، ولا سيما مع احتمال حمل الحصر الوارد في الحديث على الحصر الإضافي الذي يبرز أهمية مكارم الأخلاق دون أن ينفي سائر وظائف الرسالة. وفي المجال الاصطلاحي، يقترح طه عبد الرحمن مفاهيم واصطلاحات ذات صلات فلسفية وكلامية ولغوية وأخلاقية وصوفية، ويرى ضرورة إعادة تحديد مكانة علم المقاصد ووظيفته. إلا أن الدراسة ترى أن معظم هذه الاصطلاحات لا ينسجم بوضوح مع موضوع الفقه وأصوله وغاياتهما، وأن نقل المصطلحات من علوم أخرى لا يكفي لإثبات صلاحيتها لتأسيس علم المقاصد من جديد. كما أن جعل علم المقاصد وعلم الأخلاق متطابقين ومترادفين لا ينسجم مع القاعدة المقررة عند أهل العلم، وهي أن تمايز العلوم يكون بتمايز موضوعاتها واعتباراتها؛ فلا يلزم من خدمة أصول الفقه للأحكام الأخلاقية أن يكون علم الأخلاق وعلم أصول الفقه علمًا واحدًا. وأما اعتراضه على منهج الاستقراء، واتهامه بأنه منهج لا يحترم قدسية النص، فلا يراه البحث قائمًا على أساس صحيح؛ لأن الاستقراء لم يكن خاصًّا بالعلوم الطبيعية، وإنما استعمله العلماء المسلمون في العلوم الشرعية واللغوية لاستخراج القواعد والكليات وجمع المتفرقات، كما أن استبداله بالاستدلال الفطري الذي يقترحه لا يقدم، بحسب الدراسة، منهجًا أكثر ضبطًا ووضوحًا، بل يحمل معاني ذاتية ومبهمة قد تزيد مباحث الفقه وأصوله والمقاصد غموضًا. وفي باب التأصيل، حاول طه عبد الرحمن إثبات مشروعية فعل الفقيه المقاصدي من خلال جملة من المواثيق التي يسميها بالإشهاد والائتمان والإرسال. غير أن الدراسة ترى أن هذه المواثيق ـ حتى على فرض تسليم تسميتها بالعقود ـ ليست عقودًا خاصة بالفقيه المقاصدي، وإنما تتعلق بالإنسان من حيث هو مكلَّف، فلا تصلح أساسًا خاصًّا لتأسيس علم المقاصد. كما أن الاستناد إليها لإثبات شرعية الأحكام والمقاصد يؤدي إلى دور محال؛ لأن آيات المواثيق الثلاث نفسها داخلة في النصوص مستمدة من النصوص الشرعية التي يريد طه عبد الرحمن إقامة التمييز بينها. وتخلص الدراسة إلى أن كثيرًا من اعتراضات طه عبد الرحمن على البناء المقاصدي لا تستند إلى استقراء جامع لتراث الأصوليين، ولا إلى تمييز كافٍ بين مصطلحاتهم ومصطلحات العلوم الأخرى. كما أن أكثر آرائه المقاصدية لا يظهر لها امتداد علمي واضح في المدونة الأصولية المعروفة، وإنما تبدو اجتهادات تجديدية ذاتية غير مدللة أعيدت صياغتها ضمن أطر فلسفية وأخلاقية ولغوية وصوفية. ومن ثم فإن الإشكال لا يكمن في أصل الدعوة إلى التجديد، وإنما في عدم كفاية التأصيل العلمي والمنهجي الذي يسمح بإحلال هذه التصورات محل البناء الأصولي المدون. وبناءً عليه، ترى الدراسة أن الاعتراضات المذكورة لا تكفي لإسقاط الترتيب المقاصدي المستقر، وأن كثيرا منها نشأ عن سوء فهم للمصطلحات الأصولية، أو عن عدم مراعاة اختلاف الاعتبارات التي يقوم عليها كل تقسيم.

Anahtar Kelimeler

مقاصد الشريعة, أصول الفقه, التقسيم, الترتيب, الضروريات, التحسينيات, مكارم الأخلاق

Kaynakça

Abdullah b. Mahfûz b. Beyye. Meşâhid mine’l-makāsıd. Dubai: Mesâr li’t-Tıbâʿa ve’n-Neşr, 2018. Abdülmecîd en-Neccâr. Makāsıdü’ş-şerîʿa bi-ebʿādin cedîde. Beyrut: Dârü’l-Garbi’l-İslâmî, 2008.
Ahmed b. Hanbel. el-Müsned. thk. Şu‘ayb el-Arnaût, Âdil Mürşid. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2001.
Bûhennâş, Nûre. Makāsıdü’ş-şerîʿa ʿinde’ş-Şâtıbî ve teʾsîlü’l-ahlâk fi’l-fikri’l-ʿArabî el-İslâmî. Rabat: Dârü’l-Emân, 2012.
Câbirî, Muhammed Âbid. Bünyetü’l-ʿakli’l-ʿArabî. Beyrut: Merkezü Dirâsâti’l-Vahdeti’l-ʿArabiyye, 1987.
Fahmî, Muhammed Alvân. el-Kıyemü’d-darûriyye ve makāsıdü’t-teşrîʿ. Kahire: el-Heyʾetü’l-Mısriyyetü’l-ʿÂmme li’l-Kitâb, 1989.
Gazzâlî, Ebû Hâmid Muhammed b. Muhammed. el-Müstaṣfâ min ʿilmi’l-uṣûl. thk. Muhammed Ab-düsselâm Abdüşşâfî. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-ʿİlmiyye, 1993.
Hulûlî, Ebü’l-Abbâs Ahmed b. Abdurrahman. eḍ-Ḍiyâʾü’l-lâmiʿ şerḥu Cemʿi’l-cevâmiʿ. thk. Nâdî Ferac - Dervîş Attâr. Kahire: Merkez İbnü’l-Attâr li’t-Türâs, 2004.
İbn Âbidîn, Muhammed Emîn. Nesemâtü’l-esḥâr ʿalâ şerḥi İfâdeti’l-envâr. Kahire: Matbaʿatü’l-Halebî, 1979.
İbn Âşûr, Muhammed et-Tâhir b. Muhammed. Maḳāṣıdü’ş-şerîʿati’l-İslâmiyye. thk. Muhammed et-Tâhir el-Meysâvî. Beyrut: Dâr Lübnân, 2011.
Karâfî, Şihâbüddîn Ebü’l-Abbâs Ahmed b. İdrîs. Şerḥu Tenkīḥi’l-fuṣûl. thk. Abdurrahman Şâğûl. Ka-hire: el-Mektebetü’l-Ezheriyye, 1948.

Molla Fenârî, Muhammed b. Şemseddîn. el-Fevâʾidü’l-Fenâriyye. İstanbul: Mektebetü Salâh Bilicî, ts.
Râzî, Kutbüddîn Ebû Abdullah Muhammed b. Muhammed. Şerḥu’l-Meṭâliʿ. İstanbul: Matbaʿa-i Mu-harrem Efendi, 1303.
Saçaklızâde, Muhammed Efendi. el-Velediyye. İstanbul: Matbaʿa-i Muharrem Efendi, 1288.
Saçaklızâde, Muhammed Efendi. Taḳrîrü’l-ḳavânîn fi’l-âdâb. İstanbul: el-Matbaʿatü’l-ʿÂmire, 1289.
Saʿdeddîn et-Teftâzânî, Mesʿûd b. Fahriddîn Ömer. Şerḥu’ş-Şemsiyye. thk. Câdullah Bessâm. Kum: Dâr Zeynülâbidîn, 2012.
Şâtıbî, Ebû İshâk İbrâhim b. Mûsâ. el-Muvâfaḳāt. thk. Meşhûr b. Hasen Âlü Selmân. 7 cilt. Kahire: Dâr İbn Affân, 1997.
Tâhâ Abdurrahman. “el-Meşrûʿu’t-tecdîdî el-ʿilmî li-mebḥasi maḳāṣıdi’ş-şerîʿa”. el-Müslimü’l-Muʿâṣır 103 (2002).
Tâhâ Abdurrahman. et-Teʾsîsü’l-iʾtimânî li-ʿilmi’l-maḳāṣıd. Kuveyt: Merkez Nuhûz li’d-Dirâsât ve’l-Buḥûs, 2022.
Tâhâ Abdurrahman. Tecdîdü’l-menhec fî taḳvîmi’t-türâs. Rabat: el-Merkezü’s-Sekāfiyyü’l-ʿArabî, ts.
Zerkeşî, Bedrüddîn Muhammed b. Bahâdır. el-Baḥrü’l-muḥîṭ. Kahire: Dârü’l-Kütübî, 1994.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Arapça

Konular

İslam Hukuku

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

İbrahim Özdemir ^*
0000-0001-8119-1520
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

7 Kasım 2026

Gönderilme Tarihi

24 Ağustos 2026

Kabul Tarihi

24 Ekim 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 17

DOI

https://doi.org/10.51605/mesned.2025226

IZ

https://izlik.org/JA56DS26YA

APA

Özdemir, İ. (2026). نقدٌ لنقد طه عبد الرحمن للفهم السّائد للمقاصد عند الأصوليّين. Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi, 17, 1-26. https://doi.org/10.51605/mesned.2025226

AMA

1.Özdemir İ. نقدٌ لنقد طه عبد الرحمن للفهم السّائد للمقاصد عند الأصوليّين. Mesned Dergisi. 2026;17:1-26. doi:10.51605/mesned.2025226

Chicago

Özdemir, İbrahim. 2026. “نقدٌ لنقد طه عبد الرحمن للفهم السّائد للمقاصد عند الأصوليّين”. Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi 17 (Kasım): 1-26. https://doi.org/10.51605/mesned.2025226.

EndNote

Özdemir İ (01 Kasım 2026) نقدٌ لنقد طه عبد الرحمن للفهم السّائد للمقاصد عند الأصوليّين. Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi 17 1–26.

IEEE

[1]İ. Özdemir, “نقدٌ لنقد طه عبد الرحمن للفهم السّائد للمقاصد عند الأصوليّين”, Mesned Dergisi, c. 17, ss. 1–26, Kas. 2026, doi: 10.51605/mesned.2025226.

ISNAD

Özdemir, İbrahim. “نقدٌ لنقد طه عبد الرحمن للفهم السّائد للمقاصد عند الأصوليّين”. Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi 17 (01 Kasım 2026): 1-26. https://doi.org/10.51605/mesned.2025226.

JAMA

1.Özdemir İ. نقدٌ لنقد طه عبد الرحمن للفهم السّائد للمقاصد عند الأصوليّين. Mesned Dergisi. 2026;17:1–26.

MLA

Özdemir, İbrahim. “نقدٌ لنقد طه عبد الرحمن للفهم السّائد للمقاصد عند الأصوليّين”. Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi, c. 17, Kasım 2026, ss. 1-26, doi:10.51605/mesned.2025226.

Vancouver

1.İbrahim Özdemir. نقدٌ لنقد طه عبد الرحمن للفهم السّائد للمقاصد عند الأصوليّين. Mesned Dergisi. 01 Kasım 2026;17:1-26. doi:10.51605/mesned.2025226

Amaç ve Kapsam

Yazım Kuralları

Makaleler sadece derginin çevrimiçi makale gönderme ve değerlendirme sistemi aracılığıyla gönderilebilir. Diğer herhangi bir ortam aracılığıyla gönderilen makaleler ve yazarlardan başka kişiler tarafından yapılan gönderimler değerlendirmeye alınmayacaktır.

Makale Yükleme Süreci:

Dergipark Kullanıcı Sayfası
Süreç
Makale Gönderme
Makale Ana Verileri
... ve sistemdeki gerekli adımları takip ederek devam edilmelidir.

FORMLAR:

Makale Jenerik şablon: 📝 Jenerik 2026.docx
Makale Yazım Şablonu: 📝 Şablon 2026.docx .
Telif Hakkı Formu: Tıklayınız.
Etik Kurul Formu: Tıklayınız.
Tahkik kılavuzu: Tıklayınız.
Makale ön kontrol formu: Tıklayınız.

MAKALELER

Makale Öz, Summary, dipnotlar ve Kaynakça dahil 9000 kelimeyi geçmemelidir.
Metin yazı tipi Palatino Linotype ve boyutu 10 punto, dipnotlar ise 8 punto olmalıdır.
Gönderilen eserlerin yayın dilinde ve yabancı dilinde 500-750 kelime aralığında genişletilmiş özet istenmektedir (Türkçe olan eserler için Türkçe ve İngilizce, Arapça eserler için Arapça ve Türkçe genişletilmiş özet).
Dergimizde yayımlanan makalelerin atıf ve kaynakça yazımında Chicago Sistemi (The Chicago Manual of Style) ile uyumlu olan İsnad2 Atıf Sistemi'ni kullanmaktadır.
Dergimize gönderilen çalışmalarda İlahiyat alanına ait kavramların İngilizce yazımında Brill Ansiklopedisi esas alınmalıdır.
Dergimize gönderilen tüm yazılar makale şablonuna uyarlanmalıdır. 📝 Şablon 2026.docx
Çalışmalarınızda referansları İsnad2 Atıf sistemine uygun, doğru ve aktif şekilde uyarlamak için ZOTERO uygulaması önerilmektedir.
Dergimize gönderilen Arapça çalışmaların kaynakçalarının Latinizasyonu gerekmektedir.
Tüm çalışmalarda metin, Microsoft Office Word programında yazılmalıdır.

Makale öğeleri dizilişi şu şekilde olmalıdır:

İngilizce Başlık
Summary ve Keywords
Türkçe Başlık
Öz ve Anahtar Kelimeler
Gövde Metni
Sonuç
Kaynakça

Gönderilen çalışmalarda araştırmanın problemi, amacı, kullanılan yöntem, kapsamı ve araştırmanın süreçleri net bir şekilde belirtilmiş olmalıdır.

Etik İlkeler ve Yayın Politikası

YAYIN ETİĞİ

Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi, Yayın Etiği Komisyonu (COPE) kılavuz ilkeleri ve Bilimsel Yayıncılıkta Şeffaflık ve En İyi Uygulama İlkeleri (COPE, DOAJ, OASPA, WAME ortak bildirisi) dahil olmak üzere çeşitli kuruluşlar tarafından ortaya konan kılavuz ilkelere ve temel uygulamalara uymayı amaçlamaktadır. Bu kılavuz ve tavsiyeler, bilimsel yayıncılıkta şeffaflık, dürüstlük ve en iyi uygulamaları teşvik etmek üzere tasarlanmıştır.

Dergi, bu standartlara bağlı kalarak, yayınladığı araştırmaların yüksek kalitede olmasını ve bilim camiasının etik standartlarını karşılamasını sağlamayı amaçlamaktadır.

ARAŞTIRMA ETİĞİ

Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi, araştırma ve yayın etiği konusunda ulusal ve uluslararası standartlara bağlıdır. Yayımlanan tüm çalışmaların araştırma etiği ilkelerine uygun olarak yürütülmesini esas almaktadır. Bu kapsamda, insan ve hayvanlar üzerinde gerçekleştirilen araştırmalarda ulusal ve uluslararası etik standartlara uyulması zorunludur. İnsan katılımcılarla yürütülen çalışmalarda bilgilendirilmiş gönüllü onamının alınmış olması gerekmektedir.

Etik kurul izni gerektiren araştırmalar için, ilgili kuruldan alınmış onay bilgilerine (kurul adı, tarih ve sayı numarası) makale metni içerisinde yer verilmesi beklenir. Yazarlar, araştırma sürecinde veri toplama, analiz ve raporlama aşamalarında bilimsel dürüstlük ilkelerine uymakla yükümlüdür. İntihal, veri uydurma, veri çarpıtma ve benzeri etik ihlaller kabul edilmez.

ETİK İLKELER VE YAYIN POLİTİKASI

Etik Kurul Onayı ve Bilgilendirilmiş Onam
Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi’nde yayımlanacak makalelerin ilk sayfasında, etik kurul izni ve/veya yasal/özel izin alınmasının gerekip gerekmediği açıkça belirtilmelidir. Eğer bu izinlerin alınması gerekiyorsa, iznin hangi kurumdan, hangi tarihte ve hangi karar veya sayı numarası ile alındığı net bir şekilde sunulmalıdır.

Etik Beyan

İnsan ve hayvanlar üzerinde yapılan araştırmalarda etik kurallara uymalıdır.
Kullanılan fikir ve sanat eserleri için telif hakları düzenlemelerine uyulduğunun belirtilmesi gerekir.
Başkalarına ait ölçek, anket, fotoğraf vb. kullanımı için sahiplerinden izin alınması ve belirtilmesi gerekir.
Araştırma aşağıda listelenen alanlarda yapılmışsa çalışmanın ekinde “Etik Kurul İzni” yüklenmesi zorunludur.

Etik Kurul İzni Gerektiren Araştırmalar

Anket, mülakat, odak grup çalışması, gözlem, deney, görüşme teknikleri kullanılarak katılımcılardan veri toplanmasını gerektiren nitel ya da nicel yaklaşımlarla yürütülen her türlü araştırmalar,
İnsan ve hayvanların (materyal/veriler dahil) deneysel ya da diğer bilimsel amaçlarla kullanılması,
İnsanlar üzerinde yapılan klinik araştırmalar,
Kişisel verilerin korunması kanunu gereğince retrospektif çalışmalar.

Çalışma etik onayından muafsa, yazarlar etik kuruldan muafiyeti açıklayan bir beyan sunmalıdır. Etik onayı olmadan gönderilen bir makale, dergi etik kaygıları değerlendirmek için COPE’un yönergelerini izleyecektir. Etik onayı olmayan makaleler, konu ile ilgili önem taşıyan durumlarda reddedilebilir.

İnsan denekleri içeren çalışmalar için, yazarlar tüm katılımcılardan yazılı bilgilendirilmiş onam alındığını teyit etmeli ve onam formu araştırmacılar tarafından saklanmalıdır. On sekiz yaşın altındaki çocukları içeren araştırmalar için ebeveyn veya vasiden onay alınmalıdır. Anketlerde veya görüşmelerde, katılımcıların veri kullanımı için rızası da teyit edilmelidir. İsimlendirme için açık rıza verilmediği sürece kişisel bilgiler kimliksizleştirilmelidir.

Yazarlar, özellikle fotoğraflarda katılımcıların anonimliğini ve gizliliğini korumaktan sorumludur. Her türlü görüntü için imzalı ibranameler alınmalı, yayın için onay sağlanmalı ve her türlü koşul belirtilmelidir. Bu onay makale içerisinde açıkça belirtilmelidir.

AÇIK ERİŞİM POLİTİKASI

Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi'nde yayımlanan tüm makalelere, herhangi bir ücret ödemeden ve kayıt zorunluluğu olmadan çevrimiçi olarak kalıcı bir şekilde erişilebilir. Yazarlar, çalışmalarının telif haklarını korurken, derginin Telif Hakkı ve Etik politikasına uygun olarak üçüncü tarafların içeriği paylaşmasına, çoğaltmasına ve dağıtmasına izin verir.

2023 yılından itibaren yayımlanan tüm içerik, orijinal kaynağa uygun şekilde atıfta bulunulması koşuluyla ticari olmayan kullanım, dağıtım ve değişikliklere izin veren Creative Commons Atıf-Ticari Olmayan 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY-NC 4.0) kapsamında lisanslanmaktadır.

Tüm dergi içeriğine https://dergipark.org.tr/tr/pub/mesned adresinden ücretsiz olarak erişilebilir.

TELİF HAKKI POLİTİKASI

Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi’nde yayınlanan makaleler Açık Erişimdir ve Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License (CC BY-NC 4.0) altında dağıtılmaktadır. Bu, orijinal çalışmaya uygun şekilde atıfta bulunulması koşuluyla, üçüncü tarafların içeriği ticari olmayan amaçlarla paylaşmasına ve uyarlamasına izin verir.

Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi, her gönderinin bir Telif Hakkı Sözleşmesi ile sunulmasını gerektirir.

Daha önce yayımlanan içerikleri, figürleri, tabloları veya herhangi bir materyali basılı veya elektronik formatlarda kullanırken yazarlar, telif hakkı sahibinden izin almakla sorumludur. Bu konuda yasal, mali ve cezai sorumluluklar yazar(lara) aittir.

Yazarlar, Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi'nde yayımlanan çalışmalarının telif hakkını korurlar.

REKLAM POLİTİKASI

Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi, Yayın Kurulu ve yönetimi tarafından onaylanması koşuluyla web sitesinde dijital reklamları kabul eder. Tüm reklamlar bu şekilde açıkça etiketlenmelidir. Reklam verenlerin editoryal kararlar veya reklam politikaları üzerinde hiçbir etkisi yoktur.

Reklam talepleriniz için lütfen Editörlük Ofisi (inueditorial@inonu.edu.tr) ile iletişime geçiniz.

İNTİHAL VE ETİK İHLALLER

Tüm başvurular, hakem değerlendirme ve/veya üretim süreçlerinde benzerlik tespiti yazılımı kullanılarak birden fazla taramadan geçirilir. Önceki çalışmalara atıfta bulunurken, tüm materyalin doğru bir şekilde referans gösterildiğinden emin olunmalıdır. Herhangi bir kaynaktan (dergi makaleleri, kitaplar, tezler, elektronik medya, vb.) metin, tablo veya resim kopyalamak ve bunları kendininmiş gibi sunmak, referans verilmiş olsa bile intihal olarak kabul edilir. Kaynağı 'Kaynaklar' bölümünde listelemek, yazarları intihal sorumluluğundan muaf tutmaz.

Yazarların aşağıda belirtilen intihal durumlarından ya da etik ihlallerden kaçınmaları şiddetle tavsiye edilir:

Atıf Manipülasyonu: Kendine atıf yapma, aynı derginin aşırı atıfla kullanılması veya atıf yığma gibi yöntemlerle atıf sayılarının şişirilmesi, akademik tanınmayı çarpıtan bir uygulamadır.
Kendinden İntihal (Metin Geri Dönüşümü): Bir yazarın önceki çalışmasından bölümleri veya cümleleri uygun şekilde atıf yapmadan yeniden kullanmayı içerir ve bir tür intihal teşkil eder.
Salami Dilimleme: Tek bir çalışmadan aynı veri setini, hipotezleri ve yöntemleri kullanarak birden fazla makale yayınlaması anlamına gelen, etik olmayan bir uygulamadır.
Veri Üretme: Gerçek araştırma veya deneylerle desteklenmeyen sahte verilerin oluşturulması, araştırma dürüstlüğünün ciddi bir ihlali olarak kabul edilir.
Veri Manipülasyonu/Sahteciliği: Bulguları yanlış yönlendirmek veya yanlış temsil etmek için görüntülerin değiştirilmesi ya da aykırı değerlerin kaldırılması gibi verilerin değiştirilmesini içerir.

İntihal, atıf manipülasyonu veya veri çarpıtma gibi etik ihlallerine ilişkin şüphe durumlarında, Editörler Kurulu, şüphelerin adil, şeffaf ve tutarlı bir şekilde ele alınmasını sağlamak için COPE (Yayın Etiği Komisyonu) yönergelerini takip edecektir.

YAZARIN SORUMLULUKLARI

Makale Yazarlığı

Yalnızca araştırmaya önemli ölçüde katkı sağlayan kişiler yazar olarak gösterilebilir. Bu ölçütü karşılamadan çalışmaya katkı sağlayan kişiler, yazar olarak değil "katkı sağlayanlar" olarak belirtilmelidir. Ortak çalışmalarda, makalenin dergiye gönderilmesinden, diğer yazarların onayını almış olan sorumlu yazar sorumludur. Araştırmaya doğrudan katkısı bulunmayan kişiler yazar olarak gösterilmemelidir.

Özgünlük ve Doğruluk

Araştırmada sunulan tüm veriler gerçek ve özgün olmalıdır. Yazarlar, çalışmalarının önemini, doğru verilere dayanarak nesnel bir şekilde tartışmalıdır. Yanlış veya yanıltıcı bilgilerin kasıtlı olarak sunulması kabul edilemez ve etik dışı bir davranıştır.

Mükerrer, Tekrarlayan veya Eşzamanlı Yayın

Yazarlar, aynı araştırmayı birden fazla dergiye eş zamanlı olarak göndermemeli ve daha önce yayımlanmış bir makaleyi özgün bir çalışmaymış gibi yeniden yayımlamamalıdır. Bu tür uygulamalar bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırıdır ve kabul edilemez.

Kaynaklar

Çalışmada yararlanılan tüm kaynakların usulüne uygun şekilde belirtilmesi/atıf yapılması zorunludur.

Açıklama ve Çıkar Çatışması

Tüm yazarlar, çalışmanın sonuçlarını veya yorumlanmasını etkileyebilecek her türlü mali veya diğer çıkar çatışmasını açıkça beyan etmelidir. Çalışma için mali destek alınmışsa, bu desteğin kaynağı açıkça belirtilmelidir.

Yayın Ücreti

Dergimizde yayımlanan tüm çalışmalar için yazarlardan herhangi bir ücret talep edilmemektedir.

Yayımlanmış Çalışmalarda Düzeltme

Yayımlanmış çalışmasında önemli hata veya eksiklikler tespit edilmesi durumunda, bu durumu editöre bildirmek yazarın sorumluluğundadır. Yazar, gerekli düzeltici işlemlerin yapılması için dergimizin editörya ekibiyle iş birliği yapmalıdır.

Makale Geri Çekme

Yazar, dergimizin yayın süreçlerinde değerlendirilen çalışmasını yalnızca ön kontrol aşamasında geri çekebilir. Yayın sürecinin diğer aşamalarında çalışmalar geri çekilemez.

Özgünlük ve İntihal

Yazarlar özgün araştırmalar yürütmeyi ve raporlamayı amaçlamalı, yararlandıkları çalışmalara uygun şekilde atıf yapmalıdır. Yazarın kendi çalışmaları da dahil olmak üzere, diğer yayınlardan izinsiz alıntı/aktarım yapılması önemli bir etik ihlal ve aynı zamanda bir suçtur. Dergimize gönderilen çalışmalarda intihal tespit edilmesi durumunda, çalışma yayın sürecinden derhal çıkarılır. Yayımlandıktan sonra intihal tespit edilmesi hâlinde, yazar ve çalışması hakkında ilgili mercilere bilgi verilir.

Çift Taraflı Kör Hakemlik

Dergimizde çift taraflı kör (çift anonim) hakemlik uygulandığından, makale dosyasında yazar bilgilerine kesinlikle yer verilmemelidir.

HAKEMLERİN SORUMLULUKLARI

Editoryal Kararlara Katkı

Hakem, sistem üzerinden atandığı ve görevi kabul ettiği andan itibaren değerlendirme sürecinde “Hakem Değerlendirme Kriterleri”ni dikkate almakta yükümlüdür. Editör kararlarında editörlere yardımcı olur ve editoryal iletişim yoluyla yazarlara makalelerini iyileştirmede yardımcı olur. Makale ile ilgili diğer makale, eser, kaynak, atıf, kural ve benzeri eksiklerin tamamlanmasını işaret edilmelidir.

Zamanlamaya Uyma

Makale önerisini incelemek için yeterli nitelikte hissetmeyen veya makale incelemesinin zamanında gerçekleşemeyeceğini bilen herhangi bir hakem, derhal editörleri haberdar etmeli ve gözden geçirme davetini reddetmeli, böylece yeni hakem atamasının yapılması sağlanmalıdır.

Gizlilik

Gözden geçirilen makaleler yayınlanmadan önce gizli tutulmalıdır.

Hakem olarak incelemek üzere görevlendirildiği bir araştırmada yer alan bilgileri yayınlanmadan önce başkalarıyla paylaşmamalıdır. Bu durum inceleme davetini reddeden hakemler için de geçerlidir. Değerlendirme yapan hakemlerin isimleri açıklanamaz/yayınlanamaz.

Tarafsızlık

Hakemler incelediği araştırmaların yayımlanma kararında objektif olmalıdır.

Makale önerisi ile ilgili yorumlar tarafsız olarak yapılmalı ve yazarların makaleyi geliştirmek için kullanabileceği şekilde öneriler yapılmalıdır. Yazarlara yönelik kişisel eleştiriler uygun değildir.

Kaynaklar

Hakemler, yazarlar tarafından alıntılanmayan ilgili yayınlanmış çalışmaları tanımlamalıdır. Hakem ayrıca, incelenen yazı ile başka herhangi bir makalenin (yayınlanmış veya yayınlanmamış) herhangi bir önemli benzerliğini editörüne bildirmelidir.

Çıkar Çatışmaları

Çıkar çatışmaları editöre bildirilmelidir. Hakemler ile değerlendirme konusu makalenin paydaşları arasında çıkar çatışması olmamalıdır. Hakem değerlendirmesi sürecinde herhangi bir çıkar çatışması ve uzmanlık alanı dışında atama durumu söz konusu olduğunda Editöre durumu arz etmesi ve gerekirse hakemlikten çekilmesi önerilmektedir.

Etik

Hakemlerin, değerlendirme sürecinin herhangi bir aşamasında çalışmada etik ihlal, intihal, vb. tespit etmesi halinde Editöre iletmesi gerekmektedir.

Hakemler, inceleme için gönderilen çalışmaların yazarların özel mülkü olduğunu kabul eder.

HAKEM DEĞERLENDİRME SÜRECİ

Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi, akademik bütünlüğün en yüksek standartlarda korunmasını sağlamak amacıyla titiz ve şeffaf bir çift anonimleştirilmiş hakem değerlendirme sürecini yürütmektedir.

Makaleler, hem yazarların hem de hakemlerin birbirlerine anonim olarak kalacakları bu sürece tabi tutulmaktadır. Her makale, ilgili alanda uzman en az iki bağımsız dış hakem tarafından değerlendirilir.

Yazarlar, potansiyel hakemleri önerebilir, ancak nihai seçim editör tarafından yapılır ve editör, yazarın önerilerine uymak zorunda değildir. Değerlendirme süreci boyunca gizlilik esastır ve hakemler makaleyi yalnızca editörün izniyle paylaşabilirler. Hakemler, makalenin kalitesini artırmak amacıyla zamanında, tarafsız, kanıta dayalı ve yapıcı geri bildirim sağlarlar. Araştırma ihlali şüphesi olan durumlar, sürecin bütünlüğünü korumak için gizli bir şekilde editöre bildirilmelidir.

Dergi, değerlendirme süreci, seçim kriterleri ve itiraz prosedürü hakkında bilgi paylaşarak ve kabul oranları ve yayım süreleri gibi önemli verileri yayımlayarak şeffaflık sağlar. Bir makalenin kabul edilmesi, düzeltilmesi veya reddedilmesi konusundaki nihai karar, Alan Editörlerinin önerilerini dikkate alarak Baş Editör tarafından verilir.

Hakemler, bir değerlendirme davetini kabul etmeden önce herhangi bir olası çıkar çatışmalarını açıklamalıdır. Editörlerle hakemler arasındaki tüm iletişimler gizlidir.

Editoryal Sorumluluklar

Editör Kurulu bir makaleyi kabul etmek ya da reddetmek için tüm sorumluluğa ve yetkiye sahiptir.
Editör Kurulu kabul ettiği ya da reddettiği makaleler ile ilgili çıkar çatışması içerisinde bulunmaz.
Yayım süreçlerinde çalışmalar; alana katkı sağlama, özgünlük gibi bilimsel ve akademik kriterlere göre seçilir ve değerlendirilir.
Yayımlanmış araştırmalarda hata veya eksiklikler tespit edildiğinde düzeltmenin yayımlanmasını ya da geri çekilmesini destekler.
Dergide çift kör hakemlik benimsendiğinden, hakemlerin ismini saklı tutulur ve yayımlanmaz.
Hakemlik süreci bilimsel yayımlamanın başarısının merkezinde bulunmaktadır. Hakemlik sürecinin korunması ve iyileştirilmesi taahhüdümüzün bir parçasıdır.
Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi yayıncılık etiğine aykırılık durumlarına hassasiyetle gerekli tedbirleri alır.
Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi’nde yayımlanmış çalışmalar, yayım süreçleri ve editoryal ekibe yönelik her türlü şikayet, öneri vb. inueditorial@inonu.edu.tr adresine gönderilebilir.
Paydaşlardan gelen her türlü geri bildirimler ARGE çalışmaları için önemli katkı olarak değerlendirilir.

YAYIM İLKELERİ

Metinlerin tüm kontrol ve değerlendirme süreçleri Dergipark sisteminde raporlanarak arşivlenir.
Yazım Kurallarına göre ayarlanmamış metinler değerlendirme sürecine alınmadan yazara iade edilir.
Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi’nde daha önce başka bir yerde yayımlanmamış metinler yayımlanır. Başka bir yayımda değerlendirme sürecinde olan metinler yazara iade edilir.
Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi’nde, ilahiyat alanında yayımlanmış ilmi metinler yayımlamaktadır. İlahiyat alanı ile ilişkili disiplinlerarası alanda yayımlanmış metinler de alana dair katkıları göz önüne alınarak değerlendirme sürecine alınabilir.
Bir sayıda aynı yazara ait türü ne olursa olsun en fazla bir (1) çalışma yayımlanabilir.
Aynı ciltte yayın türü farklı olmak koşuluyla en fazla iki (2) çalışma yayımlanabilir.
Dergi editör kurulu üyeleri dergiye metin gönderebilirler fakat metnin değerlendirildiği dönemde yayım süreçlerinde görev yapamazlar.

YAYIN POLİTİKASI

Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi, nitelikli bilimsel araştırmaları yayımlamanın yanında yazara ve akademik dergiciliğe katkı sağlamayı misyon edinmiştir.
- Alanlarında uzman, özverili görev yapan Editoryal ekip tarafından yürütülen Yayım Süreçleri bu misyon doğrultusunda belirlenmiştir.
Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi İnönü Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nin yayım organıdır.
Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi Aralık ve Haziran sayıları olmak üzere yılda bir cilt iki sayı olarak yayımlanır.
Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi’nde tüm politikalar ve süreçler yayın kurulu tarafından belirlenir.
Yayın kurulu kararıyla özel sayılar yayımlanabilir.
Dergi yayım politikaları ve süreçlerinde yapılan değişiklikler derginin resmi web sitesinde ilan edilir.
Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi'nin özgün 6 aşamalı Yayım Süreci bulunmaktadır. Yayım sürecindeki her aşama, belirlenen görev tanımları ve iş akışları çerçevesinde özgün değerlendirme kriterlerine göre yürütülür.

Değerlendirme Politikaları

Makele ve çeviri türündeki metinler iki tür incelemeye tabi tutulur:

1. Şekil Açısından Değerlendirme

Yazım Kontrolü: Metinler şekil, yazım kuralları, İSNAD Atıf Sistemi'ne uygunluk açısından incelenir. Düzeltme istenen metinlerin yazarları düzeltmelerini 11 gün içinde yapmalıdır.
İntihal/Benzerlik Kontrolü: Metinler intihal/benzerlik oranı açısından Turnitin yazılımı aracılığıyla incelenir. Yayın Kurulunca belirlenmiş intihal/benzerlik oranı %15’tir. Bu oranı aşan yazılar hakem sürecine dahil edilmeden reddedilir.
Dil Kontrolü: Türkçe metinler için Abstract, diğer dillerde yazılan metinler içinse Abstract ve Öz bölümlerinin gramatik kontrolü yapılır.
Tashih ve Redaksiyon: Metnin muhtevasına müdahale etmeden, yazarın bilgisi dâhilinde, dilsel ifade ve imlâ birliğini sağlamak açısından metnin diline ve üslubuna dair düzeltmeler yapılır. Bu aşamadan sonra yazardan düzeltme istenmez fakat son okuma için metin yazara gönderilir.
Akademik Değerlendirme

2. İçerik Açısından Değerlendirme

2.1. Yayın Kurulu Değerlendirmesi:

Dergiye gönderilen araştırmalar alanı göz önünde bulundurularak iki yayın kurulu üyesi tarafından incelenir.
Yayın Kurulu üyeleri çift taraflı kör değerlendirme sistemi çerçevesinde Yayım Kurulu Değerlendirme Kriterlerine göre çalışmaları inceler, değerlendirir ve hakem önerilerinde bulunur.
Yayın Kurulunun incelediği ve değerlendirdiği makaleler puan sıralamasına tabi tutulur, ilk 15 makale değerlendirme sürecine alınır.
Kitap ve Sempozyum Değerlendirmeleri editörün görevlendirdiği alan editörü tarafından yapılır.

2.2. Hakem Değerlendirmesi:

Metinler, yayın kurulu tarafından belirlenen hakemler tarafından Hakem Değerlendirme Kriterlerine göre akademik değerlendirmeye tabi tutulur. Hakem değerlendirme sürecinde, hakemin talebi olursa, metin düzeltmeler için yazara gönderilir. Yazar metinde yaptığı düzeltmeleri Yazar Düzeltme Formunda gösterir.
Makalelerin her iki hakemden olumlu rapor alması halinde Yayın Kurulu nihai kararına sunulur.
İki hakemden birisinin olumsuz, diğerinin olumlu rapor vermesi halinde editör çalışmayı inceledikten sonra üçüncü bir hakeme gönderebilir. İki hakem tarafından olumsuz görülen makaleler yazara iade edilir.
Yazarların, dergi yayım sürecinin sorunsuz işlemesi açısından, düzeltmeler için verilen tarihleri aşmaması önem arz etmektedir. Belirlenen tarihler içinde düzeltmelerini yapmayan yazarların metinleri değerlendirme sürecinden çıkarılır.

REVİZYON DETAYLARI

Minör revizyon veya majör revizyon gerektiren makaleler, Baş Editör tarafından hakemlerin ve editörlerin yorumlarını içeren bir karar mektubu ile yanıtlanır ve yeniden gönderim için bir son tarih alır. Yazarlar, gözden geçirilmiş bir makale ve her bir yorumu ayrı ayrı ele alan ayrıntılı bir “Hakemlere Yanıt” belgesi sunmalıdır. Yanıt, yapılan revizyonları açıklamalı ve makaledeki ilgili satır numaralarını belirtmelidir. Makalenin değişiklikleri vurgulayan açıklamalı bir versiyonu da sunulmalıdır. Gözden geçirilmiş makaleler, karar mektubunda belirtilen tarihe kadar teslim edilmelidir. Son teslim tarihine uyulmaması, revizyonun reddedilmesine neden olabilir. Ek süreye ihtiyaç duyulması halinde, yazarlar orijinal son tarih sona ermeden önce uzatma talebinde bulunmalıdır.

YAZARLIK KRİTERLERİ

Araştırma bulgularını bildiren başvuruların yazarları, Uluslararası Tıp Dergisi Editörleri Komitesi (ICMJE) tarafından belirlenen dört kriterin tamamını karşılamalıdır:

Çalışmanın konseptine veya tasarımına, ya da verilerin elde edilmesi, analizi veya yorumlanmasına önemli katkılar sağlama;
Çalışmanın taslağını hazırlamak veya önemli entelektüel içerik için eleştirel bir şekilde gözden geçirmek;
Yayımlanacak son versiyonun onaylanması;
Çalışmanın tüm yönlerinden sorumlu olmayı kabul etmek, herhangi bir bölümün doğruluğu veya bütünlüğü ile ilgili soruların uygun şekilde araştırılmasını ve çözülmesini sağlamak.

Yazarlar, makalelerini göndermeden önce kimlerin yazarlık için uygun olduğunu ve yazarların hangi sırayla listeleneceğini belirlemelidir. Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi editörleri yazarlık anlaşmazlıklarını çözmez. İlk gönderimden sonra yazar sayısında veya sıralamasında yapılacak her türlü değişiklik Baş Editöre yazılı olarak açıklanmalıdır. Editörler, herhangi bir yazarlık usulsüzlüğünü, birinci veya sorumlu yazarın kurumundaki veya işverenindeki araştırma görevlisine veya uygun akademik etik yetkililerine yönlendirme hakkını saklı tutar.

Yazarlar, başvuru sırasında bireysel katkılar hakkında bilgi vermek için CRediT (Katkıda Bulunan Rolleri Taksonomisi) kullanabilirler.

Çıkar Çatışması Beyanı

Herhangi bir finansal veya finansal olmayan çıkar çatışması, editoryal derneklerle, ticari düzenleme şirketleriyle, tıbbi iletişim şirketleriyle veya başvuruyu ilgilendiren diğer kuruluşlarla ilişkiler dâhil olmak üzere, makalenin sonunda, Kaynaklar bölümünden hemen önce açıklanmalıdır.

Finansal Destek Beyanı

Tüm finansman kaynakları makalenin sonunda belirtilmelidir. Yazarlar, varsa, çalışma sponsor(lar)ının çalışma tasarımı, veri toplama, analiz, yorumlama, rapor yazımı ve makalenin yayına sunulması kararındaki rolünü belirtmelidir. Eğer finansman kaynağı bu alanlarla ilgili bir katkıda bulunmamışsa, yazarlar bunu net bir şekilde ifade etmelidir.

ÜRETKEN YAPAY ZEKA (YZ) KULLANIM POLİTİKASI

Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi, makale hazırlık sürecinde üretken yapay zekâ (YZ) araçlarının kullanımında şeffaflık, hesap verebilirlik ve etik ilkelere bağlılığı desteklemektedir. Bu politika; COPE, ICMJE ve WAME tarafından belirlenen uluslararası yayıncılık etik standartlarıyla uyumludur.

1. Makale Hazırlığında Yapay Zekâ Kullanımı

Yazarlar; dil düzenleme, anlatımın netleştirilmesi, metin yapısının iyileştirilmesi, fikirlerin organize edilmesi veya literatürün özetlenmesi gibi amaçlarla yapay zekâ araçlarını (ör. ChatGPT, Gemini, Claude) kullanabilir.

Ancak yapay zekâ, insan değerlendirmesinin, bilimsel yorumun veya akademik karar verme sürecinin yerini alamaz. Makalede yer alan tüm içeriklerin doğruluğu, özgünlüğü ve bilimsel bütünlüğünden yazarlar sorumludur.

Yapay zekâ destekli içerikler mutlaka yazarlar tarafından eleştirel biçimde gözden geçirilmelidir.

Sadece temel yazım ve dil bilgisi düzeltmeleri için yapılan yapay zekâ kullanımı beyan gerektirmez. Bunun dışındaki tüm kullanımlar açıklanmalıdır.

2. Beyan (Açıklama) Yükümlülüğü

Üretken yapay zekâ veya YZ destekli araçların her türlü kullanımı, makale gönderimi sırasında beyan edilmelidir. Makalede yer alacak Yapay Zekâ Kullanım Beyanı aşağıdaki bilgileri içermelidir:

• Kullanılan yapay zekâ aracının adı ve sürümü
• Kullanım amacı (ör. dil düzenleme, literatür özetleme)
• İnsan denetiminin kapsamı

Araştırma tasarımı, veri analizi veya veri üretiminde yapay zekâ kullanılmışsa, bu durum Yöntemler bölümünde ayrıntılı olarak açıklanmalıdır.

3. Yazarlık ve Sorumluluk

Yazarlık, yalnızca insanlara ait entelektüel katkı ve sorumluluk gerektirir. Yapay zekâ araçları yazar veya ortak yazar olarak gösterilemez.

Tüm yazarlar, ICMJE yazarlık kriterlerini karşılamalı ve çalışmanın tüm aşamalarından (kavramsallaştırma, analiz, yorumlama ve son onay) sorumlu olmalıdır. Yapay zekâ araçları yalnızca teknik veya dil desteği için teşekkür bölümünde belirtilebilir.

4. Şekil ve Görsellerde Yapay Zekâ Kullanımı

Dergi, bilimsel şekil ve görsellerin oluşturulması, değiştirilmesi veya iyileştirilmesi amacıyla üretken yapay zekâ kullanımına izin vermez.

Yalnızca veriyi bozmayacak ve gizlemeyecek şekilde yapılan standart düzenlemeler (parlaklık, kontrast, renk dengesi gibi) kabul edilir.

Yapay zekâ ile üretilmiş veya değiştirilmiş görseller, yalnızca yapay zekâ kullanımının çalışmanın geçerli ve ayrılmaz bir metodolojik parçası olması durumunda değerlendirilebilir. Bu durumda yazarlar:

• Kullanılan yapay zekâ aracını ve yöntemleri açıkça tanımlamalı
• Gerekmesi halinde ham ve işlenmemiş verileri editöryal inceleme için sunmalıdır.

Yapay zekâ ile üretilmiş grafik özetler, kapak görselleri veya sanatsal çalışmalar, editörlük ofisinden önceden yazılı izin alınmadıkça kabul edilmez.

5. Telif Hakları ve Etik Sorumluluk

Yazarlar, yapay zekâ kullanımının veri gizliliği, mahremiyet ve fikri mülkiyet mevzuatına uygunluğunu sağlamakla yükümlüdür. Kullanılan yapay zekâ araçları, gönderilen içerik üzerinde mülkiyet iddiasında bulunmamalı veya yayın haklarını kısıtlamamalıdır.

Onaylanan yapay zekâ destekli içerikler, ilgili şekil veya açıklamalarda açıkça “Yapay zekâ ile üretilmiştir” şeklinde belirtilmelidir. Tüm etik ve hukuki sorumluluk yazarlara aittir.

YAYIN SONRASI DÜZELTME TALEPLERİ VE MAKALE GERİ ÇEKME POLİTİKASI

Yayın sonrası tüm düzeltme talepleri editöryal incelemeye tabidir. Yayın Kurulu, hatanın niteliğine, makale üzerindeki etkisine ve destekleyici kanıtlara dayanarak düzeltmelerin gerekliliğini ve uygunluğunu değerlendirir. Onaylanması halinde, düzeltme dergi arşivinde yapılacaktır. Dergi, COPE yönergelerini takip etmektedir.

Makale Geri Çekme (Yayın Öncesi)

Makale Geri Çekme işlemi yalnızca hatalar, kazara yinelenen gönderimler veya etik ihlaller (örneğin, birden fazla gönderim, sahte veriler veya intihal) içerebilecek makalelerin ilk sürümleri olan basım aşamasındaki makaleler için geçerlidir. Geri çekilen makalelerin HTML ve PDF içerikleri kaldırılacak ve yerine çekilme bildiren bir açıklama ile derginin çekilme politikasına bağlantı verilecektir.

Makale Geri Çekme (Yayın Sonrası)

Geri çekmeler intihal, veri uydurma, sahte yazarlık veya ortak yazar onayı olmadan yayın gibi ciddi etik ihlaller için verilir. Geri çekme bildirimleri şu unsurları içerir:

“Geri Çekme” başlıklı resmi bir geri çekme notu: [Makale Başlığı]” başlıklı resmi bir geri çekme notu, sonraki bir sayıda yayınlanır.
Orijinal makalenin PDF'si üzerinde “Geri Çekildi” şeklinde bir filigran.
Akademik bütünlüğü korurken düzeltmelerde şeffaflık sağlayan HTML sürümünün kaldırılması.

Makale Kaldırılması (Hukuki ve Güvenlik Endişeleri)

Nadir durumlarda, bir makalenin yasal sorunlar, mahkeme kararları, hakaret veya önemli sağlık riskleri nedeniyle derginin çevrimiçi veritabanından kalıcı olarak kaldırılması gerekebilir. Meta veriler (başlık ve yazarlar) korunurken, makale içeriği kaldırmayı açıklayan yasal bir bildirimle değiştirilecektir.

Makale Değiştirme

Bir makale ciddi bir sağlık riski teşkil ediyorsa, yazarlar düzeltilmiş bir versiyonla değiştirilmesini talep edebilir. Bu gibi durumlarda, düzeltilmiş makaleye bir bağlantı içeren bir geri çekme bildirimi yayınlanacak ve güncellemelerin şeffaf bir şekilde kaydedilmesi sağlanacaktır.

Kendi Kendine Arşivleme Politikası

Yazarların yayınlanmış çalışmalarını kurumsal veya kişisel web sitelerinin yanı sıra açık erişim havuzlarında kendi kendilerine arşivlemelerine izin verilir. Yazarlar makalelerini paylaşırken orijinal yayına uygun şekilde atıfta bulunmalı ve DOI numarasını eklemelidir. Ayrıca, yazarların yayınevinin resmi web sitesine bir bağlantı sağlamaları teşvik edilir, böylece bilimsel kaydın doğruluğu ve bütünlüğü sağlanmış olur. Yayıncının web sitesinde yayınlanan versiyon, kayıtların kesin versiyonu olarak kabul edilir.

YASAL UYARI

Yayınlanan makalelerde ifade edilen görüş ve fikirler yalnızca yazar(lar)a aittir ve editörlerin, yayın kurulunun veya yayıncının görüşlerini yansıtmaz. Editörler, yayın kurulu ve yayıncı, yayınlanan makalelerin içeriğinden sorumlu değildir ve bu makalelerde ifade edilen görüşleri onaylamaz.

Yazarlar, çalışmalarının doğruluğu ve bütünlüğü konusunda tam sorumluluk taşırlar. Dergi, araştırmaların bilim camiasına yayılması için bir platform görevi görürken, içeriğin geçerliliğini garanti etmez.

Ücret Politikası

Dizinler

Dergi Kurulları

Sahibi/İlahiyat Fakültesi Adına

Mehmet KUBAT

İslam Mezhepleri

Baş Editör

Selahattin YILDIRIM

Hadis

Editör Yardımcıları

Sümeyye BULUT

Kuran-ı Kerim Okuma ve Kıraat, Tefsir

Yusuf Fuat ÜNAL

Hadis

Sekreterya

Barış ALPTEKIN

Tefsir

Alan Editörleri

Ahmet KARADAĞ

Tefsir

Yakup YILDIZ

Alevilik Bektaşilik Araştırmaları, Değer Felsefesi, İnsan Felsefesi, Türk İslam Felsefesi, Düşünce Tarihi, Türkiye’de Felsefe, Türk Düşünce Tarihi

Emine GÜZEL

Hat, İslam Sanatları, Kültürel ve Doğal Miras, Mimari, Türk İslam Sanatında Hat, Türk İslam Sanatları (Diğer), İslam Tarihi ve Medeniyeti

İshak DURMUŞ

Arap Dili, Edebiyatı ve Kültürü

Abdulhan ÜNLÜSOY

Felsefe, Din Felsefesi

Kazim YUSUFOĞLU

İslam Hukuku

Abdulhekim AĞIRBAŞ

Kuran-ı Kerim Okuma ve Kıraat

Yunus Emre TEMIZ

Sosyal ve Kişilik Psikolojisi, Din Psikolojisi, Din, Toplum ve Kültür Araştırmaları

Mohammad Ajmal HANIF

Din, Toplum ve Kültür Araştırmaları , Tasavvuf

Ebubekir MATPAN

Arap Dili, Edebiyatı ve Kültürü, Arap Dili ve Belagatı

Selahattin POLATOĞLU

İslam Tarihi ve Medeniyeti, İslam Tarihi

Ayşenur ERKEN

İslam Felsefesi

Soner ERASLAN

Tasavvuf

Ramazan MEŞE

Arap Dili, Edebiyatı ve Kültürü, Arap Dili ve Belagatı

Hasan BULUT

Tefsir

Ömer TOZAL

Din, Toplum ve Kültür Araştırmaları , İslam Hukuku

Mehmet Emin ŞAHIN

Tefsir

Hacer AYAZ

Toplumsal Cinsiyet ve Cinsellik Antropolojisi, Din Sosyolojisi, Dini Araştırmalar (Diğer)

Dil Editörleri

Furkan TAYŞAN

Arap Dili, Edebiyatı ve Kültürü, Arap Dili ve Belagatı

Hasan TOMAN

Erken İngilizce Dilleri, Din Sosyolojisi

Hacer AYAZ

Toplumsal Cinsiyet ve Cinsellik Antropolojisi, Din Sosyolojisi, Dini Araştırmalar (Diğer)

Yazım Editörleri

Muhammed Nur Ali TABANLI

Kelam

Hamza KARA

İslam Tarihi, Şehircilik Tarihi

Lokman YUSUF

Arap Dili ve Belagatı

Son Okuma

Tacetdin BIYIK

Türk İslam Edebiyatı, Dini Musiki, Osmanlı Kurumları ve Medeniyeti

Yayın Kurulu

Ahmet NATOUF

Din, Toplum ve Kültür Araştırmaları , Arap Dili ve Belagatı

Harun BEKIROĞLU

Tefsir

Mustafa HAYTA

İslam Hukuku

Gülşen SAYIN

Din Eğitimi, Dini Araştırmalar (Diğer), İslam Araştırmaları (Diğer)

Abdurrazak GÜLTEKIN

Zihin Felsefesi, Modern Felsefe

MA

Muhammed ASWAD

İslam Tarihi

Abdurrahman ATEŞ

Tefsir

Recep UÇAR

Din Eğitimi, İslam Araştırmaları (Diğer)

Hüseyin MARAZ

Dini Araştırmalar (Diğer), Kelam

Fatih ZENGIN

İslam Tarihi ve Medeniyeti, İslam Tarihi

Mehmet BIRSIN

İslam Hukuku

Atik AYDIN

Arap Dili ve Belagatı

Mehmet Korkut ÇEÇEN

Türk İslam Edebiyatı, Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı, Klasik Türk Edebiyatı

Bellil ABDELKARIM

Din Felsefesi, Kültürel Antropoloji, Dini Gelenek Çalışmaları (Doğu, Yahudi, Hristiyan ve İslami Gelenekler Hariç), Hrıstiyanlık Araştırmaları, Karşılaştırmalı Dini Araştırmalar, Dini Araştırmalar (Diğer), İslam Mezhepleri, Kelam, Tasavvuf

Cemil ORUÇ

Değerler Eğitimi, Din Eğitimi, Dini Araştırmalar (Diğer)

Mehmet Selim ASLAN

İslam Hukuku

Serkan DEMIR

Hadis

نقدٌ لنقد طه عبد الرحمن للفهم السّائد للمقاصد عند الأصوليّين

Taha Abdurrahman’ın Yerleşik Makâsıd Anlayışına Yönelik Eleştirisinin Eleştirisi

Öz

Anahtar Kelimeler

A Critique of Taha Abdurrahman’s Critique of the Established Understanding of Maqāṣid

Öz

Anahtar Kelimeler

نقدٌ لنقد طه عبد الرحمن للفهم السّائد للمقاصد عند الأصوليّين

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster

Amaç ve Kapsam

Yazım Kuralları

Etik İlkeler ve Yayın Politikası

Ücret Politikası

Dizinler

Atıf Dizinleri

Diğer Dizinler

Dergi Kurulları

Sahibi/İlahiyat Fakültesi Adına

Baş Editör

Editör Yardımcıları

Sekreterya

Alan Editörleri

Dil Editörleri

Yazım Editörleri

Son Okuma

Yayın Kurulu