Ortaokul Öğrencilerinin Algıladıkları Ebeveyn Tutumları ile Kültürlerarası Duyarlılık Düzeyleri Arasındaki İlişki

Öz

Özet Bu araştırmanın amacı ortaokul öğrencilerinin ebeveyn tutumları ve kültürlerarası duyarlılıkları arasındaki ilişkinin incelenmesidir. İlişkisel tarama modeline göre yürütülen araştırmada Van ili merkez ilçelerindeki ortaokulda öğrenim gören m 605 ortaokul öğrencisinden veri toplanmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak Ana Baba Tutumları Ölçeği ve Ergenler İçin Kültürlerarası Duyarlılık Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistiklerin yanı sıra, bağımsız gruplar t testi, ANOVA, Pearson korelasyon analizi ve basamaklı regresyon analizi kullanılmıştır. Çalışmanın sonucunda öğrencilerin ebeveynlerinin demokratik tutumu yüksek düzeyde, koruyucu/istekçi tutumu orta düzeyde ve otoriter tutumu düşük düzeyde sergiledikleri belirlenmiştir. Öğrencilerin kültürlerarası duyarlılık düzeylerinin de yüksek olduğu tespit edilmiştir. Araştırmada erkek öğrenci velilerinin koruyucu/istekçi ve otoriter tutumu daha çok sergiledikleri, eğitim düzeyi yükseldikçe demokratik tutumun arttığı, kız öğrencilerin kültürlerarası duyarlılıklarının daha yüksek olduğu ve anne-baba eğitim düzeyi daha yüksek olan öğrencilerin kültürlerarası duyarlılıklarının da daha yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmada ebeveyn tutumları ile kültürlerarası duyarlılık arasında anlamlı ilişkiler saptanmıştır; demokratik tutum ile pozitif, otoriter tutum ile negatif yönlü ilişkiler dikkat çekmiştir. Son olarak, demokratik tutum ve otoriter tutumun kültürlerarası duyarlılığın anlamlı yordayıcıları olduğu belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlar, aile tutumlarının öğrencilerin kültürel hassasiyet gelişimi üzerindeki etkisini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Ebeveyn tutumları
• kültürlerarası duyarlılık
• ortaokul öğrencisi

The Relationship Between Perceived Parental Attitudes and Intercultural Sensitivity Levels of Middle School Students

Öz

The purpose of this study is to examine the relationship between secondary school students' perceptions of parental attitudes and their intercultural sensitivity levels. The data of the study, conducted using a correlational survey model, collected from 605 secondary school students in the central districts of Van Province. Parental Attitude Scale and the Intercultural Sensitivity Scale for Adolescents were used as data collection tools in the study. In addition to descriptive statistics, independent samples t-test, ANOVA, Pearson correlation analysis, and stepwise regression analysis were used in the analysis of the data. The results of the study revealed that the democratic attitude of the students' parents was high, their protective/permissive attitude was moderate, and their authoritarian attitude was low. It was also found that the students' level of intercultural sensitivity was high. The study concluded that male students' parents exhibited more protective/demanding and authoritarian attitudes, democratic attitudes increased with higher education levels, female students had higher levels of intercultural sensitivity, and students whose parents had higher education levels also had higher levels of intercultural sensitivity. The study found significant relationships between parental attitudes and intercultural sensitivity; democratic attitudes were positively related, while authoritarian attitudes were negatively related. Finally, democratic and authoritarian attitudes were found to be meaningful predictors of intercultural sensitivity. The results obtained demonstrate the effect of parent attitudes on the development of cultural sensitivity in students

Anahtar Kelimeler

• parental attitudes
• intercultural sensitivity
• secondary school students

Kaynakça

1. Abaslı, K. (2018). Kültürlerarası duyarlılık ve empati arasındaki ilişkilerin Türk ve uluslararası öğrenci görüşlerine göre incelenmesi. TÜBAV Bilim Dergisi, 11(2), 20-23.
2. Akbulut-Kılıçoğlu, N., Güldal, Ş., & Kasapoğlu, F. (2023). Üniversite öğrencilerinde ebeveyn tutumu ile psikolojik sağlamlık arasındaki ilişkide bilinçli farkındalığın aracılık etkisi. HAYEF: Journal of Education, 21(1), 2-8.
3. Alpaslan, A. H. (2020). Anne ve babaların çocuk yetiştirme tutumları. Çocuk Psikiyatrisi. https://www.cocukpsikiyatrisi.com/anne-ve-babalarin-cocuk-yetistirme-tutumlari/
4. Atalay, A. (2025). Ebeveyn tutumları nedir? Çocuk gelişimine yön veren yaklaşımlar ve etkileri. Psychology Times Türkiye. https://psychologytimes.com.tr/ebeveyn-tutumlari-nedir-cocuk-gelisimine-yon-veren-yaklasimlar-ve-etkileri/
5. Ayçiçeği-Dinn, A., & Sunar, D. (2017). Çocuk yetiştirme tutumlarının kültür içi ve kültürlerarası karşılaştırılması. Türk Psikoloji Dergisi, 32(79), 95-110.
6. Aydoğdu, F., & Dilekmen, M. (2016). Ebeveyn tutumlarının çeşitli değişkenler açısından değerlendirilmesi. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(2), 569-585.
7. Balcı, A. (2010). Sosyal bilimlerde araştırma: Yöntem, teknik ve ilkeler. Pegem A Yayıncılık.
8. Bandura, A. (1977). Social learning theory. Englewood Cliffs. Prentice Hall.

9. Baumrind, D. (1966). Effects of authoritative parental control on child behavior. Child Development, 37(4), 887–907. Baumrind, D. (1967). Child care practices anteceding three patterns of preschool behavior. Genetic Psychology Monographs, 75(1), 43–88.
10. Bekiroğlu, O., & Balcı, Ş. (2023). Kültürlerarası iletişim duyarlılığının izlerini aramak. Selçuk Üniversitesi İletişim Fakültesi Akademik Dergisi, 16(1), 45–62.
11. Bennett, M. J. (1998). Basic concepts of intercultural communication: selected readings. Intercultural Press, Inc., PO Box 700, Yarmouth, ME 04096.
12. Bennett, M. J. (1993). Towards ethnorelativism: A developmental model of intercultural sensitivity. In R. M. Paige (Ed.), Education for the intercultural experience (pp. 21–71). Intercultural Press.
13. Büyüköztürk, Ş., Akgün, Ö. E., Demirel, F., Karadeniz, Ş., & Çakmak, E. K. (2015). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem A Yayıncılık.
14. Chen, G. M., & Starosta, W. J. (2000). Foundations of intercultural communication. Allyn and Bacon.
15. Cohen, J. (2013). Statistical power analysis for the behavioral sciences. Routledge.
16. Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2002). Research methods in education. Routledge.
17. Connell R. (2002). Gender. Short Introduction. Cornwal Polity Press
18. Çoban, R., & Turan, N., (2023). Çocuklukta algılanan ebeveyn tutumlarının ve ebeveynler arası çatışmanın genç yetişkinlerin kişilerarası iletişim becerisi ile olan ilişkisi: Öz duyarlığın aracı rolü. Üsküdar University Journal of Social Sciences, (17), 79-100.
19. Dirik, G., Yorulmaz, O., & Karancı, A. N. (2015). Çocukluk dönemi ebeveyn tutumlarının değerlendirilmesi: KAET-Ç Türkçe formu. Türk Psikiyatri Dergisi, 26(2), 123-130.
20. Duman, G. K. (2008). İlköğretim 8. sınıf öğrencilerinin durumluk sürekli kaygı düzeyleri ile sınav kaygısı düzeyleri ve ana-baba tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Yüksek lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi.
21. Dursun, A. (2010). Okul öncesi dönemdeki çocukların davranış problemleriyle anne-baba tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Yüksek lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi.
22. Eisenberg, N., Spinrad, T., & Sadovsky, A. (2006). Empathy-related responding in children. In Handbook of moral development (pp. 535-568). Psychology Press.
23. Ekmekçi, Z. (2023). Kültürlerarası duyarlılık – Intercultural sensitivity. İletişim Ansiklopedisi. https://iletisimansiklopedisi.com/2023/04/11/kulturlerarasi-duyarlilik-intercultural-sensitivity/
24. Elias, A., & Mansouri, F. (2020). A Systematic Review of Studies on Interculturalism and Intercultural Dialogue. Journal of Intercultural Studies, 41(4), 490–523.
25. Esirkış, R. (2021). Sınava hazırlanan kişilerde ana-baba tutumları, sınav kaygısı ve baş etme tutumları. Yüksek lisans tezi, İstanbul Kent Üniversitesi.
26. Fantini, A. E. (2000). A central concern: Developing intercultural competence. SIT Occasional Papers Series Addressing Intercultural Education, Training & Service, Vermont, USA.
27. Fung, A. L. C., & Deng, Y. (2025). Cultural hybridity and parenting styles: Authoritative and authoritarian dynamics in Hong Kong. Social Sciences, 14(10), 584.
28. Gökçedağ, S. (2001). Lise öğrencilerinin okul başarısı ve kaygı düzeyi üzerinde anne-baba tutumlarının etkilerinin belirlenip karşılaştırılması. Yüksek lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi.
29. Ichikawa, A., & Kim, S. (2025). Critical Considerations for Intercultural Sensitivity Development: Transnational Perspectives. Education Sciences, 15(4), 515.
30. Karasar, N. (2012). Bilimsel Araştırma Yöntemi. Bilim Kitap Kırtasiye Yayınevi.
31. Kayaalp, İ., & Gündüz, B. (2018). Ergenlerin anne baba tutumları ile problem çözme becerileri arasındaki ilişkide benlik saygısının aracı rolü. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (48), 514-536.
32. Kılınç, E. (2024). Ergenler için kültürlerarası duyarlılık ölçeğinin geliştirilmesi. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(41), 1508-1526.
33. Kulaksızoğlu, A. (2011). Ergenlik psikolojisi. Remzi Kitabevi.
34. Kuzgun, Y. & Eldeleklioğlu, J. (1999). Developing the parental attitude scale. Journal of Uludag University Faculty of Education 12(1), 60-77.
35. Kürtüncü, M., Arslan, N., Çatalçam, S., Yapıcı, G., & Hırçın, G. (2018). Yataklı tedavi kurumlarında çalışan hemşirelerin kültürlerarası duyarlılıkları ile sosyo-demografik özellikleri ve empati düzeyleri arasındaki ilişkisi. Hemşirelikte Araştırma Geliştirme Dergisi, 20(1), 44-56.
36. Mazlum, B., & Şahin, S. (2024). Kültürlerarası duyarlılık ve etnosentrizm alanındaki tezlerin bibliyometrik analizi. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(1), 123–140.
37. Maccoby, E. E., & Martin, J. A. (1983). Socialization in the context of the family: Parent-child interaction. In P. H. Mussen (Ed.), Handbook of Child Psychology (Vol. 4, pp. 1–101). Wiley.
38. Meoded Karabanov, G., Aram, D., Sonnenschein, S., Stites, M. L., Shtereva, K., López-Escribano, C., Asaf, M., & Hazan, H. (2023). Parenting and coping during a crisis: A qualitative cross-cultural study two years after COVID-19. Education Sciences, 15(9), 1113.
39. Meydanlıoğlu, A., Arıkan, F., & Gözüm, S. (2015). Cultural sensitivity levels of university students receiving education in health disciplines. Advances in Health Sciences Education Theory and Practice, 20(5). Advances in Health Sciences Education, 20(5), 1195-1204.
40. Okumuş, V. (2018). Çocukların sosyal medya kullanımları ile ebeveyn tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Yüksek lisans tezi, İstanbul Ticaret Üniversitesi.
41. Özcan, H., Elkoca, A., & Baykan, N. (2023). Ebelik Öğrencilerinin Kültürlerarası Duyarlılık Düzeyleri. Kadın Sağlığı Hemşireliği Dergisi, 9(3), 162-172.
42. Öztürk, M., & Giren, S. (2015). Annelerin ebeveynlik algıları ile çocukların problem davranışlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(2), 477-503.
43. Piaget, J. (1972). Intellectual evolution from adolescence to adulthood. Human Development, 15(1), 1–12.
44. Rohner, R. P., & Britner, P. A. (2002). Worldwide mental health correlates of parental acceptance-rejection: Review of cross-cultural and intracultural evidence. Cross-Cultural Research, 36(1), 16–47.
45. Salihoğlu, Y. (2025). Exploration of intercultural sensitivity levels and perceptions of international students in Türkiye. Media and Intercultural Communication, 3(1), 28–45.
46. Soysal, S., & Kartal, A. (2024). E spor oynayan ortaöğretim öğrencilerinin algıladıkları ebeveyn tutumlarının dijital oyun bağımlılığına etkisinin incelenmesi. Uluslararası Bozok Spor Bilimleri Dergisi, 5(1), 122–144.
47. Su, J. (2025). A cross-cultural review of parenting styles: Examining the universality and cultural specificity of authoritative and authoritarian approaches. Proceedings of the 3rd International Conference on Social Psychology and Humanity Studies.
48. Şah, U., & Eroğlu-Şah, D. (2022). Kültürel bir boyut olarak “bireycilik-toplulukçuluk” ve Türkiye’deki çalışmalar. Lefke Avrupa Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(2), 108-121.
49. Taşdemir, G. (2020). Ergenlerin algıladığı ebeveyn tutumu kişilik yapısı ve akademik kendini engelleme arasındaki ilişkinin incelenmesi. Yüksek lisans tezi, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi.
50. Tunç, H., & Atmaca, T. (2024). Ortaöğretim öğrencilerinde başarı yönelimi, algılanan ebeveyn desteği ve baskısı ile akademik motivasyon arasındaki ilişki. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 13(4), 858-868.
51. Webb, J., & Musello, C. (2012). Running on empty: Overcome your childhood emotional neglect. Morgan James Publishing.
52. Yeşilkılıç, S., Yaman, E., & Yaka, B. (2019). Ortaokul öğrencilerinde kimlik edinimi sürecinde ebeveyn tutumlarının rolü üzerine bir inceleme. Yüksek lisans tezi, Giresun Üniversitesi.
53. Yılmaz, A. (2000). Eşler arasındaki uyum ve çocuğun algıladığı anne-baba tutumu ile çocukların, ergenlerin ve gençlerin akademik başarıları ve benlik algıları arasındaki ilişkiler. Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi.
54. Yılmaz, F., & Göçen, S. (2013). Sınıf öğretmeni adaylarının kültürlerarası duyarlılık hakkındaki görüşlerinin farklı değişkenlere göre incelenmesi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi.
55. Yılmaz, M. T. (2009). Üniversite öğrencilerinin öz-anlayışları (self-compassion) ile anne baba tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Yüksek lisans tezi, Selçuk Üniversitesi.
56. Yıldırım, O., & Sezer, Ö. (2018). Üniversite öğrencilerinin algılanan anne baba tutumlarına göre kendilerini değerlendirmelerinin ve kardeş ilişkilerinin incelenmesi. Aile Psikolojik Danışmanlığı Dergisi, 1(1), 86-117.
57. Yıldırım, K., & Çağlayan, S. (2022). Kültürlerarası duyarlılık ölçeğinin Türkçe uyarlaması: Üniversite öğrencileri üzerine bir araştırma. Sosyolojik Bağlam, 3(2), 157–172.
58. Yüksel, R., & Demircioğlu, H. (2019). Annelerin farklı kültürde çocuk yetiştirmeye yönelik görüşlerine ilişkin nitel bir araştırma: Amsterdam örneği. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 9(1), 171-187.
59. Zengin, A. (2019). Çocuklara söz hakkı vermek neden önemlidir? PDR Uzmanlık Yazıları. https://pdrmerkezi.com/cocuklara-soz-hakki-vermek-neden-onemlidir/
60. Zhang, Y. & Han, E. J. (2019). Comparative study of intercultural sensitivity of college students in two distinctive institutions in the US. Journal of Intercultural Communication Research, 48(5), 477-493.