Öğretmenlerin Örgüt Kültürüne İlişkin Görüşleri ile Eleştirel Düşünme Eğilimleri Arasındaki İlişki

Öz

Mevcut araştırmada öğretmenlerin örgüt kültürüne ilişkin görüşleri ile eleştirel düşünme eğilimleri arasındaki ilişkinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın evrenini 2021-2022 eğitim öğretim yılında Muğla il merkezi ve ilçelerinde bulunan ilkokul, ortaokul ve liselerde görev yapan öğretmenler oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemi, evreni temsil edecek %95 güven düzeyi için 377 öğretmenden oluşmaktadır. Araştırma tarama modelindedir. Araştırmada veri toplama aracı olarak Terzi (2005) tarafından geliştirilen Okul Kültürü Ölçeği ile Ertaş Kılıç ve Şen (2014) tarafından geliştirilen Florida Eleştirel Düşünme Eğilimleri Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistikler ve regresyon analizi kullanılmıştır. Araştırma bulgularına göre, öğretmenlerin örgüt kültürüne ilişkin görüşleri ile eleştirel düşünme eğilimine ilişkin görüşleri her iki ölçeğin alt boyutlarında da orta düzeyin üzerindedir. Öğretmenlerin örgüt kültürüne ilişkin görüşleri demografik değişkenlere göre farklılaşmamaktadır. Yalnızca eleştirel düşünme eğilimleri katılım boyutunda cinsiyet değişkeni anlamlı düzeyde farklılaşmaktadır. Örgüt kültürünün; başarı ve görev boyutları eleştirel düşünme eğilimlerinin katılım alt boyutunun anlamlı bir yordayıcısıdır. Örgüt kültürünün; destek, başarı, bürokratik ve görev boyutları eleştirel düşünme eğilimlerinin bilişsel olgunluk boyutunun anlamlı bir yordayıcısıdır. Örgüt kültürünün; başarı, bürokratik ve görev boyutları eleştirel düşünme eğilimlerinin yenilikçilik boyutunun anlamlı bir yordayıcısıdır. Araştırma sonucunda örgüt kültürü ile eleştirel düşünme eğilimi arasında pozitif yönlü bir ilişki bulunduğu düşünüldüğünde okulların, öğretmenlerin eleştirel düşünme eğilimlerini destekleyecek örgüt kültürü oluşturmaları, bunun için toplantılar, sosyal aktiviteler, sosyal becerileri destekleyici eğitimler düzenlemeleri önerilebilir.

Anahtar Kelimeler

• örgüt kültürü
• eleştirel düşünme
• öğretmenler

The Relationship Between Teachers' Views on Organizational Culture And Critical Thinking Tendencies

Öz

The present study aims to determine the relationship between teachers' views on organizational culture and their critical thinking tendencies. The population of the study consists of teachers working in primary, middle, and high schools in the central city and districts of Muğla during the 2021- 2022 academic year. The sample of the study consists of 377 teachers, representing the population at a 95% confidence level. The study is a survey model. The School Culture Scale developed by Terzi (2005) and the Florida Critical Thinking Tendencies Scale developed by Ertaş Kılıç and Şen (2014) were used as data collection tools in the study. Descriptive statistics and regression analysis were used in the analysis of the data. According to the research findings, teachers' views on organizational culture and critical thinking tendencies are above average in both scales' sub-dimensions. Teachers' views on organizational culture did not differ according to demographic variables. Only the participation dimension of critical thinking tendencies differed significantly according to gender. The success and task dimensions of organizational culture are significant predictors of the participation sub-dimension of critical thinking tendencies. The support, success, bureaucratic, and task dimensions of organizational culture are significant predictors of the cognitive maturity dimension of critical thinking tendencies. The success, bureaucratic, and task dimensions of organizational culture are significant predictors of the innovation dimension of critical thinking tendencies. Given that the research found a positive relationship between organizational culture and critical thinking tendencies, it can be suggested that schools should create an organizational culture that supports teachers' critical thinking tendencies by organizing meetings, social activities, and training that supports social skills.

Anahtar Kelimeler

• organizational culture
• critical thinking
• teachers

Kaynakça

1. Alkın Şahin, S., Aydın Şengül, Ö., & Tunca, N. (2016). Öğretmen adaylarının yapılandırmacı yaklaşımı uygulamaya yönelik öz yeterlik inançlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Journal of Theoretical Educational Science 9(3), 326–345. https://doi.org/10.5578/keg.8965
2. Avcı, A. (2021). Örgüt kültürü: Kavramsal çerçevesi ve eğitim yönetimi açısından değerlendirilmesi. Kalem Uluslararası Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi, 8(1), 351–365.
3. Ayık, A., & Şayir, G. (2015). Öğretmenlerin algılarına göre öğrenen örgüt ve okul kültürü arasındaki ilişkinin incelenmesi. İlköğretim Online, 14(2), 379–394. https://doi.org/10.17051/io.2015.98919
4. Bahmanpour, K., Navipour, H., Ahmadi, F., & Kazemnejad, A. (2018). Critical thinking in clinical nursing: a content analysis. Cukurova Medical Journal, 43(1), 172–179.
5. Ballı, A. (2019). Örgüt kültürünün öğretmenlerin yaratıcı düşünme eğilimlerine etkisi. (Yüksek lisans tezi), İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi. İstanbul.
6. Balım, A. G. (2009). The Effects of Discovery Learning on Students’ Success and Inquiry Learning Skills. Eurasian Journal of Educational Research, 35, 1–20.
7. Berberoğlu, G. (1990). Örgüt kültürü ve yönetsel etkinliğe katkisi. Anadolu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8(1), 153-161.
8. Bolat, D., & Korkmaz, Ö. (2021). Ortaokullarda ergenlik çağındaki öğrencilerin siber zorbalık davranışları, sosyal medya bağımlılıkları ve sosyal medya bozuklukları. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 25(1), 253–268.

9. Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2019). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri (27. bs.). Pegem Akademi. https://doi.org/10.14527/9789944919289
10. Cengiz, E., Acuner, T., & Baki, B. (2007). Örgütsel yaratıcılığı belirleyen faktörler arası yapısal ilişkiler. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(1), 98–121. https://www.acarindex.com/dosyalar/makale/acarindex1423876341.pdf
11. Creswell, J. W. (2014). A concise introduction to mixed methods research. Sage Publications.
12. Cohran, W.G. (1977). Sampling Techniques, John Wiley and Sons, New York
13. Çakan Akkaş, B. N., & Kabataş Memiş, E. (2021). Türkiye'de eleştirel düşünme konusunda gerçekleştirilen tezlerin analizi. Trakya Eğitim Dergisi, 11(2), 684–695. https://doi.org/10.24315/tred.691163
14. Çavuşoğlu, D. (2007). Küresel rekabet ortamında örgütlerde yaratıcılık kültürü ve yaratıcılık yönetimine ilişkin tutumların değerlendirilmesi (okullarda araştırma) (Doktora tezi), Marmara Üniversitesi. İstanbul.
15. Çetiner, M. N. (2019). İlkokullardaki örgüt kültürü ile örgütsel güven arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Pamukkale Üniversitesi. Denizli.
16. Çetinkaya, Z. (2011). Türkçe öğretmen adaylarının eleştirel düşünmeye ilişkin görüşlerinin belirlenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(3), 93–108.
17. Çiçek Sağlam, A., Çankaya, İ., Üçer, H., & Çetin, M. (2017). The effect of information literacy on teachers' critical thinking disposition. Journal of Education and Learning, 6(3), 31–40.
18. Çiçek Sağlam, A., & Büyükuysal, E. (2013). Eğitim fakültesi son sınıf öğrencilerinin eleştirel düşünme düzeyleri ve buna yönelik engellere ilişkin görüşleri. International Journal of Human Sciences, 10(1), 258–278.
19. Çokluk Bökeoğlu, Ö., & Koçak, D. (2016). Using Horn's parallel analysis method in exploratory factor analysis for determining the number of factors. Educational Sciences: Theory & Practice, 16(2), 537–551.
20. Çubukçu, Z. (2011). Yaşam boyu öğrenmenin gereği olarak bilgi ve iletişim teknolojileri. Education Sciences, 6(1), 1023–1038.
21. Demirtaş, Z. (2014). Liselerde okul kültürü ile öğrenci başarısı arasındaki ilişki. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(13), 208–223.
22. Dinçer, Ö. (1992). Stratejik Yönetim ve İşletme Politikası, İstanbul.
23. Doğanay, A., Taş, M. A., & Erden, Ş. (2007). Üniversite öğrencilerinin bir güncel tartışmalı konu bağlamında eleştirel düşünme becerilerinin değerlendirilmesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 52(52), 511-546.
24. Dutoğlu, G., & Tuncel, M. (2008). Aday öğretmenlerin eleştirel düşünme eğilimleri ile duygusal zeka düzeyleri arasındaki ilişki. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(1), 11– 32.
25. Ekinci, Ö., & Aybek, B. (2010). Öğretmen adaylarının empatik ve eleştirel düşünme eğilimlerinin incelenmesi. İlköğretim-Online, 9(2), 816–827.
26. Emir, S. (2013). Öğretmenlerin düşünme stillerinin eleştirel düşünme eğilimlerini yordama gücü (İstanbul-Fatih örneği). Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 13(1), 325–347.
27. Ennis, R. H. (1985). A logical basis for measuring critical thinking skills. Educational leadership, 43(2), 44-48.
28. Erdamar, G. K., & Alpan, G. B. (2017). Eleştirel düşünme algısı: Lise öğretmenleri üzerine bir araştırma. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 16(62), 787–800. https://doi.org/10.17755/esosder.305631
29. Erdem, M., İlğan, A., & Çelik, F. (2013). Lise öğretmenlerinin duygusal zeka düzeyleri ile eleştirel düşünme eğilimleri arasındaki ilişki. Electronic Turkish Studies, 8(12), 509–532.
30. Fero, L. J., O’Donnell, J. M., Zullo, T. G., Dabbs, A. D., Kitutu, J., Samosky, J. T., & Hoffman, L. A. (2010). Critical thinking skills in nursing students: Comparison of simulation‐based performance with metrics. Journal of advanced nursing, 66(10), 2182-2193.
31. Fiscal, R. R. (2021). Knowledge management enablers and its impact on the performance outcomes of state universities in the Philippines. Universal Journal of Management, 9(2), 44-51.
32. Halpern, D. F. (1988). Assessing student outcomes for psychology majors. Teaching of Psychology, 15(4), 181–186.
33. Hamurcu, H., Akamca Özyılmaz, G., & Günay, Y. (2005). Fen bilgisi ve sınıf öğretmenliği anabilim dalı öğrencilerinin eleştirel düşünmeye yönelik görüşleri. 19 Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20, 12–25.
34. Gelen, İ. (2002). Sınıf öğretmenlerinin sosyal bilgiler dersinde düşünme becerilerini kazandırma yeterliklerinin değerlendirilmesi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(10), 100–119.
35. Gerçek, M., & Özveren, C. G. (2024). Redefining organizational culture for the digital age: A model proposal for digital organizational culture. Yildiz Social Science Review, 10(1), 54–71.https://doi.org/10.51803/yssr.1455398
36. Gökay, T. (2020). Eğitim fakültesindeki öğretmen adaylarının eleştirel düşünme eğilimleri ile öğretmenlik mesleğine yönelik tutumları arasındaki ilişkinin belirlenmesi ([Yüksek lisans tezi), Erzincan Üniversitesi, Erzincan.
37. Gürol-Arslan, G., Demir, Y., Eşer, İ., & Khorshid, L. (2009). Hemşirelerde eleştirel düşünme eğilimini etkileyen etmenlerin incelenmesi. Atatürk Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 12(1), 72–80.
38. Güçlü, N. (2003). Stratejik yönetim. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(2), 61–85.
39. Jessiman, T., Kidger, J., Spencer, L., Geijer-Simpson, E., Kaluzeviciute, G., Burn, A., & Limmer, M. (2022). School culture and student mental health: A qualitative study in UK secondary schools. BMC Public Health, 22(1), 1–13. https://doi.org/10.1186/s12889-022-13034-x
40. Kahu, E. R., & Nelson, K. (2018). Student engagement in the educational interface: Understanding the mechanisms of student success. Higher education research & development, 37(1), 58-71.
41. Kaptanoğlu, S. (2017). Örgüt yapısının yaratıcılığa etkisi: Yıldız teknopark şirketlerinde bir araştırma. (Yüksek lisans tezi), Yıldız Teknik Üniversitesi. İstanbul.
42. Kantek, F., & Baykal, U. (2009). Organizational culture in nursing schools in Turkey: faculty members' perspectives. International Nursing Review, 56(3), 306-312.
43. Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Yayınları.
44. Kartal, T. (2012). İlköğretim fen bilgisi öğretmen adaylarının eleştirel düşünme eğilimlerinin incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(2), 279–297.
45. Kartal, S. E. (2016). Determining school administrators’ perceptions on institutional culture: A qualitative study. Educational Process: International Journal, 5(2), 152–166. https://doi.org/10.12973/edupij.2016.52.6
46. Kestel, M. (2022). Critical thinking skill: A meta-analysis study (Doktora tezi)., Necmettin Erbakan Üniversitesi. Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
47. Kılıç, H. E., & Şen, A. İ. (2014). UF/EMI eleştirel düşünme eğilimi ölçeğini Türkçeye uyarlama çalışması. Eğitim ve Bilim, 39(176), 341–355. http://dx.doi.org/10.15390/EB.2014.3632
48. Korkmaz, Ö. (2009). Öğretmenlerin eleştirel düşünme eğilim ve düzeyleri. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(1), 1–13.
49. Korkut, A. (2008). İlköğretim okullarında yönetici ve öğretmenlerin örgüt kültürünü algılama düzeyleri, Büyükçekmece örneği. (Yüksek Lisans Tezi). Yeditepe Üniversitesi. İstanbul.
50. Kökdemir, D. (2003). Belirsizlik durumlarında karar verme ve problem çözme. (Doktora tezi). Ankara Üniversitesi. Ankara.
51. Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30(3), 607–610. https://doi.org/10.1177/001316447003000308
52. MacNeil, A., Prater, D. L., & Busch, S. (2009). The effects of school culture and climate on student achievement. International Journal of Leadership in Education, 12(1), 73-84. https://doi.org/10.1080/13603120701576241.
53. Meral, E., & Semerci, Ç. (2009). Yeni (2006) ilköğretim ingilizce programını uygulayan öğretmenlerin eleştirel ve yansıtıcı düşünmeleri. Fırat Üniversitesi Doğu Araştırmaları Dergisi, 8(1), 50-54.
54. Meriç, Ç. (2018). İlkokullarda örgüt kültürü ve örgütsel yaratıcılık ilişkisinin yönetici ve öğretmen görüşlerine dayalı olarak değerlendirilmesi: Balıkesir ili örneği. (Yüksek Lisans Tezi), Balıkesir Üniversitesi, Balıkesir.
55. Newman, D. S. & Rosenfield, S. A. (2023). Understanding school culture. building competence in school consultation, 23-44. https://doi.org/10.4324/9781032622330-2
56. Noddings, N. (2006). Educational leaders as caring teachers. School leadership and management, 26(4), 339-345.
57. Nurizka, R., Irawan, R., Sakti, S. A., & Hidayat, L. (2020). Internalization of school culture to foster awareness of pancasila values in elementary school students. Universal Journal of Educational Research, 8(10), 4818-4825. https://doi.org/10.13189/ujer.2020.081053
58. Oktaviany, V., Mukhtar, M., & Wahyudi, M. (2019). Effect of work teams on school culture of the state senior high school in dki jakarta. Proceedings of the International Conference on Environmental Awareness for Sustainable Development in Conjunction With Internat. https://doi.org/10.4108/eai.1-4- 2019.2287268.
59. Osterman, K. F. (2000). Students' need for belonging in the school community. Review of Educational Research, 70(3), 323. https://doi.org/10.2307/1170786.
60. Ott, J. S. (1989). Organizational evaluaiton cultere perpective, Pasicif Grove,CA Brooks/Cole.
61. Özkara, E., & Tunç, B. (2020). Okul yöneticilerinin çatışma yönetim stratejileri ile okul kültürü arasındaki ilişkinin öğretmen görüşlerine göre incelenmesi. Journal of Faculty of Educational Sciences, 53(3).
62. Pedraja-Rejas, L., Maulén, C., & Rivas, C. (2025). Critical thinking in initial teacher training: An empirical study from Chile. Behavioral Sciences, 15(5), 603. https://doi.org/10.3390/bs15050603
63. Pıçakçı, K. (2013). Örgüt ikliminin bireylerin yaratıcılık performansı üzerindeki etkileri: moda sektöründe bir uygulama. (Yüksek lisans tezi). Kocaeli Üniversitesi. Kocaeli.
64. Pirzada, S. U. S., Ilyas, M., & Amjad, Z. (2015). Organizational learning culture and its effects on critical thinking skills of female teachers of public sector higher education institutions. Bulletin of Education and Research, 37(2), 69–90.
65. Schafersman, S. D. (1991). An introduction to critical thinking.1-13. https://www.smartcollegeplanning.org/wp-content/uploads/2010/03/CriticalThinking.pdf (erişim tarihi: 12.2.2024)
66. Scholl, H. J. (2003). E-government: a special case of ICT-enabled business process change. In 36th Annual Hawaii International Conference on System Sciences. Proceedings of the (s. 12). IEEE. (Erişim tarihi: 12.12.2023)
67. Stassen, M., & Schlosser, F. (2011). Perceived organizational membership and the retention of older workers. Journal of organizational behavior, 32(2), 319-344.
68. Strijbos, J. & Engels, N. (2023). Students’ development of deliberative competences: the contribution of democratic experiences in urban schools. Frontiers in Education, 8. https://doi.org/10.3389/feduc.2023.1142987
69. Şengül, C., & Üstündag, T. (2009). Fizik öğretmenlerinin eleştirel düşünme eğilimi düzeyleri ve düzenledikleri etkinliklerde eleştirel düşünmenin etkisi. (Yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi. Ankara.
70. Şenol, H. & Lesinger, F. Y. (2018). The relationship between instructional leadership style, trust and school culture. Leadership. https://doi.org/10.5772/intechopen.75950
71. Tabachnick, B. G., Fidell, L. S., & Ullman, J. B. (2013). Using multivariate statistics. 497- 516). Boston, MA: Pearson.
72. Taşçıoğlu, H. (2010). Yerel yönetimlerde örgüt kültürünün örnek olay kapsamında değerlendirilmesi. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 28, 81-96.
73. Tekin, B. (2008). İş ortamı ve yaratıcılık arasındaki ilişki. (Yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
74. Terzi, A. R. (2005). İlköğretim okullarında örgüt kültürü. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi,43(43), 423-442.
75. Trivedi, R., & Prakasha, G. S. (2021). Student alienation and perceived organizational culture: A correlational study. International Journal of Evaluation and Research in Education, 10(4), 1149-1158.
76. Westhuizen, P. C. v. d., Mosoge, M. J., Swanepoel, L. H., & Coetsee, L. D. (2005). Organizational culture and academic achievement in secondary schools. Education and Urban Society, 38(1), 89-109. https://doi.org/10.1177/0013124505279959
77. Vincent‐Lancrin, S. (2023). Fostering and assessing student critical thinking: From theory to teaching practice. European Journal of Education, 58(3), 354-368.
78. Viner, R. M., Russell, S. J., Croker, H., Packer, J., Ward, J., Stansfield, C., ... & Booy, R. (2020). School closure and management practices during coronavirus outbreaks, including COVID-19: a rapid systematic review. The Lancet Child & Adolescent Health, 4(5), 397-404.
79. Yalçın, Z. M. (2020) Meslek lisesinde görev yapan öğretmenlerin örgüt kültürü ve öğrenen örgüt algıları. (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, İstanbul.
80. Yalçınsoy, A. (2019). Örgüt kültürü ve örgüt ikliminin örgütsel sessizlik üzerindeki etkisinin analizi. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(2), 67-77.
81. Yeloğlu, H. O. (2007). Örgüt, birey, grup bağlamında yenilik ve yaratıcılık tartışmaları. Ege Academic Review, 7(1), 133-152.
82. Yüksel, M., & Bolat, T. (2016). Örgütsel politika, Hofstede'in örgüt kültürü boyutları, iş tutumları ve iş çıktıları ilişkisi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 11(3), 173- 204.
83. Yüzgeç, A. Y., & Sütçü, S. S. (2020). The relationship between critical thinking dispositions of prospective English language teachers and their levels of new media literacy. Journal of Language and Linguistic Studies, 16(4), 1952-1967.
84. Zhu, C., Devos, G., & Li, Y. (2011). Teachers' perceptions of school culture and their organisational commitment and well-being in a Chinese school. Asia Pacific Education Review, 12(2), 319-328. https://doi.org/10.1007/s12564-011-9146-0