Türkiye’de Enflasyon ve Vergi Gelirleri: Olivera-Tanzi Etkisinin Fourier ADL Eşbütünleşme Analizi ile Geçerliliğinin Tespiti

Öz

Enflasyon ve vergi gelirleri ilişkisinin kapsamında değerlendirildiği bu çalışmada, teorik altyapı ekonometrik yaklaşım ile sınanmaktadır. Olivera–Tanzi Etkisi, yüksek enflasyon dönemlerinde vergi tahsilatı ile verginin doğduğu zaman arasındaki gecikme nedeniyle devletin reel vergi gelirlerinin azalmasını ifade eder. Diğer bir deyişle, bu etki, vergi gelirlerinde meydana gelen nominal artışların reel anlamda enflasyondan kaynaklanarak öngörülen düzeyin altında kalmasına ve bunun da fiyatlar üzerinde baskı oluşturacağını savunmaktadır. Çalışmada enflasyonun vergi gelirleri üzerindeki etkisi hem teorik bazda hem de Türkiye verileri bazında ele alınmaktadır. Bu çerçevede, öncelikle enflasyonun vergi gelirleri üzerindeki muhtemel etkilerine ve Olivera-Tanzi etkisine değinilmekte, sonrasında ise Türkiye’de Olivera-Tanzi etkisinin boyutları incelenmektedir. Çalışmanın ekonometrik kısmında Olivera-Tanzi etkisinin Türkiye’de geçerliliğini sınamak üzere Ocak 2006-Kasım 2024 dönemlerinde vergi gelirleri ve enflasyon arasındaki ilişki Fourier ADL yöntemi kullanılarak tespit edilmeye çalışılmıştır. Analiz bulguları Türkiye’de vergi gelirleri ve enflasyon arasındaki pozitif ilişkiye vurgu yaparak Olivera-Tanzi etkisinin geçerli olmadığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Vergi Gelirleri
• Olivera-Tanzi Etkisi
• Fourier ADL
• Patinkin Etkisi
• Bütçe Dengesi

Inflation and Tax Revenues in Türkiye: Determining the Validity of the Olivera-Tanzi Effect with Fourier ADL Cointegration Analysis

Öz

In this study, which evaluates the effect of taxes on inflation within the scope of the Olivera-Tanzi Effect, the theoretical framework is tested using an econometric approach. Olivera–Tanzi effect refers to the decline in the real value of government tax revenues due to the lag between the time a tax liability arises and the time it is collected, particularly during periods of high inflation.In other words, this effect argues that nominal tax revenue increases will remain below the projected level due to inflation in real terms, putting pressure on prices. In the study, the effect of inflation on tax revenues is examined both theoretically and using Turkish data. In this context, first, the possible effects of inflation on tax revenues and the Olivera-Tanzi effect are mentioned; then, the dimensions of the Olivera-Tanzi effect in Türkiye are examined. In the econometric part of the study, to test the validity of the Olivera-Tanzi effect in Türkiye, the relationship between tax revenues and inflation for the period January 2006-November 2024 was examined using the Fourier ADL method. The analysis findings highlight the positive relationship between tax revenues and inflation in Türkiye, indicating that the Olivera-Tanzi Effect is not valid.

Anahtar Kelimeler

• Tax Revenues
• Olivera-Tanzi Effect
• Fourier ADL
• Patinkin Effect
• Budget Balance

Kaynakça

1. Abdioğlu, Z., ve Terzi, H. (2009). Enflasyon ve bütçe açıklari ilişkisi: tanzi ve patinkin etkisi. Atatürk Üniversitesi Iktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 23(2), 195-211.
2. Akbelen, Z., ve Polat, Z. B. A. O. (2024). Türkiye’de vergi aflarının vergi gelirleri üzerine etkisi: Ampirik bir analiz. The Journal of Academic Social Science, 64(64), 255-270.
3. Akçay, C., Alper, E. ve Özmucur, S. (1996) Budget deficit, money supply and inflation: evidence from low and high frequency data for Türkiye. Bogaziçi University Institute of Social Sciences, Working Paper, 96 -120.
4. Alavirad, A. (2003). The effect of inflation on government revenue and expenditure: the case of the Islamic Republic of Iran. OPEC Review, 27(4), 331-341.
5. Abizadeh, S. ve Yousefi, M. (1998). Deficits and infliation: an open economy model of the United States. Applied Economics, 30, 1307-1316.
6. Akgül, A. (2022). Türkiye’de enflasyon ile vergi gelirleri ilişkisinin simetrik ve asimetrik nedensellik analizi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 17(2), 455-478.
7. Akduğan, U. (2020). Enflasyon ve dolaylı vergiler arasındaki bağlantı: Türkiye Örneği. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(4), 2248-2262.
8. Anušić, Z., & Švaljek, S. (1996). Olivera-Tanzi effect: theory and its manifestation in the Croatian stabilization programme. Croatian Economic Survey, (3), 73-102.

9. Ayas, I. (2023). Türkiye'de tanzi ve patinkin etkisi üzerine bir inceleme: Fourier Bootstrap ARDL. Maliye Dergisi, 185:41-56.
10. Banerjee, P., Arčabić, V., ve Lee, H. (2017). Fourier ADL cointegration test to approximate smooth breaks with new evidence from crude oil market. Economic Modelling, 67, 114-124.
11. Bernanke, B. (2011). The economic outlook and monetary and fiscal policy, çevrimiçi,; Erişim tarihi: 12.12.2024.
12. Cagan, P. (1956). “The Monetary dinamics of hyperinflation”, The Theory Of Inflation İçinde, Michael Parkin (Ed.), 185-278.
13. Calvo, G. A. ve Végh, C. A. (1999). Inflation stabilization and BOP crises in developing countries. Handbook of macroeconomics, 1, 1531-1614.
14. Cardoso, E. (1998). Virtual deficits and the patinkin effect. Staff Papers International Monetary Fund, 45(4), 619-646.
15. Çavuşoğlu, a. T. (2005). Vergi gelirleri ve kamu harcamalari açisindan enflasyon: tanzi ve ters tanzi etkileri. Gazi Üniversitesi Iktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 7(3), 35-52.
16. Darrat, A. F. (2000). Are budget deficits inflationary? A reconsideration of the evidence. Applied Economic Letters, 7(10), 633-636.
17. Durmaz, G., & Savrul, B. K. (2022). Türkiye’de vergi gelirleri ile enflasyon arasindaki ilişkinin VAR analizi çerçevesinde değerlendirilmesi. Eurasian Econometrics Statistics & Emprical Economics Journal, 48-73.
18. Emek, Ö. F. (2024). Türkiye’de bütçe açığı ile enflasyon ilişkisinin incelenmesi: Covid-19 pandemi ve sonrasındaki dönem üzerine bir ekonometrik analiz. JOEEP: Journal of Emerging Economies and Policy, 9(1), 341-349.
19. Enders, W., ve Lee, J. (2012). A unit root test using a Fourier series to approximate smooth breaks. Oxford bulletin of Economics and Statistics, 74(4), 574-599.
20. Erdoğan, S. ve Erdoğan, A. (2018). Türkiye’de Tanzi ve Patinkin etkilerinin VAR yöntemiyle analizi (2006 – 2017). Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 10(1), 1-10.
21. Gülşen, M. i., ve Özer, M. O. (2024). Dolayli vergi gelirleri ile enflasyon orani arasindaki sakli ilişkinin analizi. Ömer Halisdemir Üniversitesi Iktisadi Ve Idari Bilimler Fakültesi Dergisi, 17(4), 912-924.
22. Güneş, H. (2020). Seçilmiş OECD ülkelerinde vergi gelirlerinin enflasyona etkisi, Fiscaoeconomia, 4(2), 422-436. Gürbüzer, S. (1997). Enflasyonun vergi gelirlerinin reel değeri üzerindeki etkisi (Tanzi Etkisi). Hazine Dergisi, 7, 5-39.
23. Honroyiannis, G. ve Papapetrou, E. (1997). Are budget deficits inflationary? A cointegration approach”, Applied Economisc Letters, 4(8), 493-496.
24. IMF (2024);As Inflation Recedes, Global Economy Needs Policy Triple Pivot, çevrimiçi,https://www.imf.org/en/Blogs/Articles/2024/10/22/as-inflation-recedes-global-economy-needs-policy-triple-pivot; Erişim Tarihi: 12.12.2024.
25. Kanca, O. C., ve Yamak, R. (2023). Türkiye Ekonomisi İçin Olivera-Tanzi Etkisinin Sınanması: ARDL Metodu. Maliye Araştirmalari-6, 199.
26. Karadeniz, y. (2022). Enflasyon ve bütçe açığı arasındaki kuadratik ilişki: Türkiye örneği. Sayıştay Dergisi, 33(125), 291-309.
27. Kesbiç, Y., Baldemir, E. ve Bakımlı, E. (2004) “Bütçe Açıkları ile Parasal Büyüme ve Enflasyon Arasındaki İlişki: Türkiye için bir Model Denemesi”, Celal Bayar Üniversitesi İİBF Dergisi, 11(2), ss.27-40.
28. Koçak, S., Karış, Ç., & Çil, D. (2022). Enflasyon, enflasyon oynaklığı ve vergi gelirleri arasındaki dinamik ilişkiler: Türkiye örneği. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, (36), 209-222. https://doi.org/10.18092/ulikidince.1116532
29. Mammadov, T. (2024). Dolaylı Vergilerden KDV ve ÖTV’nin Enflasyon Üzerinde Uzun Dönemde Etkisi. Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(1), 43-56.
30. Metin, K. (1998) “The Relationship between Inflation and the Budget Deficit in Türkiye”, Journal of Business and Economic Statistics, 16(4), ss.412- 422.
31. Mike, F., ve Alper, a. E. (2020). Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler için işsizlik histerisinin incelenmesi: fourıer ADF test bulguları. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 10(1), 1-14.
32. Naimoğlu, M., Sahabi, A. M., ve Özbek, S. (2022). Macaristan ekonomisinde enerji verimliliğini etkileyen faktörlerin Fourier ADL eşbütünleşme yaklaşımıyla belirlenmesi. Sosyoekonomi, 30(53), 487-507.
33. Olivera, J.H.G. (1967). Money, prices and fiscal lags: a note on the dynamics of inflation, Banca nazionale del lavaro, Vol: 20, September 1967.
34. Oladipo, S. O. ve Akinbobola, T. O. (2011). Budget deficit and inflation in Nigeria: a casual relationship. Journal of Emerging Trends in Economisc and Management Sciences, 2(1), 1-8.
35. Özbek, S., ve Naimoğlu, M. (2022). Çevre kalitesi-ekonomik karmaşıklık ilişkisi: Türkiye ekonomisi üzerine Fourier eşbütünleşme analizi. İstanbul İktisat Dergisi, 72(1), 407-431.
36. Phillips, P. C. ve Hansen, B. E. (1990). Statistical inference in instrumental variables regression with I (1) processes. The Review of Economic Studies, 57(1), 99-125.
37. Sargent, T. J., & Wallace, N. (1981). Some unpleasant monetarist arithmetic. Federal Reserve Bank of Minneapolis Quarterly Review, 5(3), 1–17
38. Ssebulime, K., & Edward, B. (2019). Budget deficit and inflation nexus in Uganda 1980–2016: a cointegration and error correction modeling approach. Journal of Economic Structures, 8, 1-14.
39. Şen. H. (2003). Olivera-Tanzi etkisi: Türkiye üzerine ampirik bir çalışma. Maliye Dergisi, 143. Tanzi, V. (1977). Inflation, lags in collection and the real value of tax revenue. International Monetary Fund Staff Papers, 24(1), 154-167.
40. Tanzi, V. (1978). Inflation, real tax revenue and the case for inflationary finance theory with an application to Argentina. International Monetary Fund Staff Papers, 25(3), 417-451.
41. Tiwari, A. K. ve Tiwari, A. P. (2011). Fiscal deficit and inflation: an empirical analysis for India. The Romanian Economic Journal, 42, 131-158.
42. Tiwari, A. K., Bolat, S. ve Koçbulut, Ö. (2015). Revisit the budget deficits and inflation: evidence from time and frequency Domain analyses. Theoretical Economics, Letters, 5(3), 357-369.
43. Tülümce, S. Y., Akçay, F., & Yavuz, E. (2021). Tanzi ve Patinkin Etkisinin Panel Veri Analizi: Euro Bölgesi Ülkeleri. Ekonomi Politika ve Finans Araştırmaları Dergisi, 6(IERFM Özel Sayısı), 97-118.
44. Ünlükaplan, I. ve Canıkalp, E. (2016). Olivera-Tanzi Etkisi: Türkiye Üzerine Uygulamalı Bir Analiz. Cataloging-In-Publication Data, 320.
45. Yalçın, E. (2020). “Tanzi ve Patinkin Etkilerinin Türkiye’de Geçerliliğinin İncelenmesi”, Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7 (2), 59-76.
46. Yılmaz, H. H., Ekinci, F., ve Saygılı, H. (2024). Türkiye’de enflasyon maliye politikasi ilişkisi ne kadar güçlü?.Türkiye Ekonomi Araştırma Vakfı (TEPAV) Değerlendirme Notu, N202024.