Kırşehir’de Faaliyet Gösteren Esnafların Vergiye Uyumlarını Etkileyen Faktörleri Belirlemeye Yönelik Bir Araştırma

Öz

Vergi gelirlerinin tahsilinde mükelleflerin vergiye karşı tutum ve davranışları belirleyici rol oynamaktadır. Araştırmanın amacı, maliye alanında önemli olan vergi uyumu konusunu esnafların bakış açısı doğrultusunda incelemek ve esnafların vergiye uyumunu etkileyen faktörleri tespit etmektir. Ayrıca esnafların vergiye uyumlarını etkileyen faktörlerin demografik özelliklerine göre farklılık gösterip göstermediğini analiz etmektir. Bu amaçlara ulaşmak için Kırşehir’de faaliyet gösteren esnaflardan anket tekniği kullanılarak veriler elde edilmiş ve verilerin analizi SPSS programı aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Analiz sonuçlarına göre Kırşehir’deki esnafların vergiye uyumlarını olumsuz etkileyen en önemli iki faktör vergi afları ve yüksek vergi oranlarıdır. Vergi otoriteleri tarafından çıkarılması beklenen vergi aflarının esnafların vergi ödeme davranışlarını olumsuz etkilediği ve vergi oranlarında indirimler yapılmasının vergiye uyumlarını artıracağı tespit edilmiştir. Ayrıca esnafların vergiye uyumlarını etkileyen faktörlerin cinsiyete, eğitim durumuna ve bağlı oldukları odalara göre anlamlı farklılıklar gösterdiği belirlenmiştir. Çalışma sonuçlarının esnafların beklentilerine uygun vergi politikalarının oluşturulmasında ve mevcut politikaların başarılı bir şekilde uygulanmasında politika yapıcılara faydalı bilgi sunması beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Vergi
• Esnaf
• Vergi Uyumu
• Nicel Araştırma
• Kırşehir.

A Research to Determine the Factors Affecting Tax Compliance of Tradesmen Operating in Kırşehir

Öz

Taxpayers' attitudes and behaviors towards taxes play a decisive role in the collection of tax revenues. The aim of the research is to examine tax compliance, an important issue in finance, from the perspective of tradesmen and to determine the factors affecting their tax compliance. It is also analyzed whether the factors affecting the tax compliance of tradesmen differ by their demographic characteristics. To achieve these goals, data were collected from tradesmen operating in Kırşehir using a survey technique, and the data were analyzed using the SPSS program. According to the analysis results, the two most important factors that negatively affect the tax compliance of tradesmen in Kırşehir are tax amnesties and high tax rates. It has been determined that the tax amnesty expected to be issued by the tax authorities will negatively affect the tax payment behavior of tradesmen, and that reductions in tax rates will increase their tax compliance. In addition, it has been determined that the factors affecting the tax compliance of tradesmen show significant differences by gender, educational status, and the chambers they are affiliated with. It is expected that the study results will provide useful information to policymakers in the creation of tax policies aligned with the expectations of tradesmen and in the successful implementation of existing policies.

Anahtar Kelimeler

• Tax
• Tradesmen
• Tax Compliance
• Quantitative Research
• Kırşehir.

Kaynakça

1. Alm, J. ve McKee, M. (1998). Extending the lessons of laboratory experiments on tax compliance to managerial and decision economics. Managerial and Decision Economics, 19, 259-275.
2. Alm, J., Kirchler, E. ve Muehlbacher, S. (2012). Combining psychology and economics in the analysis of compliance: from enforcement to cooperation. Economic Analysis and Policy, 42(2), 1-35. doi:10.1016/S0313-5926(12)50016-0
3. Alpar, R. (2013). Uygulamalı çok değişkenli istatistik yöntemler. Detay Yayıncılık.
4. Appiah, T., Domeher, D. ve Agana, J. A. (2024). Tax knowledge, trust in government, and voluntary tax compliance: insights from an emerging economy. Sage Open, 14(2), 1-13. doi:10.1177/21582440241234757
5. Atawodi, O. W. ve Ojeka, S. A. (2012). Factors that affect tax compliance among small and medium enterprises (smes) in north central Nigeria. International Journal of Business And Management, 7(12), 87-96. doi:10.5539/ijbm.v7n12p87
6. Ay, Ş. (2021). Vergi tahakkuk / tahsil oranları üzerine bir değerlendirme. Al Farabi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 6(2), 40-53. doi: 10.46291/Al-Farabi.060203
7. Ayrangöl, Z., Tekdere, M. ve Çadırcı, B. C. (2019). Mükelleflerin vergi algılaması ve vergi psikolojisi üzerine bir analiz: Erzurum ili örneği. Hoca Ahmet Yesevi 2. Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Kongresi, 6-8 Aralık 2019, Erzurum.
8. Baykul, A. ve Dulupçu A. M. (2009). Isparta il merkezindeki gıda hizmet sektöründe çalışan esnafın sorunları üzerine bir inceleme. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10, 63-81.

9. Bayram, N. (2009). Sosyal bilimlerde SPSS ile veri analizi. Ezgi Kitabevi.
10. Bursal, M. (2023). SPSS ile temel veri analizleri. Anı Yayıncılık.
11. Büyüköztürk, Ş. (2002). Faktör analizi: temel kavramlar ve ölçek geliştirmede kullanımı. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 32(32), 470-483.
12. Büyüköztürk, Ş. (2007). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Pegem Akademi Yayıncılık.
13. Chebusit, C., Namusonge, G. S., Biraori, O. E. ve Kipkoech, E. C. (2014). Factors affecting tax compliance among small and medium enterprises in Kitale Town Trans-Nzoia County, Kenya. International Journal of Recent Research in Commerce Economics and Management, 1(3), 60-75.
14. Cochran, W. G. (1977). Sampling techniques. 3rd Ed. New York: John Wiley & Sons.
15. Çam, A. V. ve Kabadayı, T. (2023). Esnafların karşılaştıkları sorunlar ve çözüm önerileri: Gümüşhane ilinde bir uygulama. Küresel İktisat ve İşletme Çalışmaları Dergisi, 6(11), 98-108.
16. Çataloluk, C. (2008). Vergi karşısında mükelleflerin tutum ve davranışları. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20, 213-228.
17. Çiçek, U. ve Uygun, G. (2019). Kültürün vergi ahlakı üzerindeki etkisi: TR 61 bölgesinde bir uygulama. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 11(21), 445-462. doi:10.20990/kilisiibfakademik.596584
18. Demir, İ. C. (2016). Katlanılabilir vergi yükü ve belirleyicileri: Türkiye üzerine bir araştırma. AKÜ İİBF Dergisi, 2, 79-87.
19. Gözen, S. & Temür, Y. (2022). Vergi aflarının vergi gelirlerine etkisi üzerine ampirik bir inceleme. Journal of Emerging Economies and Policy, 7(2), 599-610.
20. Günay, H. F. (2023). Vergi uyumu konusundaki makalelerin web of science veri tabanına dayalı bibliyometrik analizi. International Journal of Public Finance, 8(2), 385-408. doi:10.30927/ijpf.1291303
21. Inasius, F. (2019). Factors influencing SME tax compliance: evidence from Indonesia. International Journal of Public Administration, 42(5), 367-379. doi:10.1080/01900692.2018.1464578
22. Kamarudin, S. N., Azman, A. F., Rasit, Z. A. ve Nasir, N. E. M. (2024). Factors influencing tax compliance from the perspective of young workers: evidence from Malaysia. Asia-Pacific Management Accounting Journal, 19(1), 121-148. doi:10.24191/APMAJ.V19i1-06
23. Karaca, C., Oktay, S. ve Yemez, İ. (2020). Vergi uyumunun ekonomik ve sosyo-kültürel belirleyicileri: Sivas ili örneği. Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları dergisi, Sonbahar Özel Sayı, 62-73.
24. Keskin, N. (2018). Vergiye yönelik mükellef tutum ve tepkileri. Meriç Uluslararası Sosyal ve Stratejik Araştırmalar Dergisi, 2(3), 60-75.
25. Kılıç, S. (2012). Örnek büyüklüğü, güç kavramları ve örnek büyüklüğü hesaplaması. Journal of Mood Disorders, 2(3), 140-142.
26. Kirchler, E., Hoelzl, E. ve Wahl, I. (2008). Enforced versus voluntary tax compliance: the ‘‘slippery slope’’ framework. Journal of Economic Psychology, 29, 210-225.
27. Kitapcı, İ. (2016). Bilişsel psikolojinin vergi uyumuna etkisi. Finans Politik ve Ekonomik Yorumlar, 53(611), 57-69.
28. Mercan, A. ve Gümüş, A. (2023). Ağrı ve Afyonkarahisar illerindeki vergi mükelleflerinin yapay zekâ ile ilgili vergi uygulamaları hakkındaki algılarının araştırılması. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler dergisi, 23(1), 51-78. doi:10.18037/ausbd.1272545
29. Nafaril, A. N. ve Ramadhan, Y. (2024). Factors affecting micro small and medium enterprises taxpayer compliance at Cilegon Pratama Tax Office. Journal La Sociale, 5(2), 359-371. doi:10.37899/journal-la-sociale.v5i2.1088
30. Pudji Rahayu, D., Larasati, M., Pamungkas Wibowo B. ve Al Jaffri Saad, R. (2025). Understanding tax compliance in Indonesian Smes: a structural equation modeling approach to tax literacy, knowledge, fairness, power, and trust. Salud, Ciencia y Tecnología - Serie de Conferencias.
31. Rwabunywenge, M., Nchimbi, M. ve Suluo, S. J. (2024). The ınfluence of provision of public services on tax compliance in SMEs: mediating role of tax morale. Business Management Review, 27(2), 90-107. doi:10.56279/bmr.v27i2.6919
32. Saraçoğlu, F. (2008). Yaş-cinsiyet-medeni durum ve eğitim durumunun vergiye karşı tutum üzerine etkilerinin anket sonuçları çerçevesinde değerlendirilmesi. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 2008(2), 16-34.
33. Song, Y. ve Yarbrough, T. E. (1978). Tax ethics and taxpayer attitudes: a survey. Public Administration Review, 38(5), 442-452.
34. Şahpaz, K., Akgül, Ö. ve Yardımcıoğlu, F. (2014). Fırıncı esnafının vergi bilinci ve vergi algısı: Sakarya ili örneği. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 2(3), 59-81.
35. Topal, M. H. (2016). Vergi adaleti algısı: gelir vergisi mükellefleri üzerine bir araştırma. Muhasebe ve Vergi Uygulamaları Dergisi, 9(2), 149-172.
36. Tunçer, M. (2015). Hükümet-birey ilişkilerinin vergi uyumuna etkisi ve Türkiye. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 57(3), 107-128.
37. Türkay, İ. (2019). Vergi bilinci/vergi ahlakı/vergiye gönüllü uyum ve vergiye gönüllü uyumu etkileyen faktörler. Vergi Raporu Dergisi, 232, 161-203.
38. Ulusay, N. (2023). Mükelleflerin vergi algılama şekilleri: uyumlu mu isyancı mı? Sakarya İktisat Dergisi, 12(3), 305-329.
39. Uruş, A. F. (2024). Türkiye’de seçili şehir ve bölgelerde mükellef psikolojisi: literatürdeki araştırmalar üzerine bir inceleme. Maliye Çalışmaları Dergisi, 71, 28-41. doi:10.26650/mcd2023-1394881
40. Webley, P., Adams, C. ve Elffers, H. (2002). VAT compliance in the United Kingdom. Centre for Tax System Integrity. Working Paper, No: 41.
41. Xin, S., Nor, R. M. ve Rzak, S. S. A. (2024). Influencing factors and improvement path of tax compliance in Chinese SMEs. Quantum Journal of Social Sciences and Humanities, 5(SI1), 205-213. doi:10.55197/qjssh.v5iSI1.577
42. Yelman, E. (2017). Türkiye’de çıkarılan vergi aflarının nedenleri ve 6736 sayılı Kanun’un mali yönden incelenmesi. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, 7(15), 67-84. doi:10.17828/yalovasosbil.372761
43. Yelman, E. ve Tekşan, E. (2024). Türkiye’de ve dünya’da vergi affı beklentisinin popülerlik analizi. International Journal of Public Finance, 9(1), 327-358. doi:10.30927/ijpf.1447534
44. Yıldız, A., Gavcar, E. ve Kavacık, M. (2013). Dalaman esnafının sorunları ve çözüm önerileri. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (31), 122-134.