Etnik Kimliklerin Yemek Kültüründe Meydana Gelen Değişimler: Sakarya’da Bir Araştırma

Yıl 2026, Cilt: 27 Sayı: 1, 50 - 70, 17.03.2026

Vildan Tüysüz , Gülçin Özbay

https://doi.org/10.17494/ogusbd.1669447

https://izlik.org/JA83PA92HP

Öz

Bu araştırmanın temel amacı, Sakarya’da yaşayan farklı etnik grupların mutfak kültürlerinde meydana gelen değişimleri tespit etmektir. Bu doğrultuda ilgili literatür taranmış ve Sakarya’daki nüfus yoğunluğu ile göç süreçleri dikkate alınarak Abaza, Boşnak, Çerkez, Gürcü, Laz ve Manav mutfak kültürleri araştırmanın örneklemi olarak belirlenmiştir. Çalışma kapsamında Sakarya’nın yemek kültüründe meydana gelen değişimler incelenmiş ve elde edilen bulgular doğrultusunda altı ana tema oluşturulmuştur. Hammadde kullanımındaki değişimler bağlamında “hazır gıdaların tercih edilmesi” ve “lezzet farklılaşması” öne çıkan unsurlar olmuştur. Mutfak ekipmanlarındaki dönüşümde ise teknolojik gelişmelerin belirleyici bir faktör olduğu görülmüştür. Üretimde meydana gelen değişimlerin temel nedenleri arasında “küreselleşme” ve “toplumsal dönüşümler” yer almaktadır. Sofra düzenindeki değişimler incelendiğinde neredeyse tüm etnik grupların (Abaza etnik kültürü hariç) geleneksel yer sofrasından uzaklaşarak yemeklerini artık masa düzeninde tükettiği belirlenmiştir. Aynı zamanda modern mekânların yaygınlaşmasının bazı geleneklerin dönüşmesine yol açtığı tespit edilmiştir. Son olarak geçmişte tüketilmeyen ancak günümüzde yaygınlaşan yiyecek ve içecekler araştırılmış etnik grupların büyük çoğunluğunun (Abaza etnik kültürü hariç) farklı kültürlere ait yemekleri mutfaklarına dahil ederek tükettikleri sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Sakarya , Mutfak , Yemek Kültürü , Etnik Kimlik , Gastronomi

Changes in the Food Culture of Ethnic Identities: A Study in Sakarya

https://izlik.org/JA83PA92HP

Öz

Designed as a qualitative study, this research examines the transformation of culinary cultures among the Abkhazian, Bosnian, Circassian, Georgian, Laz, and Manav communities residing in Sakarya. To achieve this aim, semi-structured interviews were conducted with 30 participants, including five individuals from each ethnic group. In line with the literature and the demographic structure of the region, six main themes were identified. Findings indicate that the increasing preference for ready-to-use food products has led to noticeable changes in taste profiles and raw material usage. Technological advancements have played a significant role in the evolution of kitchen equipment, while globalization and broader social transformations have contributed to shifts in food production practices. With the exception of Abkhazian culture, a transition from traditional floor seating arrangements to table-based dining was observed. Additionally, the widespread adoption of modern dining environments has facilitated the transformation of certain culinary traditions, and a considerable portion of participants reported incorporating dishes from other cuisines into their daily food practices.

Anahtar Kelimeler

Sakarya , Cuisine , Food Culture , Ethnic Identity , Gastronomy

Kaynakça

• Abdurrezzak, A. O. (2014). İşlevsel teori bağlamında yemek kültürünün iletişimsel yönü. Electronic Turkish Studies, 9(11), 1-16.
• Ademoğlu, A. (2022). Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ndeki özel gün ve törenlerde yapılan gastronomi uygulamaları. [Doktora Tezi]. Gazi Üniversitesi.
• Adıgüzel, S. N. (2024). Konya yemek kültüründe düğün pilavının toplumsal ve kültürel anlamı. [Yüksek Lisans Tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi.
• Akkuş, Ç. (2019). Yemek kültürünün sürdürülebilirliğini kadınların demografik özellikleri etkiliyor mu? Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 7(2), 731-750.
• Aktaş, A. (2008). Kültürel renkleriyle Sakarya. Melisa Matbaası.
• Akyürek, S., Özdemir, Ö. ve Genç, G. (2025). Orta Asya'dan Anadolu'ya uzanan bir yolculuk: Yörük mutfak kültürü. Aydın Gastronomy, 9(2), 519-535.
• Allen, P. ve Sachs, C. (2013). Women and food chains: The gendered politics of food. In Taking Food Public (pp. 23–40). Routledge.
• Aral Uluk, H. (2023). Göç bağlamında yemeğin rolü nasıl değerlendirilir? Moment Journal: Journal of Cultural Studies, 10(1), 134-154.
• Arcadu, M., Zanolin, G. ve Migliorini, L. (2025). Food identity and migrations: Dynamic processes and local communities. Il capitale culturale. Studies on the Value of Cultural Heritage, (31), 461-482.
• Atik, E. ve Atik, E. (2020). Türk mutfak kültürüne katkısı bakımından göçler: Selanik mübadilleri üzerine bir araştırma. Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 4(2), 261-277.
• Bailey, A. (2017). The migrant suitcase: Food, belonging and commensality among Indian migrants in The Netherlands. Appetite, 110, 51-60.
• Bakıroğlu, C. T. (2013). Sosyalleşme ve kimlik inşası ekseninde sosyal paylaşım ağları. Akademik Bilişim, 13, 2014.
• Bauchet, J., Undurraga, E., Zycherman, A., Behrman, J., Leonard, W. ve Godoy, R. (2021). The effect of gender targeting of food transfers on child nutritional status: Experimental evidence from the Bolivian Amazon. Journal of Development Effectiveness, 13(3), 276-291.
• Beşirli, H. (2010). Yemek, kültür ve kimlik. Milli Folklor, 22(87), 159-169.
• Beşirli, H. (2023). Yiyecek ve mutfağın toplumsal görünümleri-yemek ve mutfak tipolojisi çalışması. Toplum ve Kültür Araştırmaları Dergisi, (11), 45-62.
• Beşirli, H. (2025). Yemek, kültür ve toplum. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 13(45), 69-84.
• Blutinger, J. D., Cooper, C. C., Karthik, S., Tsai, A., Samarelli, N., Storvick, E., Seymour, G., Liu, E., Meijers, Y. ve Lipson, H. (2023). The future of software-controlled cooking. npj Science of Food, 7(1), 6.
• Bolat, Y. (2016). Sosyal değerleri ve değerler eğitimini anlamak. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 4(29), 322-348.
• Ceylan, F. ve Yaman, M. (2018). Ritüele dönüşen mutfak: Mevlevi mutfağı. ITOBİAD: Journal of the Human & Social Science Researches, 7(3), 2172-2179.
• Cheng, D., Wu, J., Chen, X. S. ve Zhou, Y. (2024). Never eat foods that are not in season: The commodification and authentication of gastronomic identity in tourism. International Journal of Gastronomy and Food Science, 38, 101035.
• Cruz, A. G. B., Cardoso, F. ve Rojas-Gaviria, P. (2022). Crafting food products for culturally diverse markets: A narrative synthesis. Journal of Business Research, 153, 19-34.
• Curoğlu, Ö. B., Saraç, Ö., Pamukcu, H. ve Sandıkcı, M. (2022). Bulgaristan’dan Sakarya’ya göç eden Türklerin geçmişten günümüze mutfak kültürü. Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, 19(1), 108-123.
• Çaycı, A. E. (2019). Küreselleşen yemek kültürünün dönüşümünde sosyal medyanın rolü: Instagram gurmeleri. [Doktora Tezi]. İstanbul Ticaret Üniversitesi.
• Çelik, S., Curoğlu, Ö. B. ve Sandıkçı, M. (2021). Bölgede yaşayanların yöresel mutfak kültürü ile ilgili algısının belirlenmesi: Sakarya ili örneği. Journal of Gastronomy, Hospitality, and Travel, 4(2), 626-636.
• Çopuroğlu, Ö. (2022). Tüketen diaspora: Göç, ulusal kimlik ve yemek ilişkisine teorik bir yaklaşım. Göç Dergisi, 9(3), 423-433.
• Dalagan, S. (2019). Çalışan kadınlarda yöresel mutfak eğitiminin yöresel yemek tüketim alışkanlıkları, tutumları ve bilgi düzeylerine etkisi. [Yüksek Lisans Tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi.
• Daniels, S., Glorieux, I., Minnen, J., Van Tienoven, T. P. ve Weenas, D. (2015). Convenience on the menu? A typological conceptualization of family food expenditures and food-related time patterns. Social Science Research, 51, 205-218.
• Demirbilek, E. ve Girgin, G. K. (2019). Türk mutfak kültüründe beslenme alışkanlığı ve sofra adabında meydana gelen değişimlerin belirlenmesi. IV. Uluslararası Gastronomi Turizmi Araştırmaları Kongresi, 19–21 Eylül, Nevşehir.
• Dixon, J. (1999). A cultural economy model for studying food systems. Agriculture and Human Values, 16, 151-160.
• Dursun, F. ve Güzeller, C. O. (2023). Yemek bağlamında kültürlerarası etkileşim: Göç, yemek ve kimlik ilişkisi üzerine kavramsal bir çalışma. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 11(4), 2674-2689.
• Fırat, M. (2014). Yemeğin ideolojisi ya da ideolojinin yemeği: Kimlik bağlamında yemek kültürü. Folklor/Edebiyat, 20(80), 129-140.
• Fung, H. H. (2013). Aging in culture. The Gerontologist, 53(3), 369-377.
• Göker, G. (2011). Destinasyon çekicilik unsuru olarak gastronomi turizmi: Balıkesir ili örneği. [Yüksek Lisans Tezi]. Balıkesir Üniversitesi.
• Gözelce, D. K. (2021). İşlevsel halkbilimi kuramı bağlamında Rize sofra kültürü. Culture and Civilization, 1(1), 51-77.
• Graf, K. (2022). Taste knowledge: Cuscous and the cook's six senses. Journal of the Royal Anthropological Institute, 28(2), 577-594.
• Gürhan, N. (2017). Toplumsal değişme ve yemek kültürü üzerine sosyolojik bir çözümleme: Mardin örneği. Journal of International Social Research, 10(54), 561-570.
• Harrington, R. J. (2005). Defining gastronomic identity: The impact of environment and culture on prevailing components, texture and flavors in wine and food. Journal of Culinary Science and Technology, 4(2-3), 129-152.
• Ishak, N., Zahari, M. S. M. ve Othman, Z. (2013). Influence of acculturation on foodways among ethnic groups and common acceptable food. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 105, 438-444.
• Işkın, M. (2021). Göç-kültür etkileşiminde kadının rolü: Mutfak kültürü bağlamında bir araştırma. Oltu Beşeri ve Sosyal Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(2), 258-274.
• Kaçmaz, M. (2018). Sakarya'nın turizm özellikleri. C. İkiel (Ed.), Sakarya’nın Fiziki, Beşeri ve İktisadi Coğrafya Özellikleri İçinde. Sakarya Üniversitesi Yayınları.
• Karaca, O. B. ve Karacaoğlu, S. (2016). Kültür, din ve yemek etkileşimi çerçevesinde Arap mutfağının kavramsal olarak incelenmesi: Adana ili örneği. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(2), 561-584.
• Karyelioğlu, S. (2021). Yemek ve göç: Türkiye'ye göç etmiş Suriyelilerin yemek ile ilgili kültürel ve iktisadi deneyimleri. Toplum ve Kültür Araştırmaları Dergisi, (8), 1-22.
• Kaya, İ. (2024). Ritüellerin çevrim içi alanda yeniden tasarlanmasına mekânsal ve zamansal bir eleştiri: Aura’nın yok oluşu. Folklor Akademi Dergisi, 7(1), 22-33.
• Keleş, N. (2023). Toplumsal uygulamalarda yemeğin yeri ve işlevi: Aksaray örneği. [Yüksek Lisans Tezi]. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi.
• Kesici, M. (2018). Yeme-içme mekânlarında yemeğin aynılaşması ve farklılaşması. [Doktora Tezi]. Anadolu Üniversitesi.
• Koç, M. Z. (2016). XVI. yüzyıl batılı seyahatnamelerinin ışığında Osmanlı İmparatorluğu’nda sosyal hayatın dinamikleri: Yemek kültürü, inançlar, örf-adet ve Osmanlı kadını üzerine. [Yüksek Lisans Tezi]. Bahçeşehir Üniversitesi.
• Kraff, H. ve Jernsand, E. M. (2023). Multicultural food events–opportunities for intercultural exchange and risks of stereotypification. Tourism Recreation Research, 48(6), 844-855.
• Lin, H. M., Pang, C. L. ve Liao, D. C. (2020). Home food making, belonging, and identity negotiation in Belgian Taiwanese immigrant women’s everyday food practices. Journal of Ethnic Foods, 7(1), 29.
• Macit, N. ve Kıran, Ö. (2024). Yemek ve toplum: Kültür, kimlik ve eşitsizlikler. Olgu Sosyoloji Dergisi, 3(2), 97-106.
• Martins, C. A., Andrade, G. C., de Oliveira, M. F. B., Rauber, F., de Castro, I. R. R., Couto, M. T. ve Levy, R. B. (2021). “Healthy”, “usual” and “convenience” cooking practices patterns: How do they influence children's food consumption?. Appetite, 158, 105018.
• Özaydın, E. C. ve Yalçın, İ. (2025). Küreselleşme teorileri çerçevesinde Türk mutfak kültürünün dönüşümü. Journal of New Tourism Trends, 6(1), 116-129.
• Özgün Çıtak, Ş. (2022). Kültür endüstrisi perspektifinden değişen yemek kültürü ve medya. [Doktora Tezi]. Ege Üniversitesi.
• Özkan, Ö. ve Çitil, E. (2023). Levi-Strauss'un eksik iletişim yaklaşımı temelinde Didim Yoran Köyü Mübadilleri ve Didim'in yerleşik toplumu ilişkilerinde yemek kültürü. Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 23(2), 783-801.
• Parasecoli, F. (2014). Food, identity, and cultural reproduction in immigrant communities. Social Research, 81(2), 415-439.
• Pathak, V., Jena, B. ve Kalra, S. (2013). Qualitative research. Perspectives in Clinical Research, 4(3), 192.
• Ranney, M. L., Meisel, Z. F., Choo, E. K., Garro, A. C., Sasson, C. ve Morrow Guthrie, K. (2015). Interview‐based qualitative research in emergency care part II: Data collection, analysis and results reporting. Academic Emergency Medicine, 22(9), 1103-1112.
• Reddy, G. ve Van Dam, R. M. (2020). Food, culture, and identity in multicultural societies: Insights from Singapore. Appetite, 149, 104633.
• Sağır, A. ve Ülgen, E. (2022). Bir yemek sosyolojisi denemesi örneği olarak melez mutfaklar: Sakarya’da göçmenlik deneyimleri (Çerkez mutfağı örneği). Sosyolojik Bağlam Dergisi, 3(2), 123-139.
• Savaşkan, Y. ve Kıngır, S. (2020). Sakarya ili gastronomik unsurlarının coğrafi işaret kapsamında değerlendirilmesi. Alanya Akademik Bakış, 4(3), 939-961.
• Scholliers, P. (2015). Convenience foods. What, why, and when. Appetite, 94, 2-6.
• Sever, M. (2024). Yaşanılan süreçte Türk yeme-içme kültüründeki değişimler. Türk Folklor Araştırmaları Derneği Dergisi, (369), 117-125.
• Süt, A. E. (2019). Kültürel miras olarak yöresel yiyeceklerin gastronomik varlık öğelerinin kültürel kimlik üzerinden incelenmesi: Mersin tantunisi örneği. [Yüksek Lisans Tezi]. Gaziantep Üniversitesi.
• Şengül, S. (2016). Yöresel mutfak tercihindeki motivasyon unsurlarının destinasyonu tekrar tercih etme ve başkalarına önerme üzerine etkisi. [Doktora Tezi]. Sakarya Üniversitesi.
• Şengül, S. ve Türkay, O. (2018). Sakarya’yı ziyaret eden yerli turistlerin kişisel özellikleri ile yöresel mutfak memnuniyetleri arasındaki ilişkilerin belirlenmesi. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(1), 573-588.
• Tekten, Z. S. (2025). Food as a site of cultural continuity, identity, and adaptation among Kırgız migrants in Türkiye. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 13(45), 127-149.
• Uğurkan, E. ve Alyakut, Ö. (2020). Kültürel çeşitliliğin mısır unu kullanımına etkisi: Kartepe örneğinde mısır ununun kimliksel dönüşümü. Folklor/Edebiyat, 26(101), 55-72.
• Utanır Karaduman, A. (2023). Sosyolojik bir olgu olarak yemek: Yemek ve toplumsal anlamı. Asia Minor Studies, 11(1), 107-115.
• Vatandaş, S. (2020). Sosyal medya mecralarında kimliğin sanallaşması (bireysel ve toplumsal gerçeklikten, sosyal medyanın sanallığına: Bireysel ve kolektif kimliklerin anlamsal ve işlevsel değişimi). Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 21(1), 220-249.
• Veen, E. J., Smaal, S. A., Sefu, Y. ve Korn, M. (2025). Cooking across cultures: Everyday food provisioning in multicultural Almere. Societies, 15(3).
• Wathi (2023). https://www.wathi.org
• Yılmaz, A. (2019). Sakarya’daki etnik çeşitliliğin mutfak kültürü fotoğraflarıyla temsili. [Yüksek Lisans Tezi]. Sakarya Üniversitesi.
• Yılmaz, İ. ve Doğan, S. N. (2023). Bursa yemek kültürü üzerine nitel bir araştırma. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 11(4), 2808-2829.
• Yılmaz, T. (2022). Küreselleşme, yemek kültüründe değişim ve slow food hareketi: Hatay örneği. [Yüksek Lisans Tezi]. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi.
• Yiğit, S. (2018). Etnik mutfak ürünlerinin tercihinde neofobinin etkisi karşılaştırmalı bir uygulama. [Yüksek Lisans Tezi]. Balıkesir Üniversitesi.
• Yüzüncüyıl, K. S., Uybadın, A., Bilgin, A. ve Aydın, S. (2021). Topraktan Sofraya Sakarya Mutfağı: Bir Yemek Antropolojisi. Yapı Kredi Yayınları.