Okul Öncesi Dönem Çocuklarını Değerlendirmeye Yönelik Oyun Temelli Gözlem Protokolünün Geliştirilmesi

The aim of this study is to develop a valid and reliable observation protocol that enables the systematic observation of children’s behaviours during play and can be used to monitor their developmental progress. The study was conducted with 595 preschool children. In the initial phase, an item pool was created and reviewed by experts, resulting in the design of the “Play-Based Observation Protocol” (PBOP). To test construct validity, Exploratory Factor Analysis (EFA), Confirmatory Factor Analysis (CFA), and analyses of discriminant and convergent validity were conducted. According to the results of the EFA using principal components analysis with varimax rotation, the four-factor, 25-item structure accounted for 56.1% of the total variance. The CFA conducted using the MLM method yielded acceptable fit indices (RMSEA = .06; SRMR = .06; CFI = .91; TLI = .90), indicating a satisfactory model fit. Furthermore, the 27% lower- and upper-group reliability analysis revealed statistically significant differences for the majority of the items and the total score (p < .05). These findings suggest that the PBOP is a psychometrically sound instrument for assessing child development during the preschool period.

Bu çalışmanın amacı, çocukların oyun esnasında sergiledikleri davranışları sistematik biçimde gözlemlemeye olanak sağlayan ve gelişimsel süreçlerini izlemeye yönelik kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir gözlem protokolü geliştirmektir. Araştırma, 595 okul öncesi çocuk ile yürütülmüştür. İlk aşamada madde havuzu oluşturulmuş, uzman görüşleri doğrultusunda bu maddeler değerlendirilerek “Oyun Temelli Gözlem Protokolü” (OTGP) tasarlanmıştır. Yapı geçerliğini test etmek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile ayırt edici ve yakınsak geçerlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Temel bileşenler analizi ve varimax döndürme yöntemiyle yapılan AFA sonuçlarına göre, dört faktörlü ve 25 maddelik yapı toplam varyansın %56,1’ini açıklamaktadır. MLM yöntemiyle yürütülen DFA’da elde edilen uyum indeksleri (RMSEA = .06; SRMR = .06; CFI = .91; TLI = .90) modelin kabul edilebilir uyum düzeyine sahip olduğunu göstermektedir. Ayrıca, %27’lik alt-üst grup güvenirliği analizinde maddelerin büyük çoğunluğunun ve toplam puanın anlamlı farklar gösterdiği bulunmuştur (p<.05). Bu bulgular, OTGP’nin okul öncesi dönemde çocuk gelişimini değerlendirmek amacıyla kullanılabilecek psikometrik açıdan yeterli bir araç olduğunu ortaya koymaktadır.