EVALUATION OF EMERGENCY AND DISASTER MANAGEMENT FOR INDIVIDUALS WITH SPECIAL NEEDS

Öz

This study highlights the importance of considering the needs of individuals with special needs (ISN) in disaster management, emphasizing that the destructive effects of disasters on communities are further intensified for these individuals. It is stated that comprehensive systems should be developed to address the physical, psychological, and social needs of ISNs during preparation, response, and recovery processes. The critical roles of accessible information systems, disaster drills, mobile applications, and legal regulations in these processes are underscored. To ensure the effective participation of ISNs in disaster processes, it is argued that disaster management systems should not only provide physical accessibility but also include social inclusivity that meets their unique needs. Moreover, the involvement of disabled individuals and non-governmental organizations (NGOs) in disaster planning is emphasized as a means to reduce the negative impacts of disasters, strengthen solidarity within society, and create a more effective disaster management process. In conclusion, it is stated that, in disaster management, comprehensive and holistic systems should be developed where ISNs are supported and included throughout the entire disaster cycle, ensuring the protection of their rights and promoting social equality. This approach will increase resilience to disasters while ensuring that all individuals in society are equally prepared for disasters and facilitating faster recovery processes.

Anahtar Kelimeler

• Individuals with special needs (ISN)
• Disaster management
• Accessibility
• Social inclusiveness
• Disaster planning

ÖZEL GEREKSİNİMLİ BİREYLER İÇİN ACİL DURUM VE AFET YÖNETİMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

Bu çalışma, afet yönetiminde özel gereksinimli bireylerin (ÖGB) ihtiyaçlarının dikkate alınmasının önemini ele alarak, afetlerin toplumlar üzerindeki yıkıcı etkilerinin, bu bireyler için daha da derinleştiğini vurgulamaktadır. Afetlere hazırlık, müdahale ve iyileşme süreçlerinde, ÖGB’lerin fiziki, psikolojik ve sosyal gereksinimlerinin karşılanması için kapsamlı sistemlerin geliştirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Bu süreçlerde, erişilebilir bilgilendirme sistemlerinin, afet tatbikatlarının, mobil uygulamaların ve yasal düzenlemelerin kritik rol oynadığı ifade edilmiştir. ÖGB’lerin afet süreçlerine etkin katılımını sağlamak amacıyla, afet yönetimi sistemlerinin yalnızca fiziksel erişilebilirliği sağlamakla kalmayıp, onların özgün ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde toplumsal kapsayıcılığı da içermesi gerektiği savunulmaktadır. Ayrıca, engelli bireyler ve sivil toplum kuruluşlarının afet planlamalarına dahil edilmesinin, afet sonrası olumsuz etkileri azaltacağı, toplumda dayanışma ruhunu güçlendireceği ve daha etkili bir afet yönetimi süreci oluşturacağı vurgulanmıştır. Sonuç olarak, afet yönetiminde, özel gereksinimli bireylerin haklarının korunması ve toplumsal eşitliğin sağlanması için, tüm afet döngüsünde dışlanmadan desteklendiği, kapsamlı ve bütüncül sistemlerin geliştirilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Bu yaklaşım, afetlere karşı dayanıklılığı artırırken, toplumun tüm bireylerinin eşit bir şekilde afetlere hazırlanmasını sağlayacak ve iyileşme süreçlerini hızlandıracaktır.

Anahtar Kelimeler

• Özel gereksinimli bireyler (ÖGB)
• Afet yönetimi
• Erişilebilirlik
• Toplumsal kapsayıcılık
• Afet planlaması

Destekleyen Kurum

Çalışmada herhangi bir kurum ya da kuruluştan destek alınmamıştır

Kaynakça

1. AFAD. (2013). Engelli öğrenci, veli ve refakatçileri için afet bilinci eğitimi (Ş. Barış & E. Buluş-Kırıkkaya, Ed.). AFAD.
2. AFAD. (2011). Engelliler için depremde ilk 72 saat. İstanbul: İSMEP.
3. AKUT. (2011). Engelliler için deprem el kitabı (M. Yılmaz, Ed.). Marmara Belediyeler Birliği.
4. Akyürek, G. (2011). Engelli kişilerin toplumsal katılımlarını etkileyen faktörlerin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
5. Altunay Arslantekin, B. (2012). Görme yetersizliğinin psikomotor gelişim ile bağımsız hareket üzerindeki etkileri ve destekleyici programlar. Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 2(3), 165-175.
6. Altunay-Arslantekin, B. (2018). Görmeyen ve görme kaybı olan öğrenciler. A. Cavkaytar (Ed.), Özel eğitim (ss. 207-229). Vize.
7. Aydemir, E., & Islam, M. (2023). Covid-19 pandemi döneminde özel gereksinimli çocuk sahibi ailelerin yaşadığı zorluklar. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(47), 743-763.
8. Azarkan, E., & Benzer, E. (2018). Birleşmiş Milletler engelli kişilerin haklarına dair sözleşme ve Türkiye'de engelli hakları. Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 23(38), 3–29.

9. Barnes, C., & Mercer, G. (2010). Exploring disability: A sociological introduction (2nd ed.). Polity Press.
10. Boon, H. J., Pagliano, P., Brown, L., & Tsey, K. (2012). An assessment of policies guiding school emergency disaster management for students with disabilities in Australia. Journal of Policy and Practice in Intellectual Disabilities, 9(1), 17-26.
11. Buluş-Kırıkkaya, E., & Gerdan, S. (2018). Engelli ve engelli adayı bireylerin bir afet anında nasıl davranacaklarına ilişkin görüşleri. Dirençlilik Dergisi, 2(2), 123-129.
12. Carter, W. N. (2008). Disaster management: A disaster manager's handbook. Asian Development Bank.
13. Elgin, K. G. (2007). İstanbul Sismik Riskin Azaltılması ve Acil Durum Hazırlık Projesi (İSMEP). N. Ekin, A. Güner, & K. Demeter (Ed.), Afet risk yönetimi: Risk azaltma ve yerel yönetimler (ss. 201-208). Beta Yayınevi.
14. Ergünay, O. (2009). Doğal afetler ve sürdürülebilir kalkınma. Deprem Sempozyumu (11-12 Kasım 2009, ss. 1-11). Abant İzzet Baysal Üniversitesi.
15. Gür, K., & Nirgiz, C. (2024). Depremde engelli olmak. Health Academy Kastamonu, 9(3), 29-30.
16. Huang, J. S., & Lien, Y. N. (2012). Challenges of emergency communication network for disaster response. In 2012 IEEE International Conference on Communication Systems (pp. 528-532). IEEE.
17. Isaacson-Kailes, J. (2005). Deprem ile birlikte yaşamak: Zihinsel engellilerde depreme hazırlık. Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü Afete Hazırlık Eğitim Birimi.
18. Ivey, S. L., Tseng, W., Dahrouge, D., Engelman, A., Neuhauser, L., Huang, D., & Gurung, S. (2014). Assessment of state- and territorial-level preparedness capacity for serving deaf and hard-of-hearing populations in disasters. Public Health Reports, 129(2), 148-155.
19. Kaman, K., & Altunay, B. (2021). Görme yetersizliği olan öğrencilerde uzaktan eğitim sürecinde yaşanan sorunların öğretmen, öğrenci ve aile açısından incelenmesi. Engelsiz Bilişim, 75.
20. Koshimura, S., & Shuto, N. (2015). Response to the 2011 Great East Japan earthquake and tsunami disaster. Philosophical Transactions of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences, 373(2053), 20140373.
21. Kovancı, Y. A. (2024). Afet ve kırılgan gruplar. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(1), 13–30.
22. Kurt, O. (2019). Özel gereksinimli bireyler için afet ve acil durum yönetimi. Anadolu Üniversitesi Yayınları.
23. Kutlu, M. (2016). Otizmli bireylere yabancı kişilerden korunma becerilerinin öğretiminde sosyal öykülerin yalnız sunumuyla video modelle birlikte sunulmasının karşılaştırılması (Doktora tezi). Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.
24. Lawson, A. (2009). Engellilerin haklarına ilişkin Birleşmiş Milletler Sözleşmesine genel bir bakış ve taraf devletlerin yükümlülükleri. Türk Hukukunda Engelliler ve Engelli Haklarına İlişkin Birleşmiş Milletler Sözleşmesi Sempozyumu, Ankara.
25. Millî Eğitim Bakanlığı. (2005). 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5378.pdf
26. Millî Eğitim Bakanlığı. (2018). Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği. Resmî Gazete. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/07/20180707-8.htm
27. Orhan, E., & Çagatay Keskinok, H. (2019). Afet sakınımında özel gereksinimli bireyler için geliştirilecek mekânsal planlama ilkeleri. Resilience, 3(1), 25-35.
28. Özdemir, B., & Altunay, B. (2025). Görme yetersizliği olan öğrencilerin, onların öğretmenlerinin ve ailelerinin deprem sürecinde karşılaştıkları sorunlar ve çözüm önerileri: Malatya örneği (Yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
29. Pakalın, B., & Mersin, F. (2023). Depreme hazırlar mı? Özel gereksinimli bireylerin deprem anında güvenliği. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 8(2), 795-802.
30. Selimoğlu, O. G., & Yıldırım, A. E. S. (2019). A general overview of evidence-based practices for autism spectrum disorder. European Journal of Special Education Research.
31. Şen, G., & Ersoy, G. (2017). Hastane afet ekibinin afete hazırlık konusundaki bilgi düzeylerinin değerlendirilmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(4), 122-130.
32. Takada, S., Shintani, Y., Sohma, O., Tsuneishi, S., Uetani, Y., & Nakamura, H. (1995). Difficulties of families with handicapped children after the Hanshin-Awaji earthquake. Acta Paediatrica Japonica, 37(6), 735–740.
33. Tatsuki, S. (2013). Old age, disability, and the Tohoku-Oki earthquake. Earthquake Spectra, 29(1_suppl), 403-432.
34. Tonak, H. A., & Kitiş, A. (2020). Deprem ve yangın afetlerinde engelli: Anlatımsal bir derleme. Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 8(1), 77-84.
35. Türk, A. (2022). Deprem özelinde engelli bireylere duyarlı afet yönetimi modeli. Afet ve Risk Dergisi, 5(1), 61-77.
36. United Nations Development Programme. (2024). Deprem bölgesinde yaşayan engelli bireyler için ihtiyaç analizi raporu. https://www.undp.org/turkiye/publications/needs-analysis-report-individuals-disabilities-living-earthquake-hit-regions
37. United Nations Office for Disaster Risk Reduction. (2015). The Sendai framework for disaster risk reduction 2015–2030. http://www.preventionweb.net/files/43291_sendaiframeworkfordrren.pdfü
38. Varol, N., & Kaya, C. M. (2018). Afet risk yönetiminde transdisipliner yaklaşım. Afet ve Risk Dergisi, 1(1), 1-8.
39. World Health Organization. (2011). World report on disability. World Health Organization. https://apps.who.int/iris/handle/10665/44575
40. Yalçın, G. (2020). Görme yetersizliği olan öğrencilere yönelik ortam, materyal ve program/öğretimsel düzenlemeler. P. Piştav Akmeşe & B. Altunay (Ed.), İşitme ve görme yetersizliği olan çocuklar ve eğitimleri (ss. 271-293). Nobel.
41. Yaman, M., & Çakır, E. (2018). Dijitalleşen dünyada akıllı afet ve acil durum uygulamaları. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 7(2), 1124-1138.
42. Yücel, D. (2024). Engelli bireylerin deprem sürecinde güvenliği. Hastane Öncesi Dergisi, 9(1), 83-89.