Lise Öğrencilerine Yönelik Zaman Yönetimi Becerileri Ölçeğinin Geliştirilmesi

Öz

Bu çalışmanın amacı, lise öğrencilerinin zaman yönetimi becerilerini ölçmeye yönelik bir ölçme aracı geliştirmektir. Çalışmada tarama modeli benimsenmiştir. Örneklemin belirlenmesinde uygun örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Ölçek geliştirme sürecine toplam 1029 lise öğrencisi katılmıştır. Veri setine uygulanan faktör analizi, ölçeğin dört faktörden oluşan bir yapı sergilediğini doğrulamıştır. Dört faktörlü 17 maddelik ölçek, toplam varyansın %50.03’ünü açıklamaktadır. 17 madde ve dört boyuttan (Planlama, Plana Uyma, Zamanı Etkin Kullanma ve Erteleme) oluşan yapı, birinci ve ikinci düzey doğrulayıcı faktör analizleri ile doğrulanmıştır. Birinci düzey faktör analizi, 17 maddeye ilişkin tüm yolların .001 düzeyinde istatistiksel olarak anlamlı olduğunu ortaya koymaktadır. İkinci düzey doğrulayıcı faktör analizi neticesinde hesaplanan uyum indeksleri, modelin iyi ile mükemmel aralığında bir uyum sergilediğine işaret etmektedir. Ölçeğin genelinden elde edilen iç tutarlılık katsayısının .80 olduğu saptanmıştır. Alt boyutlar arasındaki korelasyon değerleri .299 ile .515 arasında değişmektedir. Ayrıca, ölçeğin ölçüm değişmezliğine ilişkin çok gruplu doğrulayıcı faktör analizi sonuçları, metrik ve skaler değişmezliğin açıkça sağlandığını ve 10, 11 ve 12. sınıf düzeyinde katı değişmezliğin pratik olarak sağlandığını göstermektedir. RMSEA ve SRMR değerlerinin .05 eşik değerinin altında olması modelin güçlü bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• zaman yönetimi
• beceri
• lise
• öğrenci
• ölçek geliştirme
• ortaöğretim

Development of Time Management Skills Scale for High School Students

Öz

This paper aims to design a tool to measure time management skills of high school students. A survey model research design was adopted. Data were gathered from 1029 high school students by applying convenience sampling method. EFA results identified a structure comprising four primary factors. The four-factor scale with 17 items explained 50.03% of the total variance. The structure consisting of 17 items and four dimensions (Scheduling, Pursuing the Schedule, Effective Usage of Time, and Procrastination) was confirmed through first- and second-level confirmatory factor analyses. The first-level CFA indicated that all of the paths related to the 17 items were found to be statistically significant at the .001 level. Fit index values for second-level confirmatory factor analysis were between good and perfect values. The overall scale demonstrated strong internal consistency, yielding an alpha coefficient of .80. Correlation analysis showed that sub-factors were positively related, with values falling within the .299 to .515 range. The multi-group CFA results showed that metric and scalar invariance were clearly achieved, and strict invariance was practically achieved at the 10th, 11th, and 12th grade levels. The model demonstrated excellent fit, as evidenced by both SRMR and RMSEA scores falling under the .05 threshold.

Anahtar Kelimeler

• time management
• skill
• high school
• student
• scale development
• secondary education

Etik Beyan

This study was ethically reviewed by the “Siirt University Publication Ethics Committee” and was approved ethically with the Date of Ethics Evaluation Document: 05.11.2021; Issue Number of Ethics Evaluation Document: 1526. Participants provided written informed consent prior to participation.

Kaynakça

1. Adair, J. (2018). Etkili zaman yönetimi [Effective time management]. (Çev. Ö. Çolakoğlu). Babıali Kültür Yayıncılığı.
2. Akgül, B.M., & Karaküçük, S. (2015). Boş zaman yönetimi ölçeği: Geçerlik- güvenirlik çalışması. Journal of Human Sciences, 12(2), 1867–1880. https://www.j-humansciences.com/ojs/index.php/IJHS/article/view/3445
3. Akyüz, E.N., & Özdemir, M. (2022). Üniversite öğrencilerinin zaman yönetimi becerilerinin kariyer gelişim performansına etkisi. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 57(1), 294-311. https://doi.org/10.15659/3.sektor-sosyal-ekonomi.22.02.1734
4. Akyüz, M., Yılmaz, F. T., & Aldemir, K. (2020). Zaman yönetim becerilerinin akademik başarı ile ilişki. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 19(73), 414-424. https://doi.org/10.17755/esosder.579867
5. Alay, S., & Koçak, S. (2002). Validity and reliability of time management questionnaire. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(22), 9-13. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/87887
6. Alay, S., & Koçak, S. (2003). Üniversite öğrencilerinin zaman yönetimleri ile akademik başarıları arasındaki ilişki. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi Dergisi, 35(35), 326–335. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kuey/issue/10362/126846
7. Aydın Sarıkaya, K., & Koçak, S. (2016). Üniversite öğrencilerinin zaman yönetimi becerileri ile akademik erteleme düzeylerinin incelenmesi. Uşak Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi, 2(3), 17-38. https://doi.org/10.29065/usakead.256378
8. Aydoğan, S., Kıbrıslıoğlu Uysal, N., & Doğan, N.(2017). Cronbach A ve McDonals Ω değerlerinin gerçek verilerde karşılaştırılması. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(62), 460-468. http://dx.doi.org/10.16992/ASOS.13217

9. Bagozzi, R. P., Yi, Y., & Phillips, L. W. (1991). Assessing construct validity in organizational research. Administrative Science Quarterly, 36 (3), 421-458. https://doi.org/10.2307/2393203
10. Bahçecik, N., Öztürk, H., & Şerbetçi Aktaş, G. (2004). Yönetici hemşireler için zaman yönetimi ölçeği ve zaman yönetimini etkileyen faktörler. Yönetim Dergisi: İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi İşletme İktisadı Enstitüsü, 15(49), 67-78. https://toad.halileksi.net/olcek/yonetici-hemsireler-icin-zaman-yonetimi-olcegi/
11. Britton, B. K., & Tesser, A. (1991). Effects of time-management practices on college grades. Journal of Educational Psychology, 83(3), 405–410. https://doi.org/10.1037/0022-0663.83.3.405
12. Büyüköztürk, Ş. (2020). Veri analizi el kitabı (27. Baskı). Pegem Akademi.
13. Çelik, H.E., & Yılmaz, V. (2013). LISREL 9.1. ile yapısal eşitlik modellemesi: Temel kavramlar, uygulamalar, programlama. Anı Yayıncılık.
14. Chen, F.F. (2007). Sensitivity of goodness of fit indexes to lack of measurement invariance. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal, 14(3), 464–504. https://doi.org/10.1080/10705510701301834
15. Cheung, G.W., & Rensvold, R.B. (2002). Evaluating goodness-of-fit indexes for testing measurement invariance. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal, 9(2), 233–255. https://doi.org/10.1207/S15328007SEM0902_5
16. Cırcır, O., Uzun, K.,Tagay, O., & Gönültaş, O. (2024). Ergenlerde kariyer kaygısının mükemmeliyetçilik ve çeşitli demografik değişkenlerce yordanabilirliğinin incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (69), 52-79. https://doi.org/10.21764/maeuefd.1358105
17. Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G., & Büyüköztürk, Ş. (2021). Sosyal Bilimler için çok değişkenli istatistik: SPSS ve LISREL uygulamaları. Pegem Akademi.
18. Comrey, A.L., & Lee, H.B. (1992). A first course in factor analysis (2nd ed.). Lawrence Erlbaum.
19. Cortina, J. M. (1993). What is Coefficient Alpha? An examination of theory and applications. Journal of Applied Psychology, (78), 98-104. https://doi.org/10.1037/0021-9010.78.1.98
20. Creswell, J.W. (2019). Eğitim araştırmaları: Nicel ve nitel araştırmanın planlanması, yürütülmesi ve değerlendirilmesi. EDAM Yayıncılık.
21. Deniz, D. (2019). Ortaöğretimde öğrenim gören öğrencilerin zaman yönetimi düzeyleri (Tez No.574435). [Yüksek Lsans Tezi, Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
22. DeVellis, R.F. (2017). Scale development: Theory and applications. (Fourth Edition). Sage Publications.
23. Durmaz, M., Hüseyinli, T., & Güçlü, C. (2016). Zaman yönetimi becerileri ile akademik başarı arasındaki ilişki. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 5(7), 2291- 2303. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/226747
24. Erkuş, A. (2019). Psikolojide ölçme ve ölçek geliştirme I: temel kavramlar ve işlemler. Pegem Akademi.
25. Ersoy, M. (2007). Kentsel planlama kuramları. İmge Kitabevi Yayınları.
26. Field, A. (2005). Discovering statistics using SPSS (2nd Ed.). SAGE Publications.
27. García-Ros, R., Pérez-González, F., & Hinojosa, E.(2004). Assessing time management skills as an important aspect of student learning. School Psychology International, 25(2), 167–183. https://doi.org/10.1177/0143034304043684
28. Gürbüz, M., & Aydın, A.H. (2012). Zaman kavramı ve yönetimi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(2), 1-20. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ksusbd/issue/10275/126064
29. Hair, J.F., Black, W.C., Babin, B.J., & Anderson, R.E. (2014). Multivariate data analysis. (7th Edition). Pearson Education.
30. Hair., J.F., Anderson, R. E., Tatham, R. L., & Black, W.C. (1998). Multivariate Data Analysis (5th ed.). Prentice Hall.
31. Hu, L.T., & Bentler, P.M. (1999). Cutoff criteria for fit indexes in covariance structure analysis: Conventional criteria versus new alternatives. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal, 6(1), 1–55. https://doi.org/10.1080/10705519909540118
32. İpek, S., & Kan, A. (2019). Türkçeyi yabancı dil olarak öğretenlerin teknolojiye yönelik tutumlarının belirlenmesine ilişkin bir ölçek geliştirme çalışması. International Journal of Language Academy, 7(4), 107-123. https://doi.org/107-123.10.29228/ijla.36896
33. Janeslätt, G.K., Holmqvist, K.L., White, S., & Holmefur, M. (2018). Assessment of time management skills: Psychometric properties of the Swedish version. Scandinavian Journal of Occupational Therapy, 25(3), 153-161. https://doi.org/10.1080/11038128.2017.1375009
34. Kaiser, H.F., & Rice, J. (1974). Little Jiffy, Mark IV. Educational and Psychological Measurement, (34), 111‐17. https://www.studocu.com/ph/document/polytechnic-university-of-the-philippines/bachelor-of-secondary-education-major-in-english/kaiser-1974/91167920
35. Kale, H. (2019). Lise öğrencilerinde sosyal medya kullanım amacı ile yalnızlık, zaman yönetimi, iletişim becerisi ve psikolojik iyi olma arasındaki ilişkinin incelenmesi (Tez No. 571895). [Yüksek Lisans Tezi, Trabzon Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=h_HvBaitpCXDxD3WNjzGsA&no=T8Un3kQ5HXwfWvWjEc4sQg
36. Karagöz, Y. (2017). SPSS ve AMOS uygulamalı nitel-nicel-karma bilimsel araştırma yöntemleri ve yayın etiği. Nobel Akademik Yayıncılık.
37. Kesebir, G., & Sakız, G. (2021). İlkokul düzeyinde zaman yönetimi ölçeğinin geliştirilmesi geçerlik ve güvenirlik çalışması. Temel Eğitim Araştırmaları Dergisi, 1(2), 148-162. https://doi.org/10.29228/tead.10
38. Kline, P. (2015). A Handbook of Test Construction (Psychology Revivals): Introduction to Psychometric Design (1st ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315695990
39. Koçyiğit, M., Eğmir, E., & Akçil, M.(2018). Lise son sınıf öğrencilerinin gözü ile eğitime ve yükseköğretime bir bakış. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(3), 119-141. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/638766
40. Locke, E.A., & Latham, G.P. (2002). Building a practically useful theory of goal setting and task motivation: A 35-year odyssey. American Psychologist, 57(9), 705–717. https://doi.org/10.1037/0003-066X.57.9.705
41. Macan, T.H. (1994).Time management: Test of a process model. Journal of Applied Psychology, 79(3), 381-391. https://citeseerx.ist.psu.edu/document?repid=rep1&type=pdf&doi=3af187c7c9dcce7e1896d8976c8c4ab61a451c2e
42. Marsh, H.W., Hau, K.-T., & Wen, Z. (2004). In search of golden rules: Comment on hypothesis-testing approaches to setting cutoff values for fit indexes and dangers in overgeneralizing Hu and Bentler’s (1999) findings. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal, 11(3), 320–341. https://doi.org/10.1207/s15328007sem1103_2
43. McDonald, R.P.(1999).Test Theory: A unified treatment. Lawrence Erlbaum Assoc.
44. Meredith, W. (1993).Measurement invariance, factor analysis and factorial invariance. Psychometrika, 58(4), 525–543. https://doi.org/10.1007/BF02294825
45. Nunnally, J.C., & Bernstein, I.H. (1994).Psychometric theory (3rd ed.). McGraw-Hill.
46. Pallant, J. (2010). SPSS survival manual: A step by step guide to data analysis using SPSS. McGraw-Hill.
47. Pintrich, P.R. (2004). A conceptual framework for assessing motivation and self-regulated learning in college students. Educational Psychology Review, 16(4), 385–407. https://link.springer.com/article/10.1007/s10648-004-0006-x
48. Sabuncuoğlu, Z., Kaymaz, K., & Paşa, M. (2016). Zaman yönetimi. Aktüel Yayınları.
49. Smith, J. (1998). Daha iyi nasıl zaman yönetimi. (Çev. Çimen, A.). Timaş Yayınları.
50. Şen, M. (2014). Hemşirelik yüksekokulu öğrencilerinde zaman yönetiminin akademik başarıya etkisi. (Tez No. 455019). [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Bilim Ünivesitesi]. YÖK Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
51. Tabachnick, B.G., & Fidell, L.S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson Education.
52. Tengilimoğlu, D., Tutar, H., Altınöz, M., Başpınar, N., & Erdönmez, C. (2003). Zaman yönetimi [Time management]. Nobel Yayınları.
53. Tavakol, M., & Dennick, R. (2011). Making sense of Cronbach’s alpha. International Journal of Medical Education, 2, 53–55. https://doi.org/10.5116/ijme.4dfb.8dfd
54. Üzüm, B., Elçiçek, M., & Pesen, A. (2025). Development of teachers’ perception scale regarding artificial ıntelligence use in education: Validity and reliability study. International Journal of Human–Computer Interaction, 41 (5), 2776-2787. https://doi.org/10.1080/10447318.2024.2385518.
55. Vandenberg, R.J., & Lance, C.E. (2000). A review and synthesis of the measurement invariance literature: Suggestions, practices, and recommendations for organizational research. Organizational Research Methods, 3(1), 4–70. https://doi.org/10.1177/109442810031002
56. Wang, W.C., Kao, C.H., Huan, T.C., & Wu, C.C. (2011). Free time management contributes to better quality of life: A study of undergraduate students in Taiwan. Journal of Happiness Studies, 12, 561-573. https://link.springer.com/article/10.1007/s10902-010-9217-7
57. White, S.M., Riley, A., & Flom, P. (2013). Assessment of time management skills (ATMS): A practice-based outcome questionnaire. Occupational Therapy in Mental Health, 29(3), 215-231. https://doi.org/10.1080/0164212X.2013.819481
58. Yirci, R., & Yavuz, A. (2018). Öğretim sürecinde zaman yönetimi ölçeğinin geliştirilmesi: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Başkent University Journal of Education, 5(1), 1-10. https://toad.halileksi.net/wp-content/uploads/2022/07/ogretim-surecinde-zaman-yonetimi-olcegi-toad.pdf
59. Yurdugül, H. (2006). Paralel, eşdeger ve konjenerik ölçmelerde güvenirlik katsayılarının karşılaştırılmas. Ankara Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 39 (1), 15–37. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000000127
60. Zimmerman, B.J. (2002). Becoming self-regulated learner: An overview. Theory into Practice, 41(2), 64-70. https://doi.org/10.1207/s15430421tip4102_2