Evaluation of the Secondary School 7th Grade Religious Culture and Ethics Course Curriculum According To the CIPP Model

Yıl 2026, Cilt: 10 Sayı: 1 , 31 - 65 , 31.03.2026

Kübra Kivrak Demir , Eray Eğmir

https://izlik.org/JA34PM87FY

Öz

This study aims to evaluate the 7th-grade Religious Culture and Ethics (RCE) course curriculum through Stufflebeam’s Context-Input-Process-Product (CIPP) evaluation model. Regular evaluation of curricula is considered essential for ensuring the quality and effectiveness of educational systems; however, the literature reveals a lack of comprehensive studies addressing the 7th-grade RCE curriculum within the CIPP framework. Therefore, this research seeks to identify the strengths and weaknesses of the curriculum based on teachers’ perspectives and to contribute to ongoing curriculum development processes.
The research was conducted using a qualitative case study design. The study group consisted of 30 RCE teachers working in secondary schools in Afyonkarahisar, affiliated with the Turkish Ministry of National Education. Data were collected through document analysis and semi-structured interviews, and analyzed using descriptive and content analysis techniques.
Findings regarding the context dimension indicated that the curriculum was appropriately designed in terms of its philosophical foundations; however, these foundations were not fully reflected in practice. While the objectives were aligned with student needs and the allocated time was sufficient, the curriculum fell short in addressing individual differences among teachers and students. In the input dimension, the learning outcomes were found to meet the needs of individuals, society, and the subject field, with a predominant emphasis on the cognitive domain. Although the content was largely consistent with the curriculum objectives and partially sequenced, the textbook was insufficient in fulfilling curricular aims and the concepts and terminology used required revision. The process dimension revealed that teachers predominantly employed expository teaching strategies and the lecture method, complemented by activities such as research, drama, and identifying Quranic verses and Hadiths. Nonetheless, challenges were reported due to the lack of instructional materials and large class sizes. In the product dimension, the evaluation methods and assessment tools were found to be limited in effectiveness, insufficiently capturing student achievement and failing to fully meet the expectations of both teachers and learners.
Overall, the results highlight that the curriculum is philosophically and structurally sound but requires improvements in practice. Particular attention should be given to enhancing the textbook, revising complex concepts to better match students’ developmental levels, diversifying assessment tools, and ensuring greater sensitivity to individual differences. These findings are expected to provide valuable insights for the refinement of the 2018 curriculum and to inform the recently revised 2024 DKAB curriculum, thus supporting the development of more student-centered, skill-oriented, and practically applicable religious education curriculums.

Anahtar Kelimeler

Curriculum , Curriculum Evaluation , CIPP Curriculum Evaluation Model , Religious Culture and Ethics course , 7th grade Religious Culture and Ethics Curriculum.

Ortaokul 7. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programının CIPP Modeline Göre Değerlendirilmesi

https://izlik.org/JA34PM87FY

Öz

Bu araştırmanın amacı, ortaokul 7. sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi (DKAB) dersi öğretim programını Stufflebeam’in Bağlam-Girdi-Süreç-Ürün (CIPP) Modeli temelinde değerlendirmektir. Programların sistematik olarak değerlendirilmesi, eğitimde kalite güvencesi ve sürekli iyileştirme süreçleri açısından kritik öneme sahiptir. Ancak mevcut literatürde, 7. sınıf DKAB öğretim programının CIPP modeliyle bütüncül biçimde incelendiği kapsamlı bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu bağlamda araştırma, öğretmen görüşlerine dayalı olarak programın güçlü ve zayıf yönlerini ortaya koymayı ve program geliştirme çalışmalarına katkı sunmayı hedeflemiştir.
Araştırma, nitel durum çalışması deseninde yürütülmüş olup, çalışma grubunu Afyonkarahisar ilinde Millî Eğitim Bakanlığı’na bağlı ortaokullarda görev yapan 30 DKAB öğretmeni oluşturmaktadır. Veriler doküman analizi ve yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanmış, betimsel ve içerik analizi teknikleriyle çözümlenmiştir.
Bağlam boyutunda, öğretim programının felsefi temeller açısından uygun biçimde tasarlandığı ancak uygulamada yeterince yansıtılamadığı; amaçların öğrencilerin ihtiyaçlarını karşıladığı, uygulama süresinin yeterli olduğu fakat bireysel farklılıklara duyarlılık noktasında eksiklikler bulunduğu saptanmıştır. Girdi boyutunda, kazanımların birey, toplum ve konu alanı ihtiyaçlarını büyük ölçüde karşıladığı, ancak daha çok bilişsel alana odaklandığı görülmüştür. İçeriğin hedeflerle uyumlu ve kısmen aşamalı olduğu belirlenmiş, ders kitabının amaçları gerçekleştirmede yetersiz kaldığı ifade edilmiştir. Süreç boyutunda, öğretmenlerin ağırlıklı olarak sunuş yolu stratejisini ve anlatım yöntemini tercih ettikleri; araştırma, drama ve ayet-hadis bulma etkinliklerini sıklıkla kullandıkları, ancak materyal eksikliği ve kalabalık sınıflar nedeniyle uygulamada sorunlar yaşadıkları sonucuna ulaşılmıştır. Ürün boyutunda ise, değerlendirme türleri ve ölçme araçlarının etkili olmadığı, öğretmen ve öğrenci beklentilerini karşılamada sınırlı kaldığı görülmüştür.
Araştırmanın bulguları, programın güçlü yanlarının yanı sıra özellikle kavramların öğrenci seviyesine uygunluğu, ders kitabı desteği, ölçme-değerlendirme araçlarının çeşitlendirilmesi ve bireysel farklılıklara duyarlılık gibi konularda iyileştirmelere ihtiyaç duyulduğunu ortaya koymaktadır. Bu sonuçların, 2024’te güncellenen DKAB öğretim programına da ışık tutacağı ve program geliştirme sürecine katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Öğretim Programı , Program Değerlendirme , CIPP Program Değerlendirme Modeli , Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersi , 7. sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretim Programı

تقييم منهج مادة الثقافة الدينية والأخلاق للصف السابع وفقًا لنموذج CIPP

https://izlik.org/JA34PM87FY

Öz

الغرض من هذه الدراسة هو تقييم منهج مادة الثقافة الدينية والأخلاق للصف السابع بناءً على نموذج السياق-المدخلات-العملية-المنتج (CIPP) الذي وضعه ستافلبيم. إن التقييم المنهجي للمناهج الدراسية له أهمية بالغة من حيث ضمان الجودة وعمليات التحسين المستمر في التعليم. ومع ذلك، لم يتم العثور على دراسة شاملة في الأدبيات الحالية تبحث بشكل شامل في برنامج تدريس الثقافة الدينية والأخلاق للصف السابع باستخدام نموذج السياق-المدخلات-العملية-المنتج. في هذا السياق، يهدف البحث إلى الكشف عن نقاط القوة والضعف في البرنامج بناءً على آراء المعلمين والمساهمة في جهود تطوير البرنامج.
أجري البحث كدراسة حالة نوعية، وتألفت المجموعة الدراسية من 30 معلمًا للثقافة الدينية والأخلاق يعملون في المدارس الثانوية التابعة لوزارة التعليم الوطني في مقاطعة أفيونكاراهيسار. تم جمع البيانات من خلال تحليل الوثائق والمقابلات شبه المنظمة، وتم تحليلها باستخدام تقنيات التحليل الوصفي وتحليل المحتوى.
من حيث السياق، تقرر أن المنهج الدراسي مصمم بشكل مناسب من حيث أسسه الفلسفية، ولكنه لم ينعكس بشكل كافٍ في الممارسة العملية؛ فقد كانت الأهداف تلبي احتياجات الطلاب، وكانت مدة التنفيذ كافية، ولكن كانت هناك أوجه قصور من حيث الحساسية تجاه الاختلافات الفردية. من حيث المدخلات، لوحظ أن نتائج التعلم تلبي إلى حد كبير احتياجات الفرد والمجتمع والمجال الدراسي، ولكنها تركز أكثر على المجال المعرفي. ووجد أن المحتوى يتوافق مع الأهداف وتقدمي جزئيًا، ولكن تم اعتبار الكتاب المدرسي غير كافٍ لتحقيق الأهداف. من حيث العملية، تم التوصل إلى أن المعلمين يفضلون في الغالب استراتيجية العرض وطريقة السرد؛ وكثيراً ما يستخدمون أنشطة البحث والدراما والبحث عن الآيات والأحاديث، ولكنهم يواجهون مشاكل في التنفيذ بسبب نقص المواد وازدحام الفصول الدراسية. من حيث المنتج، لوحظ أن أنواع أدوات التقييم والقياس غير فعالة ومحدودة في تلبية توقعات المعلمين والطلاب.
تكشف نتائج الدراسة أنه بالإضافة إلى نقاط القوة في البرنامج، هناك حاجة إلى تحسينات في مجالات مثل ملاءمة المفاهيم لمستوى الطلاب، ودعم الكتب المدرسية، وتنويع أدوات التقييم، والحساسية تجاه الاختلافات الفردية. ومن المعتقد أن هذه النتائج ستلقي الضوء على برنامج تدريس الثقافة الدينية والأخلاق الذي تم تحديثه في عام 2024 وستساهم في عملية تطوير البرنامج.

Anahtar Kelimeler

المناهج الدراسية، تقييم البرامج، نموذج تقييم البرامج CIPP، مادة الثقافة الدينية والأخلاق، مناهج الثقافة الدينية والأخلاق للصف السابع. , مقرر , تقييم البرنامج , نموذج تقييم برنامج CIPP , دورة الثقافة الدينية والمعرفة الأخلاقية , منهج الثقافة الدينية والمعرفة الأخلاقية للصف السابع.

Kaynakça

• Akkaya, Ahmet – Çalışkan, Nihat. “Hayat Bilgisi Dersi Öğretim Programını CIPP Modeline Göre Değerlendirme Ölçeğinin Geliştirilmesi”. Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 13/4 (2023).
• Akpınar, Yavuz – Aydın, Aytaç. “Program Geliştirme Sürecinde Öğretim Teknolojilerinin Rolü”. Kastamonu Eğitim Dergisi 17/1 (2009).
• Arıcı, İsmail. “Öğrencilerin İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersine Yönelik Tutumları”. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 13/1 (2008).
• Arık, Mehmet. “Dewey'nin Eğitim Kuramı Bağlamında Yapılandırmacı Eğitim Anlayışı”. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi 5/3 (2007).
• Aykaç, Necdet. “İlköğretim Sosyal Bilgiler Dersi Eğitim-Öğretim Programına Yönelik Öğretmen Görüşleri”, Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi 6/22 (2007).
• Baltacı, Ali – Yusuf Aydın. “Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerinin Öğretim Yöntem ve Tekniklerine Yönelik Tutumları”. Eğitim ve Toplum Araştırmaları Dergisi 6/1 (2019).
• Beykoz, Asiye. Temel Dini Bilgiler Dersi (İslam I, İslam II) Öğretim Programına Yönelik Öğretmen Görüşleri. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
• Büyüköztürk, Şener. Sosyal Bilimler için Veri Analizi El Kitabı: İstatistik, Araştırma Deseni, SPSS Uygulamaları ve Yorum. Ankara: Pegem Yayıncılık, 2012.
• Ceylan, Tuncay – Şimşek, Eyüp. “Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerinin Öğretim Materyali Kullanım Süreçlerinde Karşılaştıkları Sorunlar”. Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 10/1 (2023).
• Creswell, John W. ve Cheryl N. Poth. Qualitative Inquiry and Research Design: Choosing Among Five Approaches. 4th ed. Thousand Oaks, CA: Sage, 2018.
• Çakan, Zeki – Karateke, Tuncay. “Ortaokulda Okutulan Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Ders Kitaplarının Öğretmen Görüşlerine Göre Değerlendirilmesi”. Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 8/1 (2021).
• Çeliktaş, Hakan. “Kazanımların Kazandırdıkları: Din Kültürü ve Ahlâk Bilgisi Dersi Ortaöğretim Programı Kazanımlarının Bilişsel, Duyuşsal ve Devinişsel Alanlara Göre Değerlendirilmesi”. Bülent Ecevit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 11/1 (2024).
• Çınar, Fatih. “Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerinin Aktif Öğrenme Yöntem ve Tekniklerine Yönelik Bilgi ve Uygulama Düzeyleri”. Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 41 (2018).
• Demirel, Özcan. Eğitimde Program Geliştirme: Kuramdan Uygulamaya. Ankara: Pegem Akademi, 2010.
• Dinçer, Beste – Saracaloğlu, Asuman S. “7. Sınıf İngilizce Öğretim Programının Stufflebeam’in Bağlam-Girdi-Süreç-Ürün (CIPP) Modeline Göre Değerlendirilmesi”. Qualitative Studies 12/2 (2017).
• Eisner, Elliot W. On the Uses of Educational Connoisseurship and Criticism for Evaluating Classroom Life. Teachers College Record 78/3 (1977).
• Karataş, Hakan. Yıldız Teknik Üniversitesi Modern Diller Bölümü İngilizce II Dersi Öğretim Programının Öğretmen ve Öğrenci Görüşlerine Göre Bağlam, Girdi, Süreç ve Ürün (CIPP) Modeli İle Değerlendirilmesi. İstanbul: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2007.
• Karasu, Necati. “Eğitim Programlarının Değerlendirilmesine Yönelik Bir Model Önerisi.” Eğitim Kuram ve Uygulama Araştırmaları Dergisi 7/2 (2021).
• Kaymakcan, Recep. Öğretmenlerine göre Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersleri, Yeni Eğilimler: Çoğulculuk ve yapılandırmacılık. İstanbul: Dem Yayınları, 2009.
• Kozan, Nazlı – Keyifli, Şükrü. “Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerinin DKAB Dersi ile İlgili Görüşlerinin Tespit Edilmesi (Ege Bölgesi Örneği)”. Turkish Research Journal of Academic Social Science 6/1 (2023).
• MEB. Temel Eğitim ve Ortaöğretim Din ve Ahlak Bilgisi Dersi Programı. Ankara: MEB Basımevi, 1982.
• MEB. İlköğretim ve Ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Programı. Ankara: MEB Basımevi, 1992.
• MEB. İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programı. Ankara: MEB Yayınları, 2000.
• MEB. İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programı ve Kılavuzu (4, 5, 6, 7 ve 8. Sınıflar). Ankara: MEB Yayınları, 2006.
• MEB. İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programı ve Kılavuzu (4, 5, 6, 7 ve 8. Sınıflar). Ankara: MEB Yayınları, 2010.
• MEB. İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programı ve Kılavuzu (İlkokul 4 ve Ortaokul 5, 6, 7 ve 8. Sınıflar). Ankara: MEB Yayınları, 2018.
• MEB. İlkokul-Ortaokul ve İmam Hatip Ortaokulu Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programı (4, 5, 6, 7 ve 8. Sınıf). Ankara: MEB Yayınları, 2024.
• Medeni, Faruk. 4.Sınıf Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programının Stufflebeam'ın Bağlam, Girdi, Süreç, Ürün (CIPP) Modeline Göre Değerlendirilmesi. Nevşehir: Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
• Merriam, Sharan B. ve Elizabeth J. Tisdell. Qualitative Research: A Guide to Design and Implementation. 4th ed. San Francisco: Jossey-Bass, 2018.
• Miles, Matthew B. ve A. Michael Huberman. Qualitative Data Analysis: An Expanded Sourcebook. 2nd ed. Thousand Oaks, CA: Sage Publications, 1994.
• Oliva, Peter F. Developing The Curriculum. Boston: Pearson Education Inc., 2005.
• Ornstein, Allan C. – Hunkins, Francis P. Curriculum Foundations, Principles and Issues. Boston: Pearson Education, 2004.
• Özden, Yüksel. Öğrenme ve Öğretme. Ankara: Pegem A Yayıncılık, 2003.
• Patton, Michael Q. Qualitative Research and Evaluation Methods. California: Sage Publications, 2015.
• Scriven, Michael. “An Introduction to Meta-Evaluation”. Educational Product Report 2/5 (1969).
• Stake, Robert E. Responsive Evaluation. San Francisco: Jossey-Bass, 1975.
• Stufflebeam, Daniel L. “The CIPP Model for Evaluation”. T. Kellaghan – D. L. Stufflebeam (ed.). International Handbook of Educational Evaluation, 31-62. Dordrecht: Kluwer Academic, 2003.
• Stufflebeam, Daniel L. The CIPP Model for Evaluation. Annual Conference of the Oregon Program Evaluators Network, Portland: Oregon Program Evaluators Network, 2002.
• Stufflebeam, Daniel L. – Anthony J. Shinkfield. Systematic Evaluation: A Self-Instructional Guide to Theory and Practice. Boston: Kluwer-Nijhoff Publishing, 1984.
• Tyler, Ralph W. Basic Principles of Curriculum and Instruction. Chicago: University of Chicago Press, 1949.
• Yiğit, Yasin. “Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerinin Öğrencilere Problem Çözme Becerisi Kazandırma Yeterliği Üzerine Bir Alan Araştırması (Türkiye Örneği)”. Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 53 (2021).
• Yin, Robert K. Case Study Research: Design and Methods. 5th ed. Thousand Oaks, CA: Sage, 2014.
• Zengin, Mahmut – Hendek, Abdurrahman. DKAB Öğretmenleri ve Din Dersleri: Devamlılık ve Değişim. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi Yayınları, 2022.
• Zengin, Mahmut. “Öğrencilerin Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersine Yönelik Tutumlarının Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi”. Değerler Eğitimi Dergisi 11/25 (2013).
• Zengin, Mahmut. “Yeni İlköğretim DKAB Öğretim Programının Uygulamadaki Etkinliğinin Değerlendirilmesi”. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 12/22 (2010).
• Zhang, Guili, Zeller, Nancy, Griffith, Ruth, Metcalf, Darlene, Williams, James, Shea, Chris – Misulis, Kathryn. “Using the Context, Input, Process, and Product Evaluation Model (CIPP) as a Comprehensive Framework to Guide the Planning, Implementation, and Assessment of Service-Learning Programs”. Journal of Higher Education Outreach and Engagement 15/4 (2011).