Araştırma Makalesi

Karasu ve Murat Nehirlerinin mendereslenme dinamikleri: 1972–2022 dönemine ait morfometrik bir değerlendirme

Sayı: 88 29 Aralık 2025
PDF İndir
EN TR

Karasu ve Murat Nehirlerinin mendereslenme dinamikleri: 1972–2022 dönemine ait morfometrik bir değerlendirme

Öz

Bu çalışma, Doğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan Muş Ovası'nı drene eden Karasu ve Murat nehirlerinin menderesli kanal dinamiklerini, 1972–2022 yılları arasındaki zamansal ve mekânsal değişimleri temel alarak analiz etmektedir. Çalışmada, ArcGIS tabanlı morfometrik ölçümlerle kanal uzunluğu, menderes sayısı, sinüozite oranı, amplitüd ve dalga boyu gibi temel parametreler kullanılarak, nehirlerin evrimsel süreçleri nicel verilerle değerlendirilmiştir. Bulgular, her iki nehrin de ovanın düşük eğimli yapısına bağlı olarak doğal olarak menderesli akış karakteri gösterdiğini, ancak zaman içerisinde hem doğal süreçler (taşkınlar, sediman taşınımı) hem de beşerî müdahaleler (baraj inşaatları, kanal düzenlemeleri) sonucunda morfolojik değişimler geçirdiğini ortaya koymaktadır. Murat Nehri'nin kuzey kolunda inşa edilen Alparslan I ve Alparslan II baraj yapılarının etkisiyle menderes aktivitesinde azalma ve kanal stabilizasyonu gözlenirken, batı kolunda daha yüksek menderes dinamikleri tespit edilmiştir. Karasu Nehri’nde ise 2008 yılında gerçekleştirilen kapsamlı yatak ıslahı müdahalesi, doğal menderes yapısının büyük ölçüde ortadan kalkmasına ve akım rejiminin değişmesine neden olmuştur. Elde edilen sonuçlar, nehir sistemlerinin doğal evriminin antropojenik müdahalelerle nasıl değişebileceğini ve bunun hem jeomorfolojik hem de ekolojik sonuçlar doğurabileceğini göstermektedir. Çalışma, doğal ve yapay süreçlerin birlikte ele alınarak nehir morfodinamiğinin izlenmesi ve sürdürülebilir havza yönetimi stratejilerinin geliştirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Ayrıca elde edilen morfometrik veriler, taşkın risk analizi ve arazi kullanım planlaması gibi uygulamalarda karar destek mekanizmalarına katkı sunabilecek niteliktedir.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

MUŞ ALPARSLAN ÜNİVERSİTESİ BAP BİRİMİ

Proje Numarası

: BAP-20-EMF-4901-01

Teşekkür

Muş ALPARSLAN ÜNİVERİSTESİ BAP BİRİMİNE, Doç. Dr. Alper Gürbüz'e, Dr. Fuat Saroğlu'na arazi çalışmalarında sundukları katkıdan dolayı teşekkür ederim.

Kaynakça

  1. Atalay, İ. (1990). Türkiye jeomorfolojisine giriş. Ege Üniversitesi Basımevi.
  2. Avşin, N., Erturaç, M. K., Şahiner, E., & Demir, T. (2021). The Quaternary climatic and tectonic development of the Murat River Valley (Muş Basin, Eastern Turkey) as recorded by fluvial deposits dated by optically stimulated luminescence. Quaternary, 4(3), 29. https://doi.org/10.3390/quat4030029
  3. Blanckaert, K. (2011). Hydrodynamic processes in sharp meander bends and their morphological implications. Journal of Geophysical Research: Earth Surface, 116(F1). https://doi.org/https://doi.org/10.1029/2010JF001806
  4. Blanckaert, K., & De Vriend, H. J. (2010). Meander dynamics: A reduced-order nonlinear model without curvature restrictions for flow and bed morphology. Journal of Geophysical Research: Earth Surface, 115(F4). https://doi.org/10.1029/2009JF001301
  5. Charlton, R. (2007). Fundamentals of fluvial geomorphology. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203371084
  6. Chen, A., Ng, Young Zhang, Erkuang Tian, Mingzhong. (2020). Meander Landscape. In A. Chen, Y. Ng, Y. Zhang, E. Tian, & M. Mingzhong (Eds.), Dictionary of geotourism (pp. 388-389). Springer. https://doi.org/10.1007/978-981-13-2538-0_1530
  7. Cooper, M., Chakraborty, A., & Chakraborty, S. (2018). Rivers and society. Routledge.
  8. Constantine, J. A., McLean, S. R., & Dunne, T. (2009). A mechanism of chute cutoff along large meandering rivers with uniform floodplain topography. Geological Society of America Bulletin, 122(5-6), 855-869. https://doi.org/: 10.1130/B26560.1

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Fiziki Coğrafya

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

29 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

27 Mayıs 2025

Kabul Tarihi

10 Eylül 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Sayı: 88

Kaynak Göster

APA
Dölek, İ. (2025). Karasu ve Murat Nehirlerinin mendereslenme dinamikleri: 1972–2022 dönemine ait morfometrik bir değerlendirme. Türk Coğrafya Dergisi, 88, 25-40. https://doi.org/10.17211/tcd.1707663
AMA
1.Dölek İ. Karasu ve Murat Nehirlerinin mendereslenme dinamikleri: 1972–2022 dönemine ait morfometrik bir değerlendirme. Türk Coğ. Derg. 2025;(88):25-40. doi:10.17211/tcd.1707663
Chicago
Dölek, İskender. 2025. “Karasu ve Murat Nehirlerinin mendereslenme dinamikleri: 1972–2022 dönemine ait morfometrik bir değerlendirme”. Türk Coğrafya Dergisi, sy 88: 25-40. https://doi.org/10.17211/tcd.1707663.
EndNote
Dölek İ (01 Aralık 2025) Karasu ve Murat Nehirlerinin mendereslenme dinamikleri: 1972–2022 dönemine ait morfometrik bir değerlendirme. Türk Coğrafya Dergisi 88 25–40.
IEEE
[1]İ. Dölek, “Karasu ve Murat Nehirlerinin mendereslenme dinamikleri: 1972–2022 dönemine ait morfometrik bir değerlendirme”, Türk Coğ. Derg., sy 88, ss. 25–40, Ara. 2025, doi: 10.17211/tcd.1707663.
ISNAD
Dölek, İskender. “Karasu ve Murat Nehirlerinin mendereslenme dinamikleri: 1972–2022 dönemine ait morfometrik bir değerlendirme”. Türk Coğrafya Dergisi. 88 (01 Aralık 2025): 25-40. https://doi.org/10.17211/tcd.1707663.
JAMA
1.Dölek İ. Karasu ve Murat Nehirlerinin mendereslenme dinamikleri: 1972–2022 dönemine ait morfometrik bir değerlendirme. Türk Coğ. Derg. 2025;:25–40.
MLA
Dölek, İskender. “Karasu ve Murat Nehirlerinin mendereslenme dinamikleri: 1972–2022 dönemine ait morfometrik bir değerlendirme”. Türk Coğrafya Dergisi, sy 88, Aralık 2025, ss. 25-40, doi:10.17211/tcd.1707663.
Vancouver
1.İskender Dölek. Karasu ve Murat Nehirlerinin mendereslenme dinamikleri: 1972–2022 dönemine ait morfometrik bir değerlendirme. Türk Coğ. Derg. 01 Aralık 2025;(88):25-40. doi:10.17211/tcd.1707663

Yayıncı: Türk Coğrafya Kurumu