Bilingual Turkish Parents' Approaches to Mother Tongue Education: The Example of Germany

Öz

Turks who have lived in Germany for over sixty years have been able to preserve their own culture and Turkish under the dominant culture. The fate of the Turkish language, which has existed in Germany for three generations, depends on the approach of the Turks to their mother tongue. This research aims to determine and explain the mother tongue awareness of bilingual Turkish parents living in Germany. The research model was a case study and the interview method, one of the qualitative research methods, was used in the research. For this purpose, twenty bilingual Turkish immigrants were interviewed and these recorded interviews were examined through content analysis. As a result of the research, it was determined that bilingual Turkish parents in Germany took care to speak Turkish among themselves and made efforts to help their children improve their Turkish. In addition, it was determined that 55% of Turkish children experienced language problems such as inadequacy of German and Turkish during their bilingual upbringing in Germany, 65% of them encouraged their children to speak Turkish, half of them believed that bilingualism negatively affected Turkish, and they thought that Turkish and Turkish culture lesson hours were insufficient. In addition, the participants' opinions about the survival of Turkish as a native language were taken. At the end of the research, solution suggestions were developed for the problems identified.

Anahtar Kelimeler

• Mother tongue education
• Bilingualism
• Bilingual Turks
• Immigrant Turks in Germany

İki Dilli Türk Ebeveynlerin Ana Dili Eğitimine Yönelik Yaklaşımları: Almanya Örneği

Öz

Altmış yılı aşkın süredir Almanya’da varlığını sürdüren Türkler egemen kültür altında kendi kültürlerini ve Türkçeyi koruyabilmişlerdir. Üç kuşaktır Almanya’da var olan Türkçenin kaderi Türklerin ana dillerine olan yaklaşımlarına bağlıdır. Bu araştırma ile Almanya’da yaşayan iki dilli Türk ebeveynlerin ana dili bilincinin belirlenmesi ve açıklanması amaçlanmıştır. Araştırmanın modeli durum araştırmasıdır ve araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden görüşme yöntemi kullanılmıştır. Bunun için iki dilli yirmi Türk ebeveyn ile görüşülmüş ve kaydedilen bu görüşmeler içerik analizi ile incelenmiştir. Araştırma sonunda Almanya’daki iki dilli Türk ebeveynlerin kendi aralarında Türkçe konuşmaya özen gösterdikleri, çocuklarının Türkçelerini geliştirmeleri için gayret ettikleri belirlenmiştir. Ayrıca Türk çocuklarının %55’inin Almanya’da iki dilli olarak yetişmeleri sırasında Almanca yetersizliği ve Türkçe yetersizliği gibi dil sorunları yaşadıkları, katılımcıların yarısının iki dilliliğin Türkçeyi olumsuz yönde etkilediğine inandıkları, Türkçe ve Türk kültürü ders saatlerinin yetersiz olduğunu düşündükleri, Türk ebeveynlerin %65’inin çocuklarını Türkçe konuşmaları hususunda teşvik ettikleri tespit edilmiştir. Katılımcılardan Türkçenin ana dili olarak varlığını sürdürebilmesi hakkındaki görüşleri alınmıştır. Araştırma sonunda tespit edilen sorunlara çözüm önerileri geliştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Ana dili eğitimi
• İki dillilik
• İki dilli Türkler
• Almanya’daki göçmen Türkler

Kaynakça

1. Agvan, Ö. & Dönger, A. (2015). Bireyde iki dillilik olgusu. International Multidisciplinary Congress of Eurasia’da sunulmuş bildiri, Eylül, Skopje, Macedonia. https://www.academia.edu/36495076/IMCOFE15_INTERNATIONAL_MULTIDISCIPLINARY_CONGRESS_of_EURASIA_Bireyde_%C4%B0ki_Dillilik_Olgusu_The_Phenomenon_of_Individual_Bilingualism sayfasından erişilmiştir.
2. Akıncı, M. A. (2016). Culture d’origine et apprentissage: le cas des jeunes enfants bilingues issus de familles immigrées originaires de Turquie. T. Auzou-Caillemet & M. Loret (Ed.), Prendre en compte le corps et l’origine socioculturelle dans les apprentissages içinde (s. 202-238). Retz Collection.
3. Aksan, D. (2000). Her yönüyle dil ana çizgileriyle dilbilim (c. I-II-III). Türk Dil Kurumu.
4. Alan, Y. & Biçer, N. (2022). Yurt dışında ana dili olarak Türkçe öğretimi: bir meta-tematik analiz. Kuram ve Uygulamada Sosyal Bilimler Dergisi, 6(2), 233-247. https://doi.org/10.48066/kusob.1196324
5. Aldemir, F. F. & Aytan, T. (2022). Öğretmen görüşlerine göre Viyana’da Türkçe öğretiminin sorunları ve çözüm önerileri. Türkiye Eğitim Dergisi, 7(1), 204-228. https://doi.org/10.54979/turkegitimdergisi.1122796 Alpöge, G. (2016). Language development of bilingual children. Turkophone, 1(1), 5-13. https://dergipark.org.tr/tr/pub/turkophone/issue/18997/200508 sayfasından erişilmiştir.
6. Alptekin, Y. M. (2024). Almanya’daki Türk dernekleri ve diyaspora oluşturma potansiyelleri: Duisburg-Essen örneği. İnsan Hareketliliği Uluslararası Dergisi, 4(1), 14-43. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/3933264 sayfasından erişilmiştir.
7. Anderson, G. & Arsenault, N. (1998). Fundamentals uf educational research. Routledge.
8. Aydın, G. & Gün, M. (2018). Çok uluslu aileye sahip iki dilli çocukların Türkçe sözlü dil becerilerinin yanlış çözümleme yöntemine göre incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 6(2), 325-342. https://doi.org/10.16916/aded.398338

9. Baden-Württemberg. (2025). https://tr.wikipedia.org/wiki/Baden-W%C3%BCrttemberg sayfasından erişilmiştir.
10. Baskın, S. & Toyran, M. (2021). Yurt dışında yaşayan Türkler ve Türkçe eğitimi: İngiltere örneği (Genel durum, sorunlar ve öneriler). Ana Dili Eğitimi Dergisi, 9(4), 1128-1150. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1773907 sayfasından erişilmiştir.
11. Başkurt, İ. (2009). Almanya’da yaşayan Türk göçmenlerin kimlik problemi. Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(2), 81-94. https://dergipark.org.tr/tr/pub/iuhayefd/issue/8793/ 109898#article_cite sayfasından erişilmiştir.
12. Baştuğ, D. & Kara, Ş. (2018). İki dilli Türk çocuklarının ana dil öğretimine ilişkin aile görüşleri. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 31, 31-42. https://doi.org/10.19171/uefad.430142
13. Bekir, H. & Aydın, R. (2018). Almanya’da yaşayan Türk ebeveynlerin ana dilin okul başarısına etkisine ilişkin görüşleri. Zeitschrift für die Welt der Türke, 10(1), 95-107. https://www.dieweltdertuerken.org/index.php/ZfWT/article/view/1002 sayfasından erişilmiştir.
14. Belet, Ş. D. (2009). İki dilli Türk öğrencilerin ana dili Türkçeyi öğrenme durumlarına ilişkin öğrenci, veli ve öğretmen görüşleri Fjell İlköğretim Okulu örneği, Norveç. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi(21), 71-85. https://dergipark.org.tr/tr/pub/susbed/issue/61797/924370# article_cite sayfasından erişilmiştir.
15. Berg, B. L. & Lune, H. (2015). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (H. Aydın, Çev., 8. b.). Eğitim.
16. Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2013). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
17. Canatan, K. (1990). Göçmenlerin kimlik arayışı. Endülüs.
18. Cengiz, A. K. (2006). Dil-kültür ilişkisi açısından Hatay’da iki dillilik. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
19. Creswell, J. W. (2016). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni (M. Bütün & S. B. Demir, Çev. Ed.). Siyasal.
20. Çakır, M. (2002). Almanya’daki çok kültürlü ortamlarda Türkçenin anadili olarak kullanımı. Sosyal Bilimler Dergisi, 2(1), 39-58. https://search.trdizin.gov.tr/en/yayin/detay/1408/almanyadaki-cok-kulturlu-ortamlarda-turkcenin-anadili-olarak-kullanimi sayfasından erişilmiştir.
21. Çelik, M. E. (2020). İki dillilik ve Bulgaristan Türklerinin iki dilliliği üzerine bir inceleme. Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 10(20), 241-262. https://doi.org/10.33207/trkede.684641
22. Eyüp, B. & Güler, E. B. (2020). İki dilli Türk çocukların dil tercihleri ve bu tercihlerinin sebepleri: Londra örneği. Researcher, 8(3), 1–24. https://doi.org/10.29228/rssstudies.45841
23. Grosjean, F. (2010). Bilingual: Life and reality. Harvard University.
24. Gurbuz, O. (2017). Fransa’da yaşayan iki dilli Türk göçmen çocukların Türkçeye karşı tutumları ve ana dil eğitim politikaları. Sobider: Sosyal Bilimler Dergisi, 4(12), 1-25. https://doi.org/10.16990/SOBIDER.3605 Gücin, B. (2024). Çifte vatandaşlık: Almanya’da kaç Türk var? Kaç Türk Alman vatandaşı olacak? Perspektif, 332. https://perspektif.eu/2024/06/05/cifte-vatandaslik-almanyada-kac-turk-var-kac-turk-alman-vatandasi-olacak/ sayfasından erişilmiştir.
25. Güler Arı, T. (2015). İki dilli Türk çocuklarının ve velilerin ana dili Türkçeyi öğrenme tutumları Aisne bölgesi Fransa Örneği. X. Uluslararası Büyük Türk Dili Kurultayı’nda sunulmuş bildiri, Eylül, Saraybosna.
26. Hamers, J. & Blanc, M. (2000). Bilinguality and bilingualism. Cambridge University.
27. Hessen. (2025). https://tr.wikipedia.org/wiki/Hessen sayfasından erişilmiştir.
28. Kalenderoğlu, İ. & Zorluoğlu, Y. (2018). Çoklu zekâ kuramına göre yurtdışında yaşayan Türk çocuklarına Türkçe öğretimi ile ilgili öğretmen görüşleri. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum Eğitim Bilimleri ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(20), 577-601. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/654342 sayfasından erişilmiştir.
29. Kara-Özkan, N. & Korkmaz, C. B. (2021). Almanya’da yaşayan Türklerin Türkçeye ilişkin metaforik algılarının incelenmesi. Millî Eğitim Dergisi, 50(1), 951-967. https://doi.org/10.37669/milliegitim.935453
30. Kara-Özkan, N. (2023). Türk soylulara Türkiye Türkçesi öğretiminde öğretici yeterlikleri. C. B. Korkmaz & E. Karagöl (Ed.), Türk soylulara Türkiye Türkçesi öğretimi içinde (s. 139-158). Pegem Akademi.
31. Kaya, F., Hançer, F. B., & Golynskaia, A. (2019). İki dillilik: Tanımı ve türleri üzerine kuramsal tartışmalar. International Journal of Languages’ Education and Teaching, 7(2), 98-113.
32. Kızılmeşe, R. & Okur, A. (2020). Yenilikçi eğitim ve öğretim uygulamaları kapsamında Belçika’daki iki dilli Türk çocuklarına Türkçenin eğitimi ve öğretimi üzerine bir çalışma (Gent örneği). Uluslararası Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Dergisi, 3(1), 64-92. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1167053 sayfasından erişilmiştir.
33. Kielhöfer, B. & Jonekeit, S. (1998). Zweisprachige Kindererziehung. Stauffenburg Verlag.
34. Lombard, M., Snyder-Duch, J., & Bracken, C. C. (2002). Content analysis in mass communication: Assessment and reporting of intercoder reliability. Human Communication Research, 28(4), 587-604.
35. Miles, M. B. & Huberman, A. M. (2015). Nitel veri analizi (S. Akbaba-Altun & A. Ersoy, Çev.). Pegem Akademi.
36. Oksal, A. & Güner, F. (2017). Fransa’daki Türkçe ve Türk kültürü dersine yönelik veli ve öğrenci görüşleri: Aveyron bölgesi örneği. International Journal of Languages’ Education and Teaching, 5(4), 73-84. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3684195 sayfasından erişilmiştir.
37. Parlak, H. (2014). Avustralya’daki Türk ailelerin ana dil edinimi üzerindeki rolü. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi(32), 9-31. https://doi.org/10.21560/spcd.69807
38. Perşembe, E. (2010). F. Almanya’nın Baden-Württemberg eyaletinde eğitim sistemi ve Türk göçmen çocuklarının eğitim sorunları. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 29, 55-80. https://doi.org/10.17120/omuifd.12193
39. Prohic, A. & et Varro, G. (2007). Se transplanter oui, mais à quel prix? Education et Sociétés Plurilingues(23), 102-106.
40. Sarıbaş, M. & Demir, N. (2020). İsviçre’de yaşayan Türk çocuklarının ana dili eğitiminde karşılaştıkları problemlerin incelenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 18(2), 874-892. https://doi.org/10.37217/tebd.730353
41. Sönmez, H. (2020). İki dilli Türk çocuklarının Avrupa’daki ülkelere göre Türkçe eğitimleri ile ilgili bir literatür değerlendirmesi. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(1), 12-33. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1171044 sayfasından erişilmiştir.
42. Süverdem, F. B. & Ertek, B. (2020). İki dillilik ve iki kültürlülük: göç, kimlik ve aidiyet. The Journal of International Lingual Social and Educational Sciences, 6(2), 183-207
43. Şaşmaz A. & Arslan, M. (2016). Yurt dışında yaşayan Türk çocukların ana dil kullanım düzeylerine yönelik öğretmen görüşleri: Balkanlar örneği. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(44), 984-993. https://doi.org/10.17719/jisr.20164420168
44. Şengül, K. & Çetin, G. (2022). İki dilli Türk çocuklarının Türkçe öğrenme sorunları: Almanya örneği. Aydın TÖMER Dil Dergisi, 7(1), 91-116. https://doi.org/10.17932/IAU.TOMER.2016.019/tomer_v07i1004
45. Şengül, K. & Toygar, Y. S. (2021). Veli görüşlerine göre Hollanda’da yaşayan iki dilli Türk çocuklarının Türkçe öğrenme durumları: güçlükler ve gelecek beklentisi. Eğitim Bilim ve Araştırma Dergisi, 2(2), 202-220. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1931058 sayfasından erişilmiştir.
46. Şengül, K. & Yokuş, Y. (2021). İsveç’te yaşayan iki dilli Türk çocuklarının Türkçe öğrenme ve kullanma durumlarına ilişkin veli görüşleri. Asya Studies-Academic Social Studies / Akademik Sosyal Araştırmalar, 5(17), 15-32. https://doi.org/10.31455/asya.986073
47. Şimşek-Bekir, H. & Temel, Z. F. (2006). Almanya’da okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden 5- 6 yaş grubu Türk çocuklarına uygulanan dil eğitim programının dil gelişim düzeyine etkisi. Gazi Üniversitesi Endüstriyel Sanatlar Eğitim Fakültesi Dergisi, 18, 14-27. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/296497 sayfasından erişilmiştir.
48. Şimşek, G. (2023). İki dillilik, dil edinimi ve dil öğretimi. Uluslararası Sosyoloji ve Ekonomi Dergisi, 5(1), 187-192. https://doi.org/10.5281/zenodo.8113410
49. Tekin, E. & Sallabaş, M. E. (2022). Almanya’da yaşayan Türk öğrencilerin miras dil olarak Türkçeye yönelik görüşleri. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 10(32), 165-175. https://doi.org/10.33692/avrasyad.1175409
50. Türnüklü, A. (2000). Eğitimbilim araştırmalarında etkin olarak kullanılabilecek nitel bir araştırma tekniği: Görüşme. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 24, 543-559. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kuey/issue/10372/126941#article_cite sayfasından erişilmiştir.
51. Uzun, N. E. (2012). Türkçenin dünya dilleri arasındaki yeri üzerine. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Türkoloji Dergisi, 19(2), 115-134.
52. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin.
53. Yıldız, C. (2013). Almanya’da ana dili olarak Türkçe öğretimine ilişkin öğrenci görüşleri. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(11), 1083-1113. http://dspace2.adiyaman.edu.tr:8080/xmlui/handle/20.500.12414/1305 sayfasından erişilmiştir.
54. Yılmaz, M. Y. (2014). İki dillilik olgusu ve Almanya’daki Türklerin iki dilli eğitim sorunu. Turkish Studies, 9(3), 1641-1651. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.6216