Araştırma Makalesi

Matematik Problemi Çözmede Bilişsel ve Üstbilişsel Strateji Kullanımı: OSB’li Öğrenciler ile Tipik Gelişim Gösteren Akranlarının Karşılaştırılması

Sayı: Advanced Online Publication Erken Görünüm Tarihi: 24 Ağustos 2026
PDF İndir
TR EN

Matematik Problemi Çözmede Bilişsel ve Üstbilişsel Strateji Kullanımı: OSB’li Öğrenciler ile Tipik Gelişim Gösteren Akranlarının Karşılaştırılması

Öz

Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) olan öğrencilerin matematiksel sözel problem çözme sürecinde kullandıkları bilişsel ve üstbilişsel stratejilere ilişkin yapılan araştırma sonuçları, özellikle tipik gelişim gösteren akranlarıyla karşılaştırıldığında sınırlı düzeydedir. Bu araştırmada, OSB olan ortaokul öğrencileri (6. sınıf) ile tipik gelişim gösteren öğrencilerin bilişsel ve üstbilişsel strateji kullanma sıklıkları karşılaştırılmıştır. Araştırmanın katılımcılarını 15 OSB’li, 15 tipik gelişim gösteren olmak üzere 30 ortaokul öğrencisi oluşturmuştur. Öğrenciler, kolay, orta ve zor düzeyde üç sözel matematik problemi çözerken sesli düşünme protokolü uygulanmıştır. Strateji kullanımı yedi bilişsel stratejiyi (okuma, yeniden ifade etme, görselleştirme, hipotez oluşturma, tahmin etme, hesaplama, kontrol etme) ve dört üstbilişsel stratejiyi (kendini düzeltme, kendini talimatlandırma, kendini izleme, kendine soru sorma) içeren Özkubat (2019) tarafından geliştirilmiş kodlama formu kullanılarak analiz edilmiştir. Gruplar arası karşılaştırmalarda ki-kare testi kullanılmış, çapraz tabloların varsayımlarının sağlanmadığı durumlarda Fisher exact testi ve Fisher–Freeman–Halton kesin testi uygulanmıştır. Bulgular, tipik gelişim gösteren öğrencilerin orta düzey (p = .004) ve zor düzey (p < .001) problemlerde yeniden ifade etme stratejisini OSB’li öğrencilerden anlamlı düzeyde daha sık kullandıklarını göstermiştir. Ayrıca tipik gelişim gösteren öğrencilerin kolay düzey problemler için hipotez oluşturma (p = .031) ve hesaplama (p = .042) stratejilerini daha sık kullandıkları belirlenmiştir. Okuma, görselleştirme, tahmin etme ve kontrol etme stratejileri açısından gruplar arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır. OSB’li öğrencilerin ise kolay düzey problemler için kendine soru sorma stratejisini tipik gelişim gösteren akranlarına kıyasla daha sık kullandıkları saptanmıştır (p = .017). Kendini düzeltme, kendini talimatlandırma ve kendini izleme stratejileri açısından gruplar arasında anlamlı bir farklılık görülmemiştir. Sonuçlar, strateji temelli öğretim yaklaşımları bağlamında tartışılmış ve OSB’li öğrencilerin matematiksel problem çözme becerilerinin desteklenmesine yönelik çıkarımlar sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Akmanoğlu, N. & Batu, S. (2004). Teaching pointing to numerals to individuals with autism using simultaneous prompting. Education and Training in Developmental Disabilities, 39, 326-336.
  2. Bae, Y. S., Chiang, H.-M., & Hickson, L. (2015). Mathematical word problem solving ability of children with autism spectrum disorder and their typically developing peers. Journal of Autism and Developmental Disorders, 45, 2200–2208. https://doi.org/10.1007/s10803-015-2387-8
  3. Billingsley, F., White, O.R., & Munson, R. (1980). Procedural reliability: A rationale and an example. Behavioral Assessment. 2, 229-241.
  4. Bebko JM & Ricciuti C (2000) Executive functioning and memory strategy use in children with autism: the influ- ence of task constraints on spontaneous rehearsal. Autism 4: 299–320.
  5. Boonen, A. J. H., de Koning, B. B., Jolles, J., & van der Schoot, M. (2016). Word problem solving in contemporary math education: A plea for reading comprehension skills training. Frontiers in Psychology, 7, 191. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2016.00191
  6. Brosnan, M., Johnson, H., Grawemeyer, B., Chapman, E., Antoniadou, K., & Hollinworth, M. (2016). Deficits in metacognitive monitoring in mathematics assessments in learners with autism spectrum disorder. Autism : the international journal of research and practice, 20(4), 463–472. https://doi.org/10.1177/1362361315589477
  7. Burton, C. E., Anderson, D. H., Prater, M. A., & Dyches, T. T. (2013). Video self-modeling on an iPad to teach functional math skills to adolescents with autism and intellectual disability. Focus on Autism and OtherDevelopmental Disabilities, 28(2), 67-77. doi: 10.1177/1088357613478829
  8. Cihak, D. F., & Grim, J. (2008). Teaching students with autism spectrum disorder and moderate intellectual disabilities to use counting-on strategies to enhance independent purchasing skills. Research in Autism Spectrum Disorders, 2(4), 716-727. doi: 10.1016/j.rasd.2008.02.006

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Otizm ve Spekrum Bozukluğu Eğitimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Erken Görünüm Tarihi

24 Ağustos 2026

Yayımlanma Tarihi

-

Gönderilme Tarihi

13 Mart 2026

Kabul Tarihi

21 Mayıs 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: Advanced Online Publication

Kaynak Göster

APA
Kapıcı, E. Z., Karabulut, A., & Özkubat, U. (2026). Matematik Problemi Çözmede Bilişsel ve Üstbilişsel Strateji Kullanımı: OSB’li Öğrenciler ile Tipik Gelişim Gösteren Akranlarının Karşılaştırılması. Turkish Special Education Journal: International, Advanced Online Publication, 72-90. https://izlik.org/JA23YK63TX
AMA
1.Kapıcı EZ, Karabulut A, Özkubat U. Matematik Problemi Çözmede Bilişsel ve Üstbilişsel Strateji Kullanımı: OSB’li Öğrenciler ile Tipik Gelişim Gösteren Akranlarının Karşılaştırılması. Turkish Special Education Journal: International. 2026;(Advanced Online Publication):72-90. https://izlik.org/JA23YK63TX
Chicago
Kapıcı, Erdem Zekeriya, Alpaslan Karabulut, ve Ufuk Özkubat. 2026. “Matematik Problemi Çözmede Bilişsel ve Üstbilişsel Strateji Kullanımı: OSB’li Öğrenciler ile Tipik Gelişim Gösteren Akranlarının Karşılaştırılması”. Turkish Special Education Journal: International, sy Advanced Online Publication: 72-90. https://izlik.org/JA23YK63TX.
EndNote
Kapıcı EZ, Karabulut A, Özkubat U (01 Ağustos 2026) Matematik Problemi Çözmede Bilişsel ve Üstbilişsel Strateji Kullanımı: OSB’li Öğrenciler ile Tipik Gelişim Gösteren Akranlarının Karşılaştırılması. Turkish Special Education Journal: International Advanced Online Publication 72–90.
IEEE
[1]E. Z. Kapıcı, A. Karabulut, ve U. Özkubat, “Matematik Problemi Çözmede Bilişsel ve Üstbilişsel Strateji Kullanımı: OSB’li Öğrenciler ile Tipik Gelişim Gösteren Akranlarının Karşılaştırılması”, Turkish Special Education Journal: International, sy Advanced Online Publication, ss. 72–90, Ağu. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA23YK63TX
ISNAD
Kapıcı, Erdem Zekeriya - Karabulut, Alpaslan - Özkubat, Ufuk. “Matematik Problemi Çözmede Bilişsel ve Üstbilişsel Strateji Kullanımı: OSB’li Öğrenciler ile Tipik Gelişim Gösteren Akranlarının Karşılaştırılması”. Turkish Special Education Journal: International. Advanced Online Publication (01 Ağustos 2026): 72-90. https://izlik.org/JA23YK63TX.
JAMA
1.Kapıcı EZ, Karabulut A, Özkubat U. Matematik Problemi Çözmede Bilişsel ve Üstbilişsel Strateji Kullanımı: OSB’li Öğrenciler ile Tipik Gelişim Gösteren Akranlarının Karşılaştırılması. Turkish Special Education Journal: International. 2026;:72–90.
MLA
Kapıcı, Erdem Zekeriya, vd. “Matematik Problemi Çözmede Bilişsel ve Üstbilişsel Strateji Kullanımı: OSB’li Öğrenciler ile Tipik Gelişim Gösteren Akranlarının Karşılaştırılması”. Turkish Special Education Journal: International, sy Advanced Online Publication, Ağustos 2026, ss. 72-90, https://izlik.org/JA23YK63TX.
Vancouver
1.Erdem Zekeriya Kapıcı, Alpaslan Karabulut, Ufuk Özkubat. Matematik Problemi Çözmede Bilişsel ve Üstbilişsel Strateji Kullanımı: OSB’li Öğrenciler ile Tipik Gelişim Gösteren Akranlarının Karşılaştırılması. Turkish Special Education Journal: International [Internet]. 01 Ağustos 2026;(Advanced Online Publication):72-90. Erişim adresi: https://izlik.org/JA23YK63TX