HARRAN ÖRENYERİ KAZILARI SERAMİK ÖRNEKLERİNDE ARKEOMETRİK ANALİZLER
Öz
Anadolu’da seramik buluntular kazılar sonucu açığa çıkan en yoğun arkeolojik malzeme grubunu oluşturmaktadır. Seramiklerin veya daha geniş bir ifadeyle pişmiş toprak eserlerin yüzyıllarca toprak altında sağlam bir şekilde kalması arkeoloji, sanat tarihi ve arkeometri alanında çalışan araştırmacılar için önem arz etmektedir. Bu çalışmada, Harran Örenyeri Kazıları’nın Ortaçağ dönemine ait seramik buluntularından etütlük olarak seçilmiş sırsız ve sırlı toplamda 15 örnek arkeometrik yöntemler kullanılarak incelenmiş ve arkeolojik yönden tanımlanmıştır. Uygulanan analizlerin seramik arkeometrisindeki özellikleri ve sonuçları üzerinde durularak Harran’nın yerel seramik teknolojisi ve ithal seramikleri hakkında değerlendirmeler yapılmıştır. Kodlanıp numaralandırıldıktan sonra fotoğraf olarak belgelenen örneklerin renk değerleri CIE L*a*b* renk sistemi kullanılarak belirlenmiştir. Örneklerin petrografik özellikleri ince kesit optik mikroskop analiziyle, kimyasal özellikleri PED-XRF ve SEM-EDX analizleri ile belirlenmiştir. İnce kesit optik mikroskop analizi ile seramikler; matriks/agrega içeriği, agrega türü/dağılımı/boyutu, gözenekliliği ve matriks kil yapısının özelliklerine göre gruplandırılmıştır. Örneklerin agrega içeriğini sedimanter (kiltaşları ve silttaşları), metamorfik (fillit) ve volkanik (aplit) kayaçların ayrışmasını yansıtan agregaların (mineral ve kayaçlar) oluşturduğu belirlenmiştir. Seramiklerin kil yapısı, gözeneklilik oranı ve karbonatlı kayaç ve mineral içeriği göz önünde bulundurularak 800-950°C arasında değişen pişirime uğradığı anlaşılmıştır. Petrografik ve kimyasal analizlerin ışığında seramik örneklerin en az 3 farklı hammadde içeriğine sahip olduğu ya da atölye üretimini yansıttığı anlaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
Harran Üniversitesi Bilimsel Araştırma Proje Kordinatörlüğü
Proje Numarası
20004
Teşekkür
Harran Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri (HÜBAP)
Harran Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Uygulama ve Araştırma Merkezi (HÜBTAM)
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Malzeme Araştırma ve Koruma Laboratuvarı (MAKLAB)
Kaynakça
- AKYOL, A.A., TEKKÖK, B., KADIOĞLU, Y.K., DEMİRCİ, Ş., 2007. “Tarsus, Gözlükule Erken Roma Dönemi Seramikleri Arkeometrik Çalışmaları”, 22. Arkeometri Sonuçları Toplantısı, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayın No: 3081 / Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Yayın No: 119, s. 99-114.
- AKYOL, A.A., KADIOĞLU, Y.K., ŞENOL, A.K., 2013a. “Bybassos Helenistik Ticari Amforaları Arkeometrik Çalışmaları”, Cedrus I, s. 163-177, Antalya.
- AKYOL, A.A., YILDIRIM, E.E., ERTEN, E., KADIOĞLU, Y.K., 2013b. “Olba Kazı Kiremit Örnekleri Arkeometrik Çalışmaları”, Selevcia Ad Calycadnvm, Olba Kazısı Yayınları, Sayı: III-2013, s. 251-269.
- AKYOL, A.A., KADIOĞLU, Y.K., ÖZYILDIRIM, M., 2014. “Alahan Manastırı Kiremit Örnekleri Arkeometrik Çalışmaları”, Selevcia Ad Calycadnvm, Olba Kazısı Yayınları, Sayı: IV-2014, s. 175-191.
- ALLAN, J. W., 1973 Abul Quasım’s Treatise on Ceramics, Iran.
- ALLAN J. W., 1976. ‘‘Silver: the key to bronze in early Islamic Iran’’, Kunst des Orients, XI, s. 5-21.
- ALLAN, J. W., 1986. ‘‘The survival of precious and base metal objects from the medieval Islamic World’’, Pots andpans: a colloquium on precious metals and ceramics in the Müslim, Chinese and Graeco-Roman worlds (ed. M. Vickers), Oxford Studies in Islamic Art III, Oxford University Press, s. 57-70.
- ALLAN, J. W., 1991. Islamic Ceramics, Ashmolean Museum, Oxford.
- AYDIN, M., 2019. ‘‘Harran Kazısında Ele Geçen Ortaçağ Seramikleri Üzerindeki Pigmentlerin Arkeometrik Analiz Sonuçları’’, 34. Arkeometri Sonuçları Toplantısı, s. 439-454, Ankara.
- AYGÜN, Ç.Ö., KADIOĞLU, Y.K., AKYOL, A.A., 2010. “Elazığ, Hazar Gölü Altındaki Batık Yerleşimlere Ait Seramiklerin Petrografik İncelemeleri”, 25. Arkeometri Sonuçları Toplantısı, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayın No: 3251 / Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Yayın No: 144, s. 411-429.