Dijital Çağda Doküman Analizi Yöntemi

Öz

Bu çalışma, nitel araştırmalarda yaygın biçimde kullanılan doküman analizi yöntemini günümüz koşulları çerçevesinde yeniden ele almayı amaçlamaktadır. Türkiye'de doküman analizi yöntemini konu edinen makale düzeyindeki araştırmaların sınırlı sayıda olması ve dijital teknolojilerle birlikte belge kavramının kapsamının genişlemesi, bu araştırmanın hazırlanmasına zemin oluşturmuştur. Çalışmada öncelikle doküman ve doküman analizi kavramları yeniden tartışılmakta; ardından yöntemin dokuz aşamalı bir çerçevesi ortaya konmaktadır. Bu aşamalar sırasıyla araştırma sorusunun belirlenmesi, belge derleme ve örnekleme, belgelerin eleştirel değerlendirilmesi, ön okuma ve sınıflama, kodlama, tema ve kategori geliştirme, yorum ve anlam üretme, geçerlik ve güvenirlik stratejileri ile raporlamadan oluşmaktadır. Araştırmada ayrıca betimsel, in vivo ve değerlendirici kodlama türleri somut örneklerle açıklanmakta; yöntemin eğitim, hukuk, sağlık, tarih, siyaset, sosyoloji, işletme, sosyal hizmet ile dijital ortam ve büyük veri alanlarındaki kullanımları incelenmektedir. Son olarak yapay zekâ araçlarının doküman analizine katkısı; doğal dil işleme, metin sınıflandırma, konu modelleme, duygu analizi ve büyük dil modelleri ekseninde değerlendirilmekte ve yapay zekâ destekli yaklaşımların geleneksel yöntemi ikame edemeyeceği, aksine araştırmacının yorumlayıcı kapasitesini genişleten tamamlayıcı bir katman oluşturması gerekeceği yorumu yapılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Doküman Analizi
• Nitel Araştırma Yöntemi
• Yapay Zekâ
• Kodlama
• Geçerlik ve Güvenirlik

Etik Beyan

Bu çalışmada, Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi’nde belirtilen tüm kurallara uyulmuştur. Yönergede Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler başlığı altında açıklanan eylemlerden hiçbiri gerçekleştirilmemiştir.

Document Analysis Methodology in the Digital Age

Öz

This study aims to re-examine the document analysis method, which is widely used in qualitative research, within the framework of contemporary conditions. The limited number of article-level studies addressing the document analysis method in Türkiye, together with the expansion of the scope of the concept of document in conjunction with digital technologies, has provided the grounds for the preparation of this research. The study first revisits the concepts of document and document analysis; subsequently, a nine-stage framework of the method is presented. These stages consist, respectively, of the formulation of the research question, document compilation and sampling, critical evaluation of documents, preliminary reading and classification, coding, theme and category development, interpretation and meaning-making, validity and reliability strategies, and reporting. The study also elucidates descriptive, in vivo, and evaluative coding types through concrete examples; and examines the applications of the method in the fields of education, law, health, history, politics, sociology, business, social work, as well as digital environments and big data. Finally, the contribution of artificial intelligence tools to document analysis is evaluated along the axes of natural language processing, text classification, topic modeling, sentiment analysis, and large language models; and it is argued that artificial intelligence-supported approaches cannot substitute for the traditional method, but rather should constitute a complementary layer that extends the researcher's interpretive capacity.

Anahtar Kelimeler

• Document Analysis
• Qualitative Research Method
• Artificial Intelligence
• Coding
• Validity and Reliability

Etik Beyan

This study complied with all the rules specified in the Guidelines for Scientific Research and Publication Ethics in Higher Education Institutions. None of the actions described under the heading "Actions Contrary to Scientific Research and Publication Ethics" in the guidelines were carried out.

Kaynakça

1. Apple, M. W. (2004). Ideology and curriculum (3. bs.). Routledge.
2. Atkinson, P., & Coffey, A. (2011). Analysing documentary realities. D. Silverman (Ed.), Qualitative research (3. bs., ss. 77-92). Sage Publications.
3. Baltacı, A. (2017). Nitel veri analizinde Miles-Huberman modeli. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(1), 1-14.
4. Bird, S., Klein, E., & Loper, E. (2009). Natural language processing with Python: Analyzing text with the natural language toolkit. O'Reilly Media. 19 Mart 2026 tarihinde https://www.nltk.org/book/ adresinden erişildi. Blei, D. M., Ng, A. Y., & Jordan, M. I. (2003). Latent Dirichlet Allocation. Journal of Machine Learning Research, 3, 993-1022.
5. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
6. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
7. Brown, T., Mann, B., Ryder, N., Subbiah, M., Kaplan, J. D., Dhariwal, P., & Amodei, D. (2020). Language models are few-shot learners. Advances in Neural Information Processing Systems, 33, 1877-1901.
8. Buckland, M. K. (1997). What is a “document”? Journal of the American Society for Information Science, 48(9), 804-809. https://doi.org/10.1002/(SICI)1097-4571(199709)48:9<804::AID-ASI5>3.0.CO;2-V.

9. Cansever, İ. H. (2021). Covid-19 sürecinde Türkiye'de sağlık politikaları. Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 6(2), 172-189.
10. Charmaz, K. (2006). Constructing grounded theory: A practical guide through qualitative analysis. Sage Publications.
11. Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2018). Research methods in education (8. bs.). Routledge.
12. Corbin, J., & Strauss, A. (2015). Basics of qualitative research: Techniques and procedures for developing grounded theory (4. bs.). Sage Publications.
13. Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2017). Designing and conducting mixed methods research (3. bs.). Sage Publications.
14. Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4. bs.). Sage Publications.
15. Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2018). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (5th ed.). Sage.
16. Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. California: Sage Publications Inc.
17. Denzin, N. K. (2017). The research act: A theoretical introduction to sociological methods. Routledge.
18. Devlin, J., Chang, M. W., Lee, K., & Toutanova, K. (2019). BERT: Pre-training of deep bidirectional transformers for language understanding. Proceedings of NAACL-HLT 2019, 4171-4186. https://doi.org/10.18653/v1/N19-1423
19. Ertan, Y. (2018). Türkiye'de sürdürülebilirlik raporlaması (2005-2017). Muhasebe ve Vergi Uygulamaları Dergisi, 11(3), 463-478.