Yazarlarımıza Türkçe hassasiyeti uyarısı!

TYB Akademi, 10. yıldan fazla bir süredir yayın hayatına devam etmektedir. Böyle hakemli bir derginin akademi dışında, ülkemizin etkili bir sivil toplum kuruluşu tarafından yayınlanıyor olmasının farkına dikkat çekmek istiyoruz.
Türkiye Yazarlar Birliği’nin edebiyat ve düşünce merkezli bir zeminde kendini ifade etmesi kaçınılmaz. Edebiyatın, düşüncenin, ilmin esas zemini dil.
Dilimiz bizim sadece konuştuğumuz değil, aynı zamanda düşündüğümüz, yazdığımız ortak hazinemiz. Konuşma dili, haberleşme dili, edebiyat dili, düşünce dili, ilim dili… dilimizin farklı kelime hazinelerinden besleniyor. Fakat ortak bir söz varlığımız var ve bu söz varlığını kullanırken dikkatli olmak, kurallara uymak zorundayız. Kuralları sadece yazım kaideleri olarak görmemek lazımdır. Yazım, işin şekil tarafıdır.
Türkçenin tabiî seyrinden çıkarılarak başıboşluğa varacak bir şekilde yapılandırılmaya çalışılması günümüzde dilimizin en önemli meselesi. Günlük dilde bu çok fazla hissedilmiyor. Edebiyat, fikir ve ilim alanında tabiî dilden uzaklaşma temayülü gittikçe daha fazla dikkat çekici hâle geliyor. Bugün herhangi bir akademik dergiyi meraklı okuyucu kitlesinin takip etmesi, her şeyden önce “dil meselesi” hâline gelmiştir. Akademi kaynaklı olduğu havası verilen sentetik dili bilmeden bu metinleri anlamak mümkün değildir.
Dil hepimizin, hassasiyet göstermek de hepimizin meselesi, hatta vazifesi. Elbette günlük dille edebî dil, fikir dili, ilim dili aynı olmaz. Fakat bütün bu alanlara geçiş sağlayacak bir şekilde konuşmamız ve yazmamız gerekiyor.
Türkçenin bugün iki önemli meselesi var. Birincisi, çoğu sözlüklere girmemiş, bazıları tek kullanımlık, uydurma kelimeler. Bazıları masa başında kendi kafalarına göre kelime uydurmayı ve kullanmayı yetki alanlarında görüyorlar. Halbuki dilin niteliklerinden birisi, tarihî olmasıdır. Bugüne mahsus bir dil söz konusu olamaz. İkincisi, batı dillerinden -türkçe karşılıkları varken- hassasiyet göstermeden, gerekli gereksiz aktarılan kelimeler.
İki hususta da aşırılıktan kaçınmamız, anlaşılırlığı, bilinirliği esas almamız gerekiyor. Akademik yayınlarda neredeyse “kimsenin anlamasına gerek yok”, “Bu bize mahsus bir dil”, denilebilecek bir tutum hızla yaygınlaşıyor.
Son yılların akademik yayınlarında en önemli meselelerden biri de -sel, -sal (-el, -al, -l) eklerinin yerli yersiz kullanılması.
Bu eklerin Türkçeliği tartışmalıyken bugün neredeyse dilimizi bütünüyle istila etmiş görünüyor.
İş o noktaya geldi ki, etik-sel, estetik-sel, taktik-sel, gen-sel diyenler bile var! Her kelimeye -sal, -sel eklenebiliyor. Sıfatmış, fiilmiş, isimmiş fark etmiyor!
Ev’den nedense ev-sel yapılıyor, “evsel atık” diye bir ucube uyduruluyor. Kent-sel dönüşüm böyle, kır-sal kesim böyle. Yargı-sal süreç keza.
Böylece dilimizde sıfat tamlaması, isim tamlaması diye bir şeyler olduğunu unutuyoruz. “Ev atığı” diyecekken, evsel atık demek ne demek? Kır kesimi Türkçe, “kırsal kesim” nece, belli değil! “Yargısal süreç”in Türkçesi, yargı süreci!
Ayrıca, bir cümlede birden fazla kelimede -sel -sal eklerinin kullanılması, ifadenin âhengini bozuyor, kakofoniye (tenafüre) yol açıyor. Bu eklerin mümkün olduğu kadar az kullanılması, ancak yerleşik olanlarının tercih edilmesi, sıfat ve isim tamlaması yerine kullanılanlarından tamamen vazgeçilmesi dilimize saygının bir gereği.
Şu -sel -sal takılarının köken olarak Türkçe olmayan kelimelere eklenmesi de yine ciddi bir dil meselesi. Akıl-sal, ahlak-sal, âlet-sel, hukuk-sal, mal-sal, para-sal, rakam-sal, tarih-sel, zafer-sel, zaman-sal… Coğrafya-sal olmuyor, o zaman coğrafik! Felsefe-sel de yakışmıyor, o da oldu felsefik!
Daha önce işin önü alınamayınca, şöyle bir prensip getirilmişti: “Ancak Türkçe köklere -sel -sal eklenecek!” Buna da fazla uyan yok.
Askersel, bedensel, cebirsel, cinsel, destansal, erosal, mavisel, sinemasal…
Bir inceleme yazısı okuyorsunuz, kısa bir cümlede üç beş -sel’li -sal’lı, mahiyeti meçhul kelime! Bir yazının “akademik”liği sanki bu -sel ve -sal'larla sağlanıyor. Türkçede aynı işi görecek ekler, takılar var: -lı, -li, (gelenek-sel/gelenek-li), -lık, -lik (belge-sel/belge-lik) gibi. Bunlar kullanılarak sürekli -sel’li -sal’lı kelimelerle bir yazıyı doldurmak zevksizliğinden kurtulmak mümkündür.
Türkçe hassasiyeti, akademinin katkısı olmaksızın yayılamaz. Bunu biliyor ve yazarlarımızın makalelerini bekliyoruz.

Yayın İlkeleri

TYB Akademi’ye gönderilen makalelerin değerlendirilmesinde akademik tarafsızlık ve bilimsel kalite en önemli ölçütlerdir. Yazarlar dergiye gönderdikleri makalenin özgün olduğunu, başka bir dilde dahi olsa makalenin daha önce yayımlanmadığını ya da yayımlanmak üzere bir başka dergiye gönderilmemiş olduğunu kabul etmiş sayılırlar. TYB Akademi hakemli bir dergidir. Gelen yazıların ön kabulü üzerine yayın kurulu görüş bildirir ve hakem önerir. Her yazı en az iki hakeme gönderilir. Hakem raporlarından biri olumlu, diğeri olumsuz olduğu takdirde, yazı üçüncü bir hakeme gönderilebilir veya editör, hakem raporlarını inceleyerek nihai kararı verebilir. Hakemlerin önerileri, eleştiri ve düzeltmeleri yazara hakem adı gizlenerek yollanır; yazarlar hakem görüşüne uymayı kabul etmek yükümlülüğündedir. Yazarların, gerekçe göstererek görüşlerinde ısrarcı olmaları durumunda yayın kurulu yeni bir değerlendirme yapar. Hakem görüşleri doğrultusunda yayın kurulu tarafından basılabilir kararı verilen çalışmalar, yazı düzeni, yazım kuralları, kaynakça, görsel malzeme ile yazının ilişkilendirilmesi gibi konular da dahil olmak üzere gözden geçirildikten sonra, önemli bir aksaklık bulunmaz ise son gözden geçirme editör tarafından yapılır. Dergide yayımlanması kabul edilen yazıların telif hakkı, belirli dağıtım hakları yazarda kalmak üzere TYB Akademi’ye devredilmiş sayılır. Yayınlanan yazılardaki görüşlerin sorumluluğu yazarlarına aittir. Çalışmalarda yazı ve fotoğraflardan kaynak gösterilerek alıntı yapılabilir.

Bir araştırma kurumu/kuruluşu tarafından desteklenen çalışmalarda (BAP, TÜBİTAK, Kalkınma Bakanlığı vb.), söz konusu kurumun/kuruluşun ve projenin adı, varsa, tarihi ve sayısı dipnotla belirtilmelidir.

Kongre ve sempozyum bildirilerinde toplantının adı, yeri ve tarihi belirtilmelidir.

Kitap tanıtımı ve çevirilerde “başlık, anahtar kelimeler ve öz”ün İngilizcesi mutlaka bulunmalıdır. Kitap tanıtımlarında yazının başında, tanıtılacak kitabın kapak resmi ve künyesi (basım tarihi, kaçıncı baskı olduğu, basım yeri bilgileri) bulunmalıdır. Çevirilerde çeviri yapılan kitabın/yayımın künyesi dipnotla belirtilmelidir.

Atıf ve kaynakça yazımında dergimizin kurallarına göre hazırlanmayan makaleler düzeltilmedikçe kabul edilmeyecektir.

Makalelerle birlikte http://www.ithenticate.com/ sitesinden alınacak benzerlik raporu(hiçbir filtreleme yapılmamalı) da ek dosya olarak yüklenmelidir (Yüksek Lisans Doktora öğrencileri danışmanları aracılığıyla veya herhangi bir öğretim üyesinin hesabı ile benzerlik raporu alabilirler. Bağlı bulunulan üniversitenin iThenticate aboneliği varsa söz konusu siteden ücretsiz olarak benzerlik raporu alınabilir).

Yazım Kuralları

Yazılar, referans sistemi, dipnot gösterme biçimi ve kaynakça düzenlenmesinde American Psychological Association (APA) 7 stilinde hazırlanmalıdır.
TYB Akademi’ye gönderilen makalelerin, aşağıda belirtilen şekilde sunulmasına özen gösterilmelidir. Eğer aşağıdaki kurallara uymayan bir durum ön kontrol aşamasında tespit edilirse makale hakemlere gönderilmeden yazara iade edilir ve aşağıdaki kurallar çerçevesinde düzenlemesi talep edilir.

Genel Görünüm

Çalışmalar Microsoft Word programında gönderilmelidir. Çalışma içerisinde tablo, grafik, şekil, haritalar da dahil olmak üzere Times New Roman yazı stili kullanılır. Düz metinlerin satır aralığı 1,15’tir. Paragraflar boşluk ile ayrılır ve satırbaşı yapılmaz. Tablolarda satır aralığı 1 olarak belirlenebilir. Gönderilen çalışmaların İngilizce genişletilmiş özet hariç olmak üzere en az 5.000 en fazla 10.000 kelime olması beklenmektedir. Ana metin 10 puntoda yazılır.

Başlık

İçerikle uyumlu, onu en iyi ifade eden bir başlık olmalı ve koyu harflerle ortalanmış olarak kelimelerin sadece baş harfleri büyük şekilde 11 punto ile yazılmalıdır. Bağlaçlar (ve, için vb.) tamamen küçük yazılmalıdır.

Yazar Ad(lar)ı ve Adresi

Yazarın unvanı, adı, görev yaptığı kurum başlığın altında 10 punto ve ortalı olarak yer alır. Yazar adında unvan kullanılmaz ve kurum ismi ise italik yazılır. Diğer bilgiler için yazar isminin yanına * şeklinde dipnot verilir. Dipnotta sıra ile unvan, üniversite/kurum, fakülte/enstitü/yüksekokul, bölüm/anabilim dalı, e-posta adresi, ORCID ID numarası yazılır.

Öz

Makalenin başında, konuyu kısa ve öz biçimde ifade eden ve 150 kelimeyi geçmeyecek şekilde Türkçe ve İngilizce, 9 punto olarak yazılmış özet bulunmalıdır. Özet içinde, yararlanılan kaynaklara, şekil ve çizelge numaralarına değinilmemelidir. Özetin altında bir satır boşluk bırakılarak en az 3, en çok 8 sözcükten oluşan anahtar kelimeler Türkçe ve İngilizce olarak verilmelidir.

Genişletilmiş Özet

Çalışmaların uluslararası görünürlüğünü artırmak için en az 750 en fazla 1.000 kelimelik İngilizce genişletilmiş özet sunulması gerekmektedir.

Tablolar, Grafikler ve Şekiller

Tablo, grafik, şekil vb. isimleri tablo, grafik ve şeklin üstüne 9 punto olarak yazılmalıdır. Tablo, grafik, şekil vb. isimler numaralandırılarak sola dayalı şekilde dik ve kalın yazılmalı ve sonuna nokta konulmalıdır. Tablo, grafik ve şeklin adı ise hemen devamına sadece ilk kelimenin baş harfi büyük olacak şekilde küçük yazılmalıdır (Örnek: Tablo 1. Atıf verme tablosu). Çalışmada kullanılacak şekil ve grafikler siyah beyaz olarak baskıya uygun yüksek çözünürlükte hazırlanmalıdır. Kaynak ise tablo, grafik veya şeklin altına ortalı şekilde italik ve 8 punto olarak yazılmalıdır. Tablolarda kullanılacak yazının büyüklüğü en çok 9 punto olarak seçilmelidir.

Alıntı ve Göndermeler

Yazarlar mümkün olduğunca dipnot kullanımından kaçınmalıdırlar. Dipnotlar sadece açıklayıcı mahiyette olmalı ve düzenli olarak numaralandırılmalıdır. TYB Akademi, son not kullanmamaktadır. Fakat istisnai ve zorunlu durumlarda son notlar sadece açıklama için kullanılabilir ve metnin sonunda yer almalıdır. Doğrudan alıntılar tırnak içinde verilmeli; beş satırdan az alıntılar satır arasında, beş satırdan uzun alıntılar ise satırın sağından ve solundan 1,5 cm içeride, blok hâlinde ve 1 satır aralığıyla 1 punto küçük (9 punto) yazılmalıdır.
Metin içinde genel bir referans söz konusuysa ve metnin bütününe gönderme yapılıyorsa (yazarın soyadı, yıl) yazmak yeterlidir. Örnek: (Kala, 2019).
Belirli bir sayfadan alıntı yapılmış veya ilgili fikirler belirli bir kısımdan alınmış ise kaynak, sayfa numarasıyla beraber yazılır. Örnek: (Arıcan, 2013, s. 54) veya aralık verilecekse (Kala, 2019, s. 12-14).

Kaynak Gösterme

Metin içi göndermelerde (atıflarda) ve kaynakçada APA sistemi 7. basım esas alınmalıdır.

a. Kitap (Kütüphane Veritabanından Basılı veya e-Kitap)

Tek yazarlı kitap:

Metin İçi Alıntı: (Watson, 2012, s. 70)

Açımlama: (Watson, 2012)

Kaynakça: Watson, J. (2012). Human caring science: A theory of nursing (2nd ed.). Jones & Bartlett Learning.

Karahan, L. (1996). Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılması. Türk Dil Kurumu Yayınları.

İki Yazarlı Kitap:

    Metin İçi Alıntı: (Taner & Bezirci, 1981, s. 57)

    Açımlama: (Taner & Bezirci, 1981)

    Kaynakça: Taner, R. & Bezirci, A. (1981). Edebiyatımızda Seçme Hikâyeler. Gözlem Yayınları.

   Üç ve Daha Çok Yazarlı Kitap:

    Metin İçi Alıntı: (Case vd., 2011, s. 57)

    Açımlama: (Case vd., 2011)

    Kaynakça: Case, L. P., Daristotle, L., Hayek, M. G., & Raash, M. F. (2011). Canine and feline nutrition: A resource for companion animal professionals (3rd ed.). Mosby.

b. Makale

 Tek Yazarlı Makale:

    Metin İçi Alıntı: (Jungers, 2010, s. 433)

    Açımlama: (Jungers, 2010)

    Kaynakça: Jungers, W. L. (2010). Biomechanics: Barefoot running strikes back. Nature, 463(2), 433-434.

İki Yazarlı Makale:

    Metin İçi Alıntı: (Şahin & Ünsal, 2018, s. 242)

    Açımlama: (Şahin & Ünsal, 2011)

    Kaynakça: Şahin, D. & Ünsal, N. D. (2018). Ontario Kraliyet Müzesi’nde sergilenen Edessa kökenli bir grup mozaik pano. Journal of Mosaic Research, (11), 239-256.

  Üç ve Daha Çok Yazarlı Makale:

    Metin içi Alıntı: (Alıcı vd., 2005, s. 447)

    Açımlama: (Alıcı vd., 2005)

    Kaynakça: Alıcı, T., Kayır, H., Aygören, M. O., Sağlam, E, Uzbay, İ. T. (2005). Discriminative stimulus properties of tianeptine. Psychopharmacology, (185), 446-451.

c. Bildiri

    Metin içi Alıntı: (Üstünova, 2014, s. 890)

    Açımlama: (Üstünova, 2014)

    Kaynakça: Üstünova, K. (2014). Birleşik ekler üzerine. H. Şahin, İ. Karahancı (Ed.), VI. Uluslararası Dünya Dili Türkçe Sempozyumu Bildirileri II içinde (889-906. ss.), Bursa Büyükşehir Belediyesi Yayınları.

d. Kitap Çevirisi

    Makale içi Alıntı: (Barthers, 2016, s. 45)

    Açımlama: (Barthers, 2016)

    Kaynakça: Barthes, R. (2016). Göstergebilimsel serüven. (Çev: M. Rifat, S. Rifat), Yapı Kredi Yayınları.

e. Kitap Bölümü

    Makale içi Alıntı: (Sınar Uğurlu, 2020, s. 55)

    Açımlama: (Sınar Uğurlu, 2020)
    
    Kaynakça: Sınar Uğurlu, A. (2020). Mahcupluk İmtihanı adlı oyunda geleneksel Türk tiyatrosunun etkileri. N. Karaca, M. Başpınar (Ed.). Vefatının 100. Yılında Ömer Seyfettin Kitabı içinde (49-70. ss.), Osmangazi Belediyesi Yayınları.

f. Ansiklopedi Maddesi

    Kaynakça: Uzunçarşılı, İ. H. (1997). Mehmed I. İslâm Ansiklopedisi içinde (496-506. ss.), 7, Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.

g. Tez

    Kaynakça: Aydın, H. (2016). Türkiye Türkçesinde dilbilgisel zaman - Oktay Akbal öyküleri örneği. (Yayımlanmamış doktora tezi). Bursa: Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Detaylı atıf ve kaynakça gönderimi için APA7 internet adresinin detaylıca kontrol edilmesi yazarlara önerilir.

TYB Akademi Dil, Edebiyat ve Sosyal Bilimler Dergisi, yayın sürecinde bilimsel dürüstlük, tarafsızlık ve şeffaflıkilkelerine dayalı bir yaklaşımı benimsemektedir. Dergi, Türkiye'deki akademik çevrelerde sosyal bilimler ve edebiyat araştırmalarının nitelikli bir platformda buluşmasını sağlayarak bilginin saygın bir şekilde yayılmasını amaçlar. Bu doğrultuda, dergi tüm süreçlerinde paydaşlarının etik ilkelere uygun hareket etmesini zorunlu kılar.


Yazarların Etik Sorumlulukları
TYB Akademi’ye çalışma gönderen yazarların aşağıdaki etik sorumluluklara uyması beklenir:
• Özgünlük ve Atıf: Yazarlar yalnızca özgün çalışmaları sunmalıdır. Başka çalışmalardan yararlanılmışsa, bu kaynaklara doğru ve eksiksiz atıf yapılmalıdır.
• Katkı Beyanı: Bir çalışmada katkı sağlamayan kişiler yazar olarak gösterilmemelidir. Çalışmaya entelektüel katkı sağlayan herkesin yazar olarak belirtilmesi gerekir.
• Çıkar Çatışması: Yazarlar, çalışmaları ile ilgili olası çıkar çatışmalarını beyan etmelidir.
• Veri Paylaşımı: Gerekli görüldüğünde, yazarlar ham verileri bilim kuruluna sunmaya hazır olmalıdır.
• Çoklu Başvuru: Aynı çalışma, aynı anda birden fazla dergiye değerlendirilmek üzere gönderilemez.


Editörlerin Etik Görev ve Sorumlulukları
Editörler, dergide yayımlanan her makaleden sorumlu olup, aşağıdaki etik kurallara bağlı kalmalıdır:
• Tarafsızlık: Editörler, çalışmaları tarafsız bir şekilde değerlendirmeli ve herhangi bir ticari veya politik kaygıdan etkilenmemelidir.
• Geri Bildirim: Hakemlerin değerlendirmeleri sonucunda yazarlara geri dönüşler yaparken yapıcı ve bilgilendirici bir dil kullanmalıdır.
• Gizlilik: Editörler, değerlendirme sürecinde gizliliği sağlamakla yükümlüdür ve yazar-hakem gizliliğini korumalıdır.


Hakemlerin Etik Sorumlulukları
Hakemlerin çift taraflı kör hakemlik sürecinde aşağıdaki sorumluluklara uygun davranması beklenir:
• Uzmanlık Alanı: Hakemler, yalnızca uzmanlık alanlarına giren çalışmaları değerlendirmeyi kabul etmelidir.
• Tarafsızlık: Milliyet, cinsiyet, dini inanç ve politik görüşler gibi kişisel önyargılardan uzak, nesnel bir değerlendirme yapmalıdır.
• Gizlilik: Hakemler, değerlendirdikleri çalışmaları gizli tutmalı ve yalnızca yayımlandıktan sonra kullanabilmelidir.


Yayıncının Etik Sorumlulukları
Türkiye Yazarlar Birliği (TYB) yayıncı olarak derginin etik ilkelerine uygun bir yayın süreci yürütülmesini sağlar. Tüm kararlar editörlerin bağımsızlığı çerçevesinde alınır ve ekonomik ya da politik çıkarlar bu süreçleri etkilemez.


Etik Kurul ve İnsan Hakları
Editörler ve yazarlar, çalışmalarda yer alan deneklere ilişkin etik kurul onayı almalı ve insan haklarıyla ilgili gerekli izinlerin alındığını belgelemelidir. Bu tür belgeler olmaksızın çalışmalar yayımlanamaz. TYB Akademi, akademik yayın dünyasında bilimsel özgünlük ve etik değerlere bağlılık ilkeleri doğrultusunda hem ulusal hem de uluslararası düzeyde saygın bir platform olmayı sürdürecektir.