BİR GEZGİNİN MEKTUPLARI’NDA POSTKOLONYAL İRONİ: İLİA ÇAVÇAVADZE VE RUS ORYANTALİZMİNE ELEŞTİREL BİR MÜDAHALE

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 4, 1789 - 1798, 31.12.2025

Gül Mükerrem Öztürk

https://doi.org/10.37999/udekad.1729178

Öz

Bu çalışma, Gürcü yazar İlia Çavçavadze’nin Bir Gezginin Mektupları (1861) adlı eserini postkolonyal kuram bağlamında ele alarak, metnin yalnızca sömürge karşıtı bir eleştiri olmadığını; bununla birlikte kültürel müzakere ve kimlik inşasının incelikli bir örneği olduğunu gözler önüne sermektedir. Çavçavadze, Çarlık Rusyası’nın kolonyal söylemini ironi ve parodi gibi edebi stratejiler aracılığıyla tartışmaya açarken, Avrupa entelektüel gelenekleriyle de eleştirel bir ilişki kurar. Bir Gezginin Mektupları adlı eser ise, “sömürgeci” ve “sömürgeleştirilen” karşıtlığının ötesine geçen çok boyutlu bir direniş ve uyum süreci ortaya koyar. Özellikle “Povoska” bölümündeki Rus arabacı karakteri, Rus bürokrasisinin işleyişine yönelik tutumu hicivli bir eleştiri işlevi görürken, Gogol ve Lermontov gibi yazarlar arasında metinlerarası göndermeler, yazarın dönüştürücü edebi tavrını görünür kılar. Söz konusu eser, Rus oryantalizmini hem biçimsel hem söylemsel düzeyde çözümleyerek, Gürcü edebiyatının kolonyal deneyim karşısındaki entelektüel direncini de açığa çıkarır. Eser, emperyal yapıları teşhir eden bir metin olarak değil, aynı zamanda modern Gürcü kimliğinin kültürel müzakere aracılığıyla yeniden anlamlandırıldığı bir zemin olarak da düşünülebilir. Bu çerçevede çalışma, postkolonyal teorinin batı-merkezli sınırlarını eleştirel bir gözle ele alarak, Kafkasya özelinde özgün ve yerel bilgi üretmenin mümkün olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

postcolonial kuram , Ilia Çavçavadze , Gezginin Mektupları , kültürel melezlik , ironi ve parodi.

Destekleyen Kurum

Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) – 2219 Yurt Dışı Doktora Sonrası Araştırma Burs Programı

Teşekkür

Bu çalışma, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) tarafından 2219-Yurt Dışı Doktora Sonrası Araştırma Burs Programı kapsamında, 1059B192402134 numaralı proje ile desteklenmiştir. Sağladığı destekten ötürü TÜBİTAK’a teşekkür ederim.

POSTCOLONIAL IRONI IN LETTERS OF A TRAVELER : ILIA CHAVCHAVADZE’S CRITICAL ENGAGEMENT WİTH RUSSİAN ORİENTALISM

Öz

This study examines Georgian writer Ilia Chavchavadze’s Letters of a Traveler (1861) through the lens of postcolonial theory, arguing that the text serves not only as an anti-colonial critique but also as a nuanced instance of cultural negotiation and identity formation. Chavchavadze interrogates the colonial discourse of Tsarist Russia through literary strategies such as irony and parody while simultaneously engaging critically with European intellectual traditions. Letters of a Traveler offers a multilayered process of resistance and accommodation that transcends the binary opposition of “colonizer” and “colonized.” In particular, the figure of the Russian coachman in the “Povoska” section embodies a satirical critique of Russian bureaucracy, while the intertextual references to writers like Gogol and Lermontov highlight Chavchavadze’s transformative literary stance. In this context, the work deconstructs Russian Orientalism on both linguistic and structural levels, making visible the intellectual agency of Georgian literature in the face of colonial experience. Letters of a Traveler not only exposes imperial structures but also lays the groundwork for the reconstruction of modern Georgian identity through cultural negotiation. Accordingly, this study seeks to move beyond the Eurocentric limits of postcolonial theory, demonstrating the potential for producing original and localized contributions within the context of the Caucasus.

Anahtar Kelimeler

postcolonial theory , Ilia Chavchavadze , Letters of a Traveler , cultural hybridity , irony and parody.

Destekleyen Kurum

TÜBİTAK (The Scientific and Technological Research Council of Türkiye) Postdoctoral Research Fellowship Program.

Teşekkür

This study was supported by the Scientific and Technological Research Council of Türkiye (TÜBİTAK) under the 2219 – International Postdoctoral Research Fellowship Programme, Project No. 1059B192402134. I would like to express my sincere gratitude to TÜBİTAK for the financial support provided.

Kaynakça

• Ashcroft, B., Griffiths, G., & Tiffin, H. (2002). The empire writes back: Theory and practice in post-colonial literatures (2nd ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203426081
• Chavchavadze, I. (1937). Tkhzulebani: Sruli k’rebuli khut t’omad (Vol. 1). Leksebi, p’oemebi, motkhrobebi. State Publishing House.
• Hutcheon, L. (1985). A theory of parody: The teachings of twentieth-century art forms. Methuen. https://books.google.com.tr/books?id=FoHXjEauvKIC&pg=PA1&hl=tr&source=gbs_toc_r&cad=2#v=onepage&q&f=false
• Kankava, G. (2003). Ilias “Mgzavris Tserilebi” da Bucklis “Civilizatsiis Istoria Inglisshi”. Sjani, 4, 125–134.
• Layton, S. (1994). Russian literature and empire: Conquest of the Caucasus from Pushkin to Tolstoy. Cambridge University Press. Retrieved July 22, 2025, from https://doi.org/10.1017/CBO9780511554094
• Minashvili, L. (1995). Ilia Chavchavadze: Tskhovreba da shemokmedebiti aspekt’ebis dakhasiateba. Tbilisi University Press.
• Said, E. W. (1978). Orientalism. Pantheon Books.
• Tevzadze, G. (2010). Ilia Chavchavadze da akhali azrovneba: Shesadzlebloba da sinamdvile. A. Aladashvili (Ed.). Carpe Diem.