Sürdürülebilir Enerji Politikaları: Küresel Hedeflerden Yerel Uygulamalara TR33 Bölgesi Üzerine Bir Analiz

Öz

Bu çalışmanın konusu sürdürülebilir kalkınma ve enerji politikaları arasındaki ilişkinin küreselden yerele yansımalarıdır. Çalışma küresel hedeflerin başarılmasında bölgesel ve yerel düzeydeki politikaların önemli olduğu kabulüne dayanmaktadır. Enerji geçişi literatüründe işaret edilen bölgesel yaklaşımların eksikliğine yönelik boşluğa Türkiye örneği ile katkı yapmayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda, Sürdürülebilir Kalkınma Hedef 7: Erişilebilir ve Temiz Enerji (SKH 7) küresel hedefinin TR33 2024-2028 Bölge Planı’na yansıması analiz edilmektedir. TR33 Bölgesi (Afyonkarahisar, Uşak, Kütahya ve Manisa) sahip olduğu enerji geçiş potansiyeli ile inceleme birimi olarak seçilmiştir. Nitel yöntemle tasarlanan bu araştırmada Maxqda programı aracılığıyla içerik analizi yapılmıştır. Araştırmada TR33 Bölgesel Planı’nın SKH 7 ile uyumlu olup olmadığı sorusuna yanıt aranmış ve bu kapsamdaki boşluklar tespit edilmiştir. Analizler sonucunda Plan’ın SKH7 ile uyumunun dengesiz olduğu belirlenmiştir. Özellikle temiz pişirme ve ısınma kaynaklarına erişim ile uluslararası iş birliği konularında tedbirlerin yetersiz olduğu, öncelik verilen hedeflerde sanayi sektörünün merkeze alındığı ve sektörler arasında denge kurulmadığı tespit edilmiştir. Yenilenebilir kaynaklar ve verimliliğe yönelik önlemlerin özel sektör odaklı olduğu görülmüş, Plan’ın SKH 7’yi kapsayıcı değil, seçici bir yaklaşımla ele aldığı sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Sürdürülebilir Enerji Politikaları
• Sürdürülebilir Kalkınma
• SKH 7
• Enerji Geçişi

Sustainable Energy Policies: From Global Goals to Local Practices- An Analysis of the TR33 Region

Öz

The subject of this study is the global to-local reflections on the relationship between sustainable development and energy policies. The study assumes that regional and local level policies are important in achieving global goals. It aims to contribute to the gap pointed out in the energy transition literature regarding the lack of regional approaches in the case of Türkiye. In this context, the reflection of the global goal of Sustainable Development Goal 7: Accessible and Clean Energy (SDG 7) on the TR33 2024-2028 Regional Plan is analyzed. TR33 Region (Afyonkarahisar, Uşak, Kütahya, and Manisa) has been selected as the unit of investigation with its energy transition potential. Content analysis was conducted using the Maxqda during this qualitative research. In the research, the question of whether the TR33 Regional Plan is compatible with SDG 7 was sought to be answered, and the gaps in this context were identified. As a result of the analyses, it was determined that the Plan's compliance with SDG7 is unbalanced. It has been determined that the measures are insufficient, especially in access to clean cooking and heating sources and international cooperation. The industrial sector is centered on the prioritized targets, and a balance is not established between the sectors. Measures for renewable resources and efficiency were found to be private-sector oriented, and it was concluded that the Plan addresses SDG 7 with a selective approach rather than an inclusive one.

Anahtar Kelimeler

• Sustainable Energy Policies
• Sustainable Development
• SDG 7
• Energy Transition

Kaynakça

1. Baumgartner, R.J. (2011). Critical perspectives of development research and practice. Journal of Cleaner Production. 19(8), 783-786. http://dx.doi.org/10.1016/j.jclepro.2011.01.005
2. Biermann, F., Stevens, C., Bernstein, S., Gupta, A., Kabiri, N., Kanie, N., Levy, M., Nilsson, M., Pintér, L., Scobie, M. ve Young, O. R. (2014). Integrating governance into the sustainable development goals. Earth Systems Governance Project/ POST2015/UNU-IAS Policy Brief #3. United Nations University, Institute for the Advanced Study of Sustainability, Tokyo, Japan. http://collections.unu.edu/eserv/UNU:1825/Post2015_UNUIAS_PolicyBrief3.pdf
3. Bradshaw, A. ve Martino Jannuzzi, G. (2019). Governing energy transitions and regional economic development: Evidence from three Brazilian states. Energy Policy, 126, 1-11. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2018.05.025
4. Bridge, G., Bouzarovski, S., Bradshaw, M., ve Eyre, N. (2013). Geographies of energy transition: space, place and the low-carbon economy. Energy Policy 53, 331–340. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2012.10.066
5. Bruce, S., ve Vinuales, J. E. (2021). SDG 7: Access to affordable, reliable, sustainable, and modern energy for all. Cambridge Handbook on International Law and the SDGs. http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.3880960
6. Brundtland, G. (1987). Report of the World Commission on Environment and Development: Our Common Future. United Nations General Assembly document A/42/427.
7. Creswell, J. W. (2013). Nitel araştırma yöntemleri (Çev. M. Bütün & S. B. Demir). Ankara: Siyasal Kitabevi.
8. EMBER. (2024). İl Düzeyinde Veriler. 26.12.2024 tarihinde https://ember-energy.org/tr/veriler/il-duzeyinde-veriler/ adresinden erişilmiştir.

9. Enerji Atlası, (2025, 5 Ocak) Şehirlerin Elektrik Santrali Kurulu Güçleri ile Üretim ve Tüketim Bilgileri, https://www.enerjiatlasi.com/sehir/ adresinden alınmıştır.
10. Enerji Atlası, Şehirlerin Elektrik Santrali Kurulu Güçleri ile Üretim ve Tüketim Bilgileri, https://www.enerjiatlasi.com/sehir/ adresinden alınmıştır.
11. EPDK (2025, 2-4 Ocak). Elektrik Piyasası https://www.epdk.gov.tr/Detay/Icerik/3-0-86/lisans adresinden alınmıştır.
12. Fan, J., Da, Y., Wan, S., Zhang, M., Cao, Z., Wang, Y. ve Zhang, X. (2019). Determinants of carbon emissions in ‘Belt and Road initiative’ countries: A production technology perspective. Applied Energy, 239, 268-279. https://doi.org/10.1016/j.apenergy.2019.01.201.
13. General Assembly. (2015). Transforming our world: The 2030 agenda for sustainable development (A/RES/ 70/1).
14. Griggs, D., M. Stafford Smith, J. Rockström, M. C. Öhman, O. Gaffney, G. Glaser, N. Kanie, I. Noble, W. Steffen, and P. Shyamsundar. 2014. An integrated framework for sustainable development goals. Ecology and Society 19(4): 49. http://dx.doi.org/10.5751/ES-07082-190449
15. Güney, E. (2007) Çevrevbilim Sözlüğü. Ankara: Sabev Yayınları.
16. IEA, IRENA, UNSD, World Bank, WHO. (IEA ve diğerleri, 2024). (2024). Tracking SDG 7: The energy progress report. World Bank. https://www.worldbank.org adresinden alınmıştır.
17. International Energy Agency (IEA) (2014b). Capturing the Multiple Benefits of Energy Efficiency.
18. International Energy Agency (IEA). (2014a). Energy Efficiency Indicators: Fundamentals on Statistics, IEA, Paris https://www.iea.org/reports/energy-efficiency-indicators-fundamentals-on-statistics adresinden alınmıştır.
19. International Energy Agency (IEA). (2023). A vision for clean cooking access for all. International Energy Agency.
20. International Energy Agency (IEA). (2023b). Net zero roadmap: A global pathway to keep the 1.5 °C goal in reach. Paris: IEA. https://www.iea.org/reports/net-zero-roadmap-a-global-pathway-to-keep-the-15-0c-goal-in-reach adresinden alınmıştır.
21. International Energy Agency (IEA). (2024a). World energy outlook 2024. 12.12.2024 tarihinde https://www.iea.org/reports/world-energy-outlook-2024 adresinden alınmıştır.
22. International Energy Agency (IEA). (2024b). SDG7: Data and projections. IEA. 12.12.2024 tarihinde https://www.iea.org/reports/sdg7-data-and-projections adresinden alınmıştır.
23. International Renewable Energy Agency (IRENA). (2023). Renewable energy statistics 2023. Abu Dhabi: IRENA. 12.12.2024 tarihinde https://www.irena.org/Publications/2023/Jul/Renewable-energy-statistics-2023 adresinden alınmıştır.
24. Karasu, K. (2015). Kalkınma Ajansları: “Modelimi Kaybettim, Hükümsüzdür” (Ölçek Siyasetinin Yerelliği). Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 70 (2), 2015, 273-316. https://doi.org/10.1501/SBFder_0000002353
25. Keleş, R. (1998). Kentbilim Terimleri Sözlüğü. Ankara: İmge Yayınları.
26. Keleş, R. (2019). 100 Soruda Çevre. İzmir: Yakın Kitabevi.
27. Ki-moon, B. (2012). Secretary-General to Global Development Center: ‘Energy is the Golden Thread’ Connecting Economic Growth, Social Equity, Environmental Sustainability. Press Release Secretary-General/Statements and Messages. https://press.un.org/en/2012/sgsm14242.doc.htm
28. Kovač, A., Paranos, M., ve Marciuš, D. (2021). Hydrogen in energy transition: A review. International Journal of Hydrogen Energy, 46 (16), 2021, 10016-10035. https://doi.org/10.1016/j.ijhydene.2020.11.256.
29. Krippendorff, K. (2004). Content analysis: An introduction to its methodology. CA: Sage
30. Kuzey Ege Kalkınma Ajansı (2010). 2010 Yılı Faaliyet Raporu (Temmuz-Ağustos-Eylül-Ekim-Kasım-Aralık 2009)
31. Li, B. ve Haneklaus, N. (2021). The role of renewable energy, fossil fuel consumption, urbanization and economic growth on CO2 emissions in China. Energy Reports, 7 (7), 783-791. https://doi.org/10.1016/j.egyr.2021.09.194
32. Loorbach, D. ve Rotmans, J. (2006). Managing Transitions for Sustainable Development. In: Olsthoorn, X., Wieczorek, A. (eds) Understanding Industrial Transformation. Environment & Policy, 44. Springer, Dordrecht. https://doi.org/10.1007/1-4020-4418-6_10
33. Mahalik, M. K., Mallick, H. ve Padhan, H. (2021). Do educational levels influence the environmental quality? The role of renewable and non-renewable energy demand in selected BRICS countries with a new policy perspective. Renewable Energy, 164, 419-432. https://doi.org/10.1016/j.renene.2020.09.090.
34. Mahmood, H., Irshad, A. R., ve Tanveer, M. (2024). Do innovation and renewable energy transition play their role in environmental sustainablity in Western Europe? Palgrave Communications Palgrave Macmillan, 11(1), 1-9. DOI: 10.1057/s41599-023-02539-4
35. Mayring, P. (2000). Qualitative content analysis. Forum: Qualitative Social Research / Sozialforschung, 1(2), Art. 20. https://doi.org/10.17169/fqs-1.2.1089
36. Mengi, A. ve Algan, N. (2003). Küreselleşme ve Yerelleşme Çağında Bölgesel Sürdürülebilir Gelişme (AB ve Türkiye Örneği). Ankara: Siyasal Kitabevi.
37. O’Connor, P. A. (2010). Energy Transitions. The Pardee Papers, No.12. November 2010, https://www.bu.edu/pardee/files/2010/11/12-PP-Nov2010.pdf?PDF=pardee-paper-012-energy
38. Ozili, P.K. (2022). Sustainability and Sustainable Development Research around the World. Managing Global Transitions, 20(3), 259-293. https://doi.org/10.26493/1854-6935.20.259-293.
39. REN21. 2024. Renewables 2024 Global Status Report Collection, Global Overview, Paris:France
40. Richard F. Hirsh, R. F. ve Jones, C.F. (2014). History's contributions to energy research and policy. Energy Research & Social Science, 1, 106-111, https://doi.org/10.1016/j.erss.2014.02.010.
41. Roger Fouquet, R. ve Pearson, P. J.G. (2012). Past and prospective energy transitions: Insights from history, Energy Policy, 50, 1-7. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2012.08.014
42. Roussafi, F. (2021). Regional development trajectories of renewable energy: Evidence from French regions. Energy Strategy Reviews, 35 (100639). https://doi.org/10.1016/j.esr.2021.100639
43. Sachs JD. From millennium development goals to sustainable development goals. Lancet. 2012 Jun 9;379(9832):2206-11. doi: 10.1016/S0140-6736(12)60685-0. PMID: 22682467.
44. Shang, Y., Sang, S., Tiwari, A. K., Khan, S., ve Zhao, X. (2024). Impacts of renewable energy on climate risk: A global perspective for energy transition in a climate adaptation framework. Applied Energy, 362 (122994) https://doi.org/10.1016/j.apenergy.2024.122994
45. Shi, L., Han, L., Yang, F., ve Gao, L. (2019). The Evolution of Sustainable Development Theory: Types, Goals, and Research Prospects. Sustainability, 11(24), 7158. https://doi.org/10.3390/su11247158
46. Sianes A, Vega-Muñoz A, Tirado-Valencia P, Ariza-Montes A (2022) Impact of the Sustainable Development Goals on the academic research agenda. A scientometric analysis. PLoS ONE 17(3): e0265409. https://doi.org/10.1371/journal
47. Smil, V. (2010). Energy Myths and Realities: Bringing Science to the Energy Policy Debate, The AEI Press. ISBN-10: 0-8447-4328-3.
48. Sovacool, B.K., ve Drupady, I.M. (2012). Energy Access, Poverty, and Development: The Governance of Small-Scale Renewable Energy in Developing Asia (1st ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315579535
49. Tavşancıl, E., ve Aslan, E. (2001). Sözel, yazılı ve diğer materyaller için içerik analizi ve uygulama örnekleri. İstanbul: Epsilon.
50. TEDAŞ. (2020). 2019 yılı Türkiye elektrik dağıtımı sektör raporu. Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. Genel Müdürlüğü, Strateji Geliştirme Dairesi Başkanlığı. https://www.tedas.gov.tr/fileupload/mediafolder/sx.web.docs/tedas/docs/Stratejikplan/2019_Turkiye_Dagitim_Sektor_Raporu_16430543.pdf
51. TEDAŞ. (2024). 2023 yılı Türkiye elektrik dağıtımı sektör raporu. Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. Genel Müdürlüğü, Strateji Geliştirme Dairesi Başkanlığı. https://www.tedas.gov.tr/FileUpload/MediaFolder/25819eac-d024-4308-891a-d248db8c1e0a.pdf
52. Truffer, B. ve Coenen, L. (2012). Environmental innovation and sustainability transitions in regional studies. Regional Studies, 46 (1), 1–21. https://doi.org/10.1080/00343404.2012.646164
53. United Nations The Secretary General’s High Level Group on Sustainable Energy for All. (UNSG). (2012). Sustainable energy for all: A framework for action. https://www.seforall.org
54. United Nations. (2015). Transforming our world: The 2030 agenda for sustainable development. https://sustainabledevelopment.un.org/post2015/transformingourworld
55. United Nations. (2024). The sustainable developments goals report 2024. United Nations Publications. e-ISBN: 978-92-1-358976-2.
56. van Der Kroon, B., Brouwer, R., ve Van Beukering, P. J. H. (2013). The energy ladder: Theoretical myth or empirical truth? Results from a meta-analysis. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 20, 504–513.
57. van Zeijl-Rozema, A., Cörvers, R., Kemp, R. and Martens, P. (2008). Governance for sustainable development: a framework. Sustainable. Development, 16 (6), 410-421. https://doi.org/10.1002/sd.367
58. Verbong G. ve Loorbach D. (2012). Introduction. Verbong, G., ve Loorbach, D. (Eds.), Governing the energy transition: Reality, illusion or necessity? İçinde (ss 1-24). Routledge
59. Wang, Q., Ge, Y., ve Li, R. (2023). Does improving economic efficiency reduce ecological footprint? The role of financial development, renewable energy, and industrialization. Energy & Environment, 0(0). https://doi.org/10.1177/0958305X231183914
60. Wertz, F. J., Charmaz, K., McMullen, L. M., Josselson, R., Anderson, R., ve McSpadden, E. (2011). Five ways of doing qualitative analysis. The Guilford Press.
61. Yang ve Long, 2024). Yu Yang, Y., Siyou Xia, Ping Huang, Junxi Qian, Energy transition: Connotations, mechanisms and effects, Energy Strategy Reviews, Volume 52, 2024, 101320, ISSN 2211-467X, https://doi.org/10.1016/j.esr.2024.101320
62. Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin.
63. Yük Tevzi Bilgi Sistemi. 2-4.01.2025 tarihinde https://ytbsbilgi.teias.gov.tr/ytbsbilgi/frm_istatistikler.jsf adresinden alınmıştır.
64. Zafer Kalkınma Ajansı. (2011). 2010 Yılı Faaliyet Raporu. 22.12.2024 tarihinde https://dokuman.zafer.gov.tr/uiassets/filemanagement/KURUMSAL/FAALİYET%20RAPORLARI/2010-yili-faaliyet-reporu.pdf adresinden alınmıştır.
65. Zafer Kalkınma Ajansı. (2012a). TR33 Bölgesinin yenilenebilir enerji potansiyeli ve stratejik alt bölgelerin tespiti. 22.12.2024 tarihinde https://zafer.gov.tr/magazines?seotitle=/kurumsal/faaliyet-raporlari adresinden alınmıştır.
66. Zafer Kalkınma Ajansı. (2012b). 2011 Yılı Faaliyet Raporu. 22.12.2024 tarihinde https://dokuman.zafer.gov.tr/uiassets/filemanagement/KURUMSAL/FAALİYET%20RAPORLARI/2011-faaliyet-reporu.pdf adresinden alınmıştır.
67. Zafer Kalkınma Ajansı. (2013). 2012 Yılı Faaliyet Raporu. 22.12.2024 tarihinde https://dokuman.zafer.gov.tr/uiassets/filemanagement/KURUMSAL/FAALİYET%20RAPORLARI/2013-yili-faaliyet-raporu.pdf adresinden alınmıştır.
68. Zafer Kalkınma Ajansı. (2014). 2013 Yılı Faaliyet Raporu. 22.12.2024 tarihinde https://dokuman.zafer.gov.tr/uiassets/filemanagement/KURUMSAL/FAALİYET%20RAPORLARI/2013-yili-faaliyet-raporu.pdf adresinden alınmıştır.
69. Zafer Kalkınma Ajansı. (2015). 2014 Yılı Faaliyet Raporu. 22.12.2024 tarihinde https://dokuman.zafer.gov.tr/uiassets/filemanagement/KURUMSAL/FAALİYET%20RAPORLARI/2014-yili-faaliyet-raporu.pdf adresinden alınmıştır.
70. Zafer Kalkınma Ajansı. (2016a). 2015 Yılı Faaliyet Raporu (1 Ocak-31 Aralık 2015). 22.12.2024 tarihinde https://zafer.gov.tr/magazines?seotitle=/kurumsal/faaliyet-raporlari adresinden alınmıştır.
71. Zafer Kalkınma Ajansı. (2016b). TR33 Bölgesi 2014-2023 Bölge Planı, 2016. 24.12.2024 tarihinde https://zafer.gov.tr/magazines?seotitle=/kurumsal/faaliyet-raporlari adresinden alınmıştır.
72. Zafer Kalkınma Ajansı. (2017). 2016 Yılı Faaliyet Raporu (1 Ocak-31 Aralık 2016). 22.12.2024 tarihinde https://zafer.gov.tr/magazines?seotitle=/kurumsal/faaliyet-raporlari adresinden alınmıştır.
73. Zafer Kalkınma Ajansı. (2018). 2017 Yılı Faaliyet Raporu (1 Ocak-31 Aralık 2017). 25.12.2024 tarihinde https://zafer.gov.tr/magazines?seotitle=/kurumsal/faaliyet-raporlari adresinden alınmıştır.
74. Zafer Kalkınma Ajansı. (2019). 2018 Yılı Faaliyet Raporu (1 Ocak-31 Aralık 2018). 26.12.2024 tarihinde https://zafer.gov.tr/magazines?seotitle=/kurumsal/faaliyet-raporlari adresinden alınmıştır.
75. Zafer Kalkınma Ajansı. (2020). 2019 Yılı Faaliyet Raporu (1 Ocak-31 Aralık 2019). 24.12.2024 tarihinde https://zafer.gov.tr/magazines?seotitle=/kurumsal/faaliyet-raporlari adresinden alınmıştır.
76. Zafer Kalkınma Ajansı. (2021). 2020 Yılı Faaliyet Raporu (1 Ocak-31 Aralık 2020). 24.12.2024 tarihinde https://zafer.gov.tr/magazines?seotitle=/kurumsal/faaliyet-raporlari adresinden alınmıştır.
77. Zafer Kalkınma Ajansı. (2022). 2021 Yılı Faaliyet Raporu (1 Ocak-31 Aralık 2021). 26.12.2024 tarihinde https://zafer.gov.tr/magazines?seotitle=/kurumsal/faaliyet-raporlari adresinden alınmıştır.
78. Zafer Kalkınma Ajansı. (2023). 2022 Yılı Faaliyet Raporu (1 Ocak-31 Aralık 2022). 26.12.2024 tarihinde https://zafer.gov.tr/magazines?seotitle=/kurumsal/faaliyet-raporlari adresinden alınmıştır.
79. Zafer Kalkınma Ajansı. (2024a). TR33 Düzey-2 Bölgesi Bölge Planı 2024-2028, 2024. 20.12.2024 tarihinde https://dokuman.zafer.gov.tr/uiassets/filemanagement/FAALİYETLER/Planlama/TR33%20Bölgesi%20Bölge%20Planı/TR33BolgePlani2024-2028.pdf adresinden alınmıştır.
80. Zafer Kalkınma Ajansı. (2024b). 2023 Yılı Faaliyet Raporu (1 Ocak-31 Aralık 2023). 26.12.2024 tarihinde https://zafer.gov.tr/magazines?seotitle=/kurumsal/faaliyet-raporlari adresinden alınmıştır.