İlkokul Öğrencilerinde Sosyal Yargı Süreçleri: Hayat Bilgisi Dersi Bağlamında Temel Yükleme Hatasının İncelenmesi
Abstract
Bu çalışma, ilkokul öğrencilerinin sosyal çatışma durumlarını yorumlarken sergiledikleri Temel Yükleme Hatası (TYH) eğilimini ve bu eğilimin 2024 Hayat Bilgisi Dersi Öğretim Programı (HBÖP) ile ilişkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, İstanbul’daki bir devlet ilkokulunda amaçlı örnekleme ile belirlenen çalışma grubuyla yakınsak karma desen çerçevesinde yürütülmüştür. Çalışma grubu birinci, ikinci ve üçüncü sınıf düzeylerinden 30 öğrenciden oluşmuştur. Nicel ve nitel veriler eşzamanlı olarak resimli vinyetlere verilen kapalı ve açık uçlu yanıtlar yoluyla toplanmış; ayrıca HBÖP doküman analizi gerçekleştirilmiştir. Nicel veriler Ki-Kare ve Fisher–Freeman–Halton testleriyle; nitel veriler tematik analizle çözümlenmiş ve bulgular yorumlama aşamasında bütünleştirilmiştir. Bulgular, sınıf düzeyi yükseldikçe öğrencilerin davranışları daha sık içsel özelliklere atfetme ve etiketleyici açıklamalar yapma yönünde betimsel bir artış gösterdiğini; ancak bu farklılaşmanın istatistiksel olarak anlamlı olmadığını ortaya koymuştur. Cinsiyete göre anlamlı bir farklılaşma saptanmamıştır. Nitel bulgular, üst sınıf düzeylerinde kalıcı kişilik temelli gerekçelerin belirginleştiğini göstermiştir. Doküman analizi ise HBÖP’nin süreç ve durumsal farkındalık vurgusuyla bu eğilime karşı pedagojik bir karşılık sunduğunu ortaya koymuştur. Sonuç olarak çalışma, gelişimsel olarak güçlenen etiketleme eğilimi ile programın bağlamsal anlama hedefleri arasındaki pedagojik gerilime işaret etmektedir.
Keywords
References
- Aronson, E., Wilson, T. D., & Akert, R. M. (2020). Sosyal psikoloji. Kaknüs Yayınları.
- Arkonaç, S. A. (2005). Sosyal psikoloji. Alfa Yayınları.
- Avramova, Y. R., Stapel, D. A., & Lerouge, D. (2010). The influence of mood on attribution. Personality and Social Psychology Bulletin, 36(10), 1360-1371.
- Bauman, C. W., & Skitka, L. J. (2010). Making attributions for behaviors: The prevalence of correspondence bias in the general population. Basic and Applied Social Psychology, 32(3), 269-277.
- Choi, I., & Nisbett, R. E. (1998). Situational salience and cultural differences in the correspondence bias and actor-observer bias. Personality and Social Psychology Bulletin, 24(9), 949-960. https://doi.org/10.1177/0146167298249003
- Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2007). Research methods in education. Routledge.
- Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2017). Designing and conducting mixed methods research. Sage Publications.
- Flick, C., & Schweitzer, K. (2021). Influence of the fundamental attribution error on perceptions of blame and negligence. Experimental Psychology, 68(4), 175–188. https://doi.org/10.1027/1618-3169/a000526
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Classroom Education
Journal Section
Research Article
Authors
Ogün Çakır
*
0000-0003-4423-4821
Türkiye
Publication Date
September 26, 2026
Submission Date
December 19, 2025
Acceptance Date
March 22, 2026
Published in Issue
Year 2026 Volume: 27 Number: 2