ABSTRACT
This study aims to adopt approaches accepted in the literature on sustainability literacy in science education and to reveal the variables that shape these approaches. In this context, key themes related to sustainability literacy were identified by examining the relationships between the publications included in the set of studies and research trends. In this critical literature review, 16 articles published between 2006-2024 were subjected to descriptive and content analysis. According to the results of the descriptive analysis, there has been an increase in the number of studies since 2020. As a result of the content analysis of the variables and objectives in the articles included in the set of studies, 11 themes were identified; the themes with the most frequently recurring codes are “higher education”, “knowledge”, “pedagogical approaches”, and “skills”. The findings and results presented in the articles were examined from an educational perspective, and the study findings were obtained on the themes of establishing an educational framework for teacher education, examinations at the higher education, determining the level of sustainability literacy, the impact of experimental intervention, and the development of an ecological framework. Upon analyzing the recommendations of the examined articles within the scope of the research, it was concluded that implementing them through concrete, action-oriented steps by educators and policymakers, while taking cultural factors into account, is important in the context of national and international sustainability goals. This research provides a critical assessment of the current state of the field and offers actionable recommendations to develop more effective strategies for integrating sustainability literacy into science education.
Bu çalışmada, fen eğitimi alanında sürdürülebilirlik okuryazarlığına yönelik alanyazında kabul gören yaklaşımların benimsenmesi ve bu yaklaşımların hangi değişkenler çerçevesinde şekillendiğinin ortaya çıkarılması amaçlanmaktadır. Bu bağlamda çalışma grubuna dahil edilen yayınlar arasındaki ilişkiler ve araştırma eğilimleri incelenerek sürdürülebilirlik okuryazarlığına dair anahtar temalar ve araştırma alanları belirlenmiştir. Eleştirel alanyazın derlemesi türünde olan bu çalışmada, uluslararası veri tabanlarından elde edilen veriler kullanılarak 2006-2024 yılları arasında yayımlanan 16 makale betimsel ve içerik analizine tabi tutulmuştur. Gerçekleştirilen betimsel analiz sonuçlarına göre, 2020 yılından itibaren çalışma sayılarındaki artışa işaret etmektedir. Çalışma grubundaki makalelerde yer alan değişken ile amaçlara ilişkin içerik analizi sonucunda 11 temaya ulaşılmış olup; sırasıyla en çok tekrar eden kodları bünyesinde barındıran “yükseköğretim”, “bilgi”, “pedagojik yaklaşımlar” ve “beceri” temaları öne çıkmaktadır. Makalelerde yer alan bulgular ile sonuçlar eğitim perspektifinde incelenmiş olup, öğretmen eğitimine yönelik bir eğitim çerçevesinin oluşturulması, yükseköğrenim düzeyinde incelemeler, sürdürülebilirlik okuryazarlık düzeyinin belirlenmesi, deneysel müdahalenin etkisi ve ekolojik çerçevenin geliştirilmesi temalarında çalışma bulgularına ulaşılmıştır. Araştırma kapsamında incelenen makalelerin önerileri analiz edildiğinde, kültür faktörü göz önünde bulundurularak eğitimciler ve politika yapıcılar tarafından uygulamaya dönük somut adımlarla hayata geçirilmesi ulusal ve uluslararası sürdürülebilirlik hedefleri bağlamında önem arz ettiği belirtilmektedir. Bu araştırmanın sonuçları, alanyazındaki mevcut duruma yönelik eleştirel bir değerlendirme sunarak, araştırmacılar ile uygulayıcılar için sürdürülebilirlik okuryazarlığının fen eğitiminde daha etkili bir şekilde yerleştirilmesine yönelik stratejiler geliştirilmesinde işevuruk öneriler sunmaktadır.
Bu çalışma insan üzerinden gerçekleştirilmediğinden, bir derleme çalışması olması sebebi ile yöntemi ve kapsamı gereği etik kurul izni gerektirmemektedir.
*Bu çalışma, 17-19 Mayıs 2025 tarihleri arasında Balıkesir’de düzenlenen 5. Uluslararası Fen, Matematik, Girişimcilik ve Teknoloji Eğitimi Kongresi’nde sözlü bildiri olarak sunulan ve özet olarak basılan araştırmanın genişletilmiş halidir.
| Primary Language | Turkish |
|---|---|
| Subjects | Science Education |
| Journal Section | Review |
| Authors | |
| Submission Date | August 25, 2025 |
| Acceptance Date | January 31, 2026 |
| Publication Date | January 31, 2026 |
| Published in Issue | Year 2026 Volume: 9 Issue: 1 |
Disiplinlerin entegrasyonuna uygun olarak Fen, Matematik, Girişimcilik ve Teknoloji eğitimini bir arada düşünen çalışmaları yaygınlaştırmak ve bu yolla 21. yüzyıl gerektirdiği mesleklerin becerilerinin alt yapılarının oluşmasına katkı sağlamaktır.
Makale Yazım Kuralları ve Gönderim Süreci
Genel Kurallar
Tüm makaleler, Türkçe ve İngilizce Makale şablonu'na uygun olarak (APA 7) hazırlanmalıdır.
Çalışmalar, tek satır aralıklı, Palatino Linotype 10 punto yazı tipi kullanılarak ve kenar boşlukları (Normal, 2,5 cm) olacak şekilde düzenlenmelidir.
Öz, tablolar, şekiller, kaynakça, teşekkür ve ek kısımları bu düzenlemeye dâhildir.
Gönderim sırasında, değerlendirme sürecine zarar verebilecek yazar isimleri, kurum bilgileri gibi kimlik bilgileri dosyadan silinerek sisteme yüklenmelidir.
Makale Gönderim Süreci
1- Makale Üst Verileri
DergiPark sistemine yükleme yapılırken, Türkçe ve İngilizce özetler, anahtar kelimeler ve kaynakça eksiksiz şekilde girilmelidir.
2- Etik Kurul Onayı
TR Dizin Dergi Değerlendirme Kriterleri’ne uygun olarak, dergimize gönderilen tüm çalışmalardan “Etik Kurul Onayı” talep edilmektedir.
Onay belgesi olmayan çalışmalar değerlendirme sürecine alınmayacaktır.
3- Aşırmacılık (İntihal) Taraması
Çalışmalar, iThenticate© veya Turnitin© gibi yazılımlar aracılığıyla taranmalı ve tarama raporları makale ile birlikte sunulmalıdır.
Genel benzerlik oranı: %20’den az olmalıdır.
Bir kaynağa ait oran: %3’ten az olmalıdır.
Benzerlik oranlarının %1’in üzerinde olması durumunda yazarların dikkatli inceleme yapması önerilir.
4- Yayın Dili
Değerlendirme süreci, Türkçe tam metin üzerinden yapılacaktır.
Hakem onayından sonra, çalışmanın hem Türkçe hem de İngilizce tam metni talep edilecektir.
Türkçe ve İngilizce metinler, dil editörleri tarafından kontrol edilecektir.
Makale Yazım Kuralları
Sayfa Düzeni
Kâğıt Boyutu: A4 (Dikey).
Kenar Boşlukları: Normal (Tüm kenarlardan 2,5 cm).
Başlık Düzeyleri
Ana Başlık:
Yazı tipi ve boyutu: Palatino Linotype, 14 punto, kalın, ortalanmış.
Biçim: Her kelimenin baş harfi büyük yazılmalıdır (bağlaçlar hariç).
Alt Başlıklar:
1. Düzey Başlıklar: Palatino Linotype, 11 punto, kalın, sola yaslı, her kelimenin baş harfi büyük, numaralandırılmış.
2. ve Alt Düzey Başlıklar: Aynı yazı tipi ve punto ile yazılır, ancak stil farklıdır (italik, girintili).
Makale Özeti
Punto: Palatino Linotype, 9 punto.
Biçim: İki yana yaslı.
Uzunluk: 100-250 kelime.
Anahtar Kelimeler
Miktar: En az 3, en fazla 5 kelime.
Biçim: İlk kelime büyük harf ile başlar, diğer kelimeler küçük harf ile yazılır (özel isimler hariç).
Bölümler
Makale şu ana bölümlerden oluşmalıdır;
Giriş
Yöntem
Bulgular
Tartışma
Sonuç
Başlıklar: Palatino Linotype, 11 punto, kalın, ortalanmış ve yalnızca ilk harfi büyük olacak şekilde yazılmalıdır.
Kaynakça
Stil: APA 7
DOI ve Web Adresi: Varsa DOI bağlantısı, yoksa çalışmaya ulaşılabilecek web adresi eklenmelidir.
Alıntılar: 40 kelimeden uzun alıntılar 1,25 cm içeriden, 10 punto, italik, iki yana yaslı olarak yazılmalıdır.
Dil Farklılıkları:
Türkçe metinde: İki yazarlı kaynaklarda “ve”, daha fazla yazarda “vd.” kullanılır.
İngilizce metinde: İki yazarlı kaynaklarda “&”, daha fazla yazarda “et al.” kullanılır.
Tablo Gösterimi
Başlık: Palatino Linotype, 10 punto. İtalik, her kelimenin baş harfi büyük.
Notlar: “Note.” başlığı italik, 8 punto, sola yaslı.
Dikey Çizgiler: Kullanılmamalı.
Şekil Gösterimi
Şekil Numarası: Palatino Linotype, 10 punto, kalın, sonuna nokta eklenmez.
Başlık: İtalik, 10 punto, her kelimenin baş harfi büyük.
Notlar: “Note.” başlığı italik, 8 punto, sola yaslı.
Yayın Etiği
Fen, Matematik, Girişimcilik ve Teknoloji Eğitimi Dergisi'nde uygulanan yayın süreçleri, bilginin tarafsız ve saygın bir şekilde gelişimine ve dağıtımına temel teşkil etmektedir. Bu doğrultuda uygulanan süreçler, yazarların ve yazarları destekleyen kurumların çalışmalarının kalitesine doğrudan yansımaktadır. Hakemli çalışmalar bilimsel yöntemi somutlaştıran ve destekleyen çalışmalardır. Bu noktada sürecin bütün paydaşlarının (yazarlar, okuyucular ve araştırmacılar, yayıncı, hakemler ve editörler) etik ilkelere yönelik standartlara uyması önem taşımaktadır. Fen, Matematik, Girişimcilik ve Teknoloji Eğitimi Dergisi yayın etiği kapsamında tüm paydaşların aşağıdaki etik sorumlulukları taşıması beklenmektedir.
Aşağıda yer alan etik görev ve sorumluluklar oluşturulurken açık erişim olarak Committee on Publication Ethics (COPE) tarafından yayınlanan rehberler ve politikalar dikkate alınarak hazırlanmıştır.
Yazarların Etik Sorumlulukları
Fen, Matematik, Girişimcilik ve Teknoloji Eğitimi Dergisi'ne çalışma gönderen yazar(lar)ın aşağıdaki etik sorumluluklara uyması beklenmektedir:
1-Özgünlük: Yazar(lar)ın gönderdikleri çalışmaların özgün olması beklenmektedir. Yazar(lar)ın başka çalışmalardan yararlanmaları veya başka çalışmaları kullanmaları durumunda eksiksiz ve doğru bir biçimde atıfta bulunmaları ve/veya alıntı yapmaları gerekmektedir.
2-Yazarlar: Çalışmanın oluşturulmasında içeriğe katkı sağlamayan kişiler, yazar olarak belirtilmemelidir.
3-Çıkar Çatışması: Yayınlanmak üzere gönderilen tüm çalışmaların varsa çıkar çatışması teşkil edebilecek durumları ve ilişkileri açıklanmalıdır.
4-Ham Veri: Yazar(lar)dan değerlendirme süreçleri çerçevesinde makalelerine ilişkin ham veri talep edilebilir. Böyle bir durumda yazar(lar) beklenen veri ve bilgileri yayın kurulu ve bilim kuruluna sunmaya hazır olmalıdır.
5-Veri Kullanım Hakları: Yazar(lar) kullanılan verilerin kullanım haklarına, araştırma/analizlerle ilgili gerekli izinlere sahip olduklarını veya deney yapılan deneklerin rızasının alındığını gösteren belgeye sahip olmalıdır.
6-Hata Bildirimi: Yazar(lar)ın yayınlanmış, erken görünüm veya değerlendirme aşamasındaki çalışmasıyla ilgili bir yanlış ya da hatayı fark etmesi durumunda, dergi editörünü veya yayıncıyı bilgilendirme, düzeltme veya geri çekme işlemlerinde editörle işbirliği yapma yükümlülüğü bulunmaktadır.
7-Çift Başvuru Yapmama: Yazarlar çalışmalarını aynı anda birden fazla derginin başvuru sürecinde bulunduramaz. Her bir başvuru önceki başvurunun tamamlanmasını takiben başlatılabilir. Başka bir dergide yayınlanmış çalışma Fen, Matematik, Girişimcilik ve Teknoloji Eğitimi Dergisi'ne gönderilemez.
8-Yazar Değişikliği: Değerlendirme süreci başlamış bir çalışmanın yazar sorumluluklarının değiştirilmesi (yazar ekleme, yazar sırası değiştirme, yazar çıkartma gibi) teklif edilemez.
Yayın Politikası
1-Yayınlanmış Çalışmalar: Daha önce herhangi bir yerde yayınlandığı belirtilen ya da belirlenen makaleler yayımlanmaz. Daha önce yayımlandığı halde belirtilmeyen makalelerin telif hakları bağlamında doğurabileceği hukuki sonuçların sorumluluğu yazarlarına aittir.
2-Telif Hakları: Yayımlanan makalelerin Türkiye içindeki telif hakkı FMGT Eğitimi Dergisi'ne, hukuki ve bilimsel sorumlulukları yazarlarına aittir.
3-Alıntı Yapma: FMGT Eğitimi Dergisi'nde yayınlanan yazılardan ancak kaynak gösterilerek alıntı yapılabilir. Yazının içeriğinde olabilecek çarpıtmalardan alıntı yapan ve yayınlayan kişi ya da kuruluşlar yasalar karşısında sorumludur.
4-Değerlendirme Süreci: FMGT Eğitimi Dergisi'ne makale kaydı yaptırıldıktan sonra gönderilen makaleler öncelikle yayın kurulu tarafından değerlendirilir. Dergi amaçlarına uymayan yazılar değerlendirilmeye alınmaz.
5-Yazı Düzenlemeleri: Yayın Kurulu, yazıda gerekli gördüğü sözcükleri değiştirebilir.
6-Hakem Değerlendirmesi: Yayın Kurulu tarafından uygun görülen yazılar iki ayrı hakeme gönderilir. Makalesini değerlendiren hakemlerin kimliği hakkında yazarlara, gönderilen makalenin kime ait olduğu konusunda da hakemlere bilgi verilmez.
7-Yayımlanabilir Makale Kararı: Yayımlanabilecek makaleler, hakemlerden gelen öneriler doğrultusunda ilgili bölüm editörü tarafından belirlenir. Bölüm editörlerinin yayımlanabilir buldukları makale sayısı, o sayıda yayımlanacak toplam makale sayısından fazla olursa, hangi makalelerin yayımlanacağına Yayın Kurulu karar verir. Gerek duyulması halinde makaleler ikiden fazla hakeme gönderilebilir.
8-Redde Karar Verme: Her iki hakem tarafından uygun görülmeyen yazılar yayınlanmaz. Hakemlerden yalnızca biri uygun görmezse son kararı derginin editörü verir.
9-Düzeltme Talepleri: Düzeltilmek koşuluyla yayınlanabilir bulunan bir makaleye ilişkin hakem eleştirileri yazar(lar)a bildirilir. Hakemler tarafından belirtilen görüş, öneri ve gerekçelerin yazar/yazarlar tarafından dikkate alınarak, gerekli görülen düzeltmelerin yapılması esastır. Makalenin düzeltilmiş son şekli, yirmi gün içinde editöre teslim edilmelidir. Ancak yazar(lar), kanıt göstermek koşulu ile, düzeltme taleplerine itiraz edebilirler. Bu durumda, Hakem Kurulu üyelerinden en az bir kişinin danışmanlığına başvurulur. Görüşüne başvurulan hakem, yazarı/yazarları haksız görürse, ilgili makale yayımlanmaz.
10-Büyük Değişiklikler: Metin üzerinde yapılan büyük değişiklikler kabul edilmez. Gerekli görüldüğünde yazı tekrar hakemlere gönderilebilir.
11-Hakem Değerlendirmesi Süresi: Hakemlerin, kendilerine gönderilen makale hakkındaki değerlendirmelerini kabul edilebilir bir süre içinde belirtmeleri için Yayın Kurulu tarafından mümkün olan önlemler alınır. Gerekirse başka hakem/hakemler atanarak, gönderilen makalelerin güncelliklerini yitirmeleri önlenmeye çalışılır.
12-Ücret: FMGT Eğitimi Dergisi'nde yayınlanan makaleler için herhangi bir ücret ödenmez.
13-Makale Gönderim Politikası: FMGT Eğitimi Dergisi'ne gönderilen yazılar yayınlansın ya da yayınlanmasın geri gönderilmez.
14-Yayın Takibi: Yazarlar göndermiş oldukları yazılar ile ilgili bilgileri "Yayın Takibi" bölümünden denetleyebilirler.
Fen, Matematik, Girişimcilik ve Teknoloji Eğitimi Dergisi makale kabulü veya süreç işlemi adı altında herhangi bir ücret talep etmemektedir. Makaleler ücretsiz olarak yayımlanmaktadır.
Dr. Lilia Halim is a former Professor at the Faculty of Education, Universiti Kebangsaan Malaysia. She graduated from King’s College London in Science education. Her research interests are teachers’ pedagogical content knowledge, STEM education and informal STEM education.