EN
TR
Fen Eğitiminde Sürdürülebilirlik Okuryazarlığına Kritik Bakış: Bir Eleştirel Derleme Çalışması
Öz
Bu çalışmada, fen eğitimi alanında sürdürülebilirlik okuryazarlığına yönelik alanyazında kabul gören yaklaşımların benimsenmesi ve bu yaklaşımların hangi değişkenler çerçevesinde şekillendiğinin ortaya çıkarılması amaçlanmaktadır. Bu bağlamda çalışma grubuna dahil edilen yayınlar arasındaki ilişkiler ve araştırma eğilimleri incelenerek sürdürülebilirlik okuryazarlığına dair anahtar temalar ve araştırma alanları belirlenmiştir. Eleştirel alanyazın derlemesi türünde olan bu çalışmada, uluslararası veri tabanlarından elde edilen veriler kullanılarak 2006-2024 yılları arasında yayımlanan 16 makale betimsel ve içerik analizine tabi tutulmuştur. Gerçekleştirilen betimsel analiz sonuçlarına göre, 2020 yılından itibaren çalışma sayılarındaki artışa işaret etmektedir. Çalışma grubundaki makalelerde yer alan değişken ile amaçlara ilişkin içerik analizi sonucunda 11 temaya ulaşılmış olup; sırasıyla en çok tekrar eden kodları bünyesinde barındıran “yükseköğretim”, “bilgi”, “pedagojik yaklaşımlar” ve “beceri” temaları öne çıkmaktadır. Makalelerde yer alan bulgular ile sonuçlar eğitim perspektifinde incelenmiş olup, öğretmen eğitimine yönelik bir eğitim çerçevesinin oluşturulması, yükseköğrenim düzeyinde incelemeler, sürdürülebilirlik okuryazarlık düzeyinin belirlenmesi, deneysel müdahalenin etkisi ve ekolojik çerçevenin geliştirilmesi temalarında çalışma bulgularına ulaşılmıştır. Araştırma kapsamında incelenen makalelerin önerileri analiz edildiğinde, kültür faktörü göz önünde bulundurularak eğitimciler ve politika yapıcılar tarafından uygulamaya dönük somut adımlarla hayata geçirilmesi ulusal ve uluslararası sürdürülebilirlik hedefleri bağlamında önem arz ettiği belirtilmektedir. Bu araştırmanın sonuçları, alanyazındaki mevcut duruma yönelik eleştirel bir değerlendirme sunarak, araştırmacılar ile uygulayıcılar için sürdürülebilirlik okuryazarlığının fen eğitiminde daha etkili bir şekilde yerleştirilmesine yönelik stratejiler geliştirilmesinde işevuruk öneriler sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Etik Beyan
Bu çalışma insan üzerinden gerçekleştirilmediğinden, bir derleme çalışması olması sebebi ile yöntemi ve kapsamı gereği etik kurul izni gerektirmemektedir.
Teşekkür
*Bu çalışma, 17-19 Mayıs 2025 tarihleri arasında Balıkesir’de düzenlenen 5. Uluslararası Fen, Matematik, Girişimcilik ve Teknoloji Eğitimi Kongresi’nde sözlü bildiri olarak sunulan ve özet olarak basılan araştırmanın genişletilmiş halidir.
Kaynakça
- Agustina, I., Fathurohman, A., & Akhsan, H. (2025). Developing a digital tool to assess students’ sustainability literacy in Wetland contexts. Jurnal Penelitian Pendidikan IPA, 11(7), 303-311. https://doi.org/10.29303/jppipa.v11i7.11040
- Ansari, W., & Stibbe, A. (2009). Public health and the environment: what skills for sustainability literacy–and why?. Sustainability, 1(3), 425-440. https://doi.org/10.3390/su1030425
- Aung, T. S., Faria, C., Sousa, J., & Mendes, M. (2025). Digital science communication for sustainability literacy: A scoping review. Open Research Europe, 5(239), 1-23. https://doi.org/10.12688/openreseurope.20966.1
- Berkowitz, A. R., Ford, M. E., & Brewer, C. A. (2005). A framework for integrating ecological literacy, civics literacy and environmental citizenship in environmental education. In E. A. Johnson & M. J. Mappin (Eds.), Environmental Education and Advocacy: Changing Perspectives of Ecology and Education (pp. 227-266). Cambridge University Press. https://www.bioed.org/pubs/EE_chapter_berkowitz_et_al.pdf
- Chen, C., An, Q., Zheng, L., & Guan, C. (2022). Sustainability literacy: assessment of knowingness, attitude and behavior regarding sustainable development among students in China. Sustainability, 14(9), 4886. https://doi.org/10.3390/su14094886
- Colucci‐Gray, L., Camino, E., Barbiero, G., & Gray, D. (2006). From scientific literacy to sustainability literacy: An ecological framework for education. Science Education, 90(2), 227-252. https://doi.org/10.1002/sce.20109
- Corres, A., Rieckmann, M., Espasa, A., & Ruiz-Mallén, I. (2020). Educator Competences in Sustainability Education: A Systematic Review of Frameworks. Sustainability, 12(23), 9858. https://doi.org/10.3390/su12239858
- Çepni, S. (2021). Araştırma ve proje çalışmalarına giriş (9. Basım). Celepler Matbaacılık Yayın ve Dağıtım. David, T. G. (1974). Environmental literacy. The School Review, 82(4), 687-705. https://doi.org/10.1086/443162
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Fen Bilgisi Eğitimi
Bölüm
Derleme
Yayımlanma Tarihi
31 Ocak 2026
Gönderilme Tarihi
25 Ağustos 2025
Kabul Tarihi
31 Ocak 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 9 Sayı: 1
APA
Erol, M., & Çalışkan, İ. (2026). Fen Eğitiminde Sürdürülebilirlik Okuryazarlığına Kritik Bakış: Bir Eleştirel Derleme Çalışması. Fen Matematik Girişimcilik ve Teknoloji Eğitimi Dergisi, 9(1), 30-50. https://izlik.org/JA97FP98GJ
AMA
1.Erol M, Çalışkan İ. Fen Eğitiminde Sürdürülebilirlik Okuryazarlığına Kritik Bakış: Bir Eleştirel Derleme Çalışması. FMGT Eğitimi Dergisi. 2026;9(1):30-50. https://izlik.org/JA97FP98GJ
Chicago
Erol, Merve, ve İlke Çalışkan. 2026. “Fen Eğitiminde Sürdürülebilirlik Okuryazarlığına Kritik Bakış: Bir Eleştirel Derleme Çalışması”. Fen Matematik Girişimcilik ve Teknoloji Eğitimi Dergisi 9 (1): 30-50. https://izlik.org/JA97FP98GJ.
EndNote
Erol M, Çalışkan İ (01 Ocak 2026) Fen Eğitiminde Sürdürülebilirlik Okuryazarlığına Kritik Bakış: Bir Eleştirel Derleme Çalışması. Fen Matematik Girişimcilik ve Teknoloji Eğitimi Dergisi 9 1 30–50.
IEEE
[1]M. Erol ve İ. Çalışkan, “Fen Eğitiminde Sürdürülebilirlik Okuryazarlığına Kritik Bakış: Bir Eleştirel Derleme Çalışması”, FMGT Eğitimi Dergisi, c. 9, sy 1, ss. 30–50, Oca. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA97FP98GJ
ISNAD
Erol, Merve - Çalışkan, İlke. “Fen Eğitiminde Sürdürülebilirlik Okuryazarlığına Kritik Bakış: Bir Eleştirel Derleme Çalışması”. Fen Matematik Girişimcilik ve Teknoloji Eğitimi Dergisi 9/1 (01 Ocak 2026): 30-50. https://izlik.org/JA97FP98GJ.
JAMA
1.Erol M, Çalışkan İ. Fen Eğitiminde Sürdürülebilirlik Okuryazarlığına Kritik Bakış: Bir Eleştirel Derleme Çalışması. FMGT Eğitimi Dergisi. 2026;9:30–50.
MLA
Erol, Merve, ve İlke Çalışkan. “Fen Eğitiminde Sürdürülebilirlik Okuryazarlığına Kritik Bakış: Bir Eleştirel Derleme Çalışması”. Fen Matematik Girişimcilik ve Teknoloji Eğitimi Dergisi, c. 9, sy 1, Ocak 2026, ss. 30-50, https://izlik.org/JA97FP98GJ.
Vancouver
1.Merve Erol, İlke Çalışkan. Fen Eğitiminde Sürdürülebilirlik Okuryazarlığına Kritik Bakış: Bir Eleştirel Derleme Çalışması. FMGT Eğitimi Dergisi [Internet]. 01 Ocak 2026;9(1):30-5. Erişim adresi: https://izlik.org/JA97FP98GJ