Öğretmen, Aile ve Ahlâkî Yetkinlik: "Rehnâmey-i Ahlâk" Ekseninde Çocuk ve Genç Eğitimi

Abstract

Bu araştırmanın temel amacı, insanın ahlâkî gelişim sürecini ve bu süreçteki eğitim ihtiyacını tarihsel bir metin üzerinden incelemektir. Bu amaç doğrultusunda, Osmanlı'nın son dönemlerinde kaleme alınmış ve okullarda okutulması tavsiye edilmiş olan Rehnâmey-i Ahlâk adlı eser, doküman-analiz yöntemiyle birincil kaynak olarak ele alınmıştır. Çalışma, insanı diğer canlılardan ayıran akıl, dil ve değer oluşturma yeteneğine vurgu yaparak; ahlâkî eğitimin, çocuklukta (beş ila on yaşları arasında) başlaması gereken, karakterin şekillenmesinde hayati rol oynayan bir süreç olduğunu ortaya koymaktadır. Analiz edilen metin, çocukların manevi karakter kazanması ve topluma uyumlu bireyler olarak yetişmesi için gereken evrensel ahlâkî kuralları belirlemeyi hedefler. Eserde ele alınan temel konular, ibadet, ilim, saygı, dürüstlük, arkadaş seçimi, temizlik, cömertlik ve zarar vermekten kaçınma (kizb, nemmâmlık, haset) gibi temel erdemler etrafında gruplandırılmıştır. Makale, ahlak eğitiminde öğretmenin rolünün yalnızca bilgi aktarımı değil, aynı zamanda söz ve eylemleriyle model olma zorunluluğunu vurgulamaktadır. Sonuç olarak bu çalışma, Rehnâmey-i Ahlâk metnini inceleyerek, öğrencilerin öz disiplin kazanması, ahlâkî yetkinliğe ulaşması ve toplumsal düzene katkı sağlaması için gereken tarihsel eğitim perspektifini sunmaktadır.

Keywords

• Ahlak Eğitimi
• Rehnâmey-i Ahlak
• Öğretmen Rolü
• Çocuk Gelişimi
• Karakter Gelişimi

Teacher, Family, and Moral Competence: Child and Youth Education in the Context of Rehnâmey-i Ahlâk

Abstract

The main purpose of this research is to examine the process of human moral development and the necessity of education in this process through a historical text. To this end, the work titled Rehnâmey-i Ahlâk, written in the late Ottoman period and recommended for use in schools, has been analyzed as a primary source using the document-analysis method. The study emphasizes the human capacity for reason, language, and the creation of values that distinguish people from other living beings, revealing that moral education is a vital process that must begin in childhood (between the ages of five and ten) and plays a crucial role in character formation. The analyzed text aims to determine the universal moral rules required for children to gain spiritual character and grow into socially harmonious individuals. The core subjects addressed in the work are grouped around fundamental virtues such as worship, knowledge (ilim), respect, honesty, choice of friends, cleanliness, generosity, and avoiding harmful behaviors (such as lying (kizb), tale-bearing (nemmâmlık), and envy (haset)). The article highlights that the teacher's role in moral education is not limited to transmitting knowledge but also includes the obligation to serve as a role model through words and actions. Ultimately, this study examines the Rehnâmey-i Ahlâk text to present the historical educational perspective required for students to gain self-discipline, achieve moral competence, and contribute to social order.

Keywords

• Moral Education
• Rehnamey-i Ahlak
• Child Development
• Teacher's Role
• Character Development

References

1. Akseki, A. H. (1943). İslam. Matbaa-i Ebuzziya.
2. Akseki, A. H. (1991). Ahlâk ilmi ve İslam Ahlâkı (A. A. Aydın, Ed.). Nur Yayınları.
3. Baltacıoğlu, İ. H. (1332). Terbiye İlmi. Matbaa-yı Orhaniye.
4. Çamdibi, H. M. (2008). Şahsiyet Terbiyesi ve Din Eğitimi. Çamlıca.
5. İsmail Lütfi Paşa. (1351). Rehnâmey-i Ahlâk. Matbaa-i Amira, Dâru’l Hilâfeti’l- Âliye.
6. Kılıç, R. (1992). Ahlâkın Dinî Temeli. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
7. Tevfik, A. (1924). Terbiye ve Talim Umdeleri. Matbaa-i Amira.