Türkçe Öğretmeni Adaylarının Eski Türk Edebiyatı Öğretimine İlişkin Görüşleri: Bir Durum Çalışması

Öz

Alan yazını incelendiğinde edebiyat öğretimi üzerine yapılan çalışmaların sınırlı olduğu, özellikle lisans düzeyinde eski Türk edebiyatı öğretimine yönelik uygulamalı araştırmaların oldukça az sayıda olduğu görülmektedir. Bu çalışma, Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı lisans programında öğrenim gören öğretmen adaylarının lisans düzeyindeki eski Türk edebiyatı öğretimine ilişkin görüşlerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmada “Türkçe öğretmeni adaylarının eski Türk edebiyatı öğretimine ilişkin görüşleri nelerdir?” sorusuna cevap aranmıştır. Araştırma, 2024-2025 eğitim-öğretim yılı bahar yarıyılında 47 öğretmen adayı ile yürütülmüştür. Durum çalışması deseninde tasarlanan nitel araştırmada, veriler görüşme yöntemi ile toplanmış ve içerik analizi tekniğiyle çözümlenmiştir. Araştırma sonuçları öğretmen adaylarının, eski Türk edebiyatının Türk edebiyatı içerisinde önemli bir yere sahip olduğunu ve yeni edebiyatı anlamak için önemli bir kaynak olduğunu düşündüklerini ortaya koymuştur. Bu edebiyat döneminin estetik ve sanat yönünden oldukça değerli olduğu ifade edilmiş ancak bunun ortaya çıkarılması için uygulamaya daha fazla yer verilmesi gerektiği ve dersin hocasının rehberliğine ihtiyaç duyulduğu belirtilmiştir. Zaman darlığı, sınırlı metin inceleme süresi ve özellikle lise yıllarından itibaren edinilen “divan şiirini ağır ve uzak bulma” ön yargısının, öğrenmeyi olumsuz etkilediği ifade edilmiştir. Araştırma bulguları doğrultusunda eski Türk edebiyatı öğretiminde günümüz Türkçesine yakın metinlerin tercih edilmesi ve “kolaydan zora doğru, kademeli ilerleyen” bir yöntemin benimsenmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Edebiyat Öğretimi
• Eski Türk Edebiyatı
• Türkçe Öğretmeni Adayları
• Durum Çalışması

Views of Turkish Language Teacher Candidates on Teaching Classical Turkish Literature: A Case Study

Öz

A review of the literature indicates that studies on literature teaching are limited and that applied research on the teaching of Classical Turkish Literature at the undergraduate level is scarce. This study aims to reveal the views of pre-service teachers enrolled in the undergraduate program of the Department of Turkish Language Teaching on the teaching of Classical Turkish Literature at the undergraduate level. The study sought to answer: 'What are the views of Turkish language teacher candidates on the teaching of Classical Turkish Literature?' The research was conducted with 47 pre-service teachers in the spring semester of the 2024–2025 academic year. Designed as a qualitative case study, data were collected through interviews and analyzed using content analysis. The findings show that pre-service teachers regard Classical Turkish Literature as an important component of Turkish literature and a valuable source for understanding modern Turkish literature. They also consider this literary period valuable in terms of aesthetics and art; however, they emphasize that for this value to be brought to light, more practice and instructor guidance are required. Time constraints, limited time for textual analysis, and the prejudice that divan poetry is difficult and distant negatively affect learning. Accordingly, texts closer to modern Turkish and a gradual method 'progressing from easy to difficult' are recommended.

Anahtar Kelimeler

• Literature Teaching
• Classical Turkish Literature
• Turkish Language Teacher Candidates
• Case Study

Kaynakça

1. Açık Önkaş, N. (2013). Klâsik şiir örneklerinin Türkçe eğitiminde kullanılması üzerine bir çalışma. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 28(28-1), 1-14. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/87117
2. Aksit, A. ve Arslan, M. (2014). Toplum tarafından divan edebiyatının algılanması üzerine bir araştırma. Turkish Studies - International Periodical for The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 9(3), 133-143. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.6303
3. Argıt, C. E. (2007). Tanzimat’tan Cumhuriyet’e eski Türk edebiyatı öğretimi. Türk Araştırmaları Literatür Dergisi, 5(10), 513-542. https://izlik.org/JA63AU79WC
4. Aydemir, Y. (2006). Divan edebiyatı öğretiminde karşılaşılan sıkıntılar ve zihniyet problemi. Millî Eğitim Dergisi, 169, 134-141. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/470215
5. Aytaş, G. (2020). Çağdaş gelişmeler ışığında şiir tahlilleri (3. baskı). Akçağ Yayınları.
6. Aytaş, G. ve Karakuş Aktan, E. N. (2012). Çocuk edebiyatı ve eğitimi açısından Hayriyye. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 32(2), 537-555. https://izlik.org/JA58KP86ZM
7. Beycur, A. (2010). Türkçe öğretiminde Eski Türk Edebiyatı eserlerinden faydalanma yolları (15–18. yüzyıl) [Yüksek lisans tezi]. Niğde Üniversitesi.
8. Bilgin, N. (2014). Sosyal bilimlerde içerik analizi teknikler ve örnek çalışmalar. (3. baskı). Siyasal Kitabevi.

9. Bilkan, A. F. (2006). Liselerde divan edebiyatı öğretimi. Millî Eğitim Dergisi, 34(163), 142-153. https://izlik.org/JA33JW73RE
10. Büker, M. V. (2025). Divan edebiyatı eğitimi üzerine yazılan makalelerin incelenmesi: Bir meta-sentez çalışması. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 62(62), 126-153. https://doi.org/10.15285/maruaebd.1612084
11. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2015). Bilimsel araştırma yöntemleri (19. baskı). Pegem Akademi.
12. Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative and mixed methods approaches (4th ed.). SAGE Publications.
13. Efe, F. Z. (2016). 1957-2013 yılları edebiyat ders kitaplarında yer alan divan edebiyatı örneklerinin eğitim-öğretim açısından incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Uşak Üniversitesi.
14. Elbir, B. (2015). Orta öğretim kurumlarında görev yapan edebiyat öğretmenlerinin divan edebiyatına yönelik tutumlarının değerlendirilmesi (Manisa örneği). Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(37), 726-733. https://www.sosyalarastirmalar.com/articles/evaluation-online-reading-comprehension-skills-of-elementary-preserviceteachers-case-of-mansa.pdf
15. Erol, K. ve Demir, F. (2017). Ortaöğretim Türk dili ve edebiyatı öğretiminde karşılaşılan başlıca sorunlar. International Journal of Languages’ Education and Teaching, 5(2), 197-212. https://izlik.org/JA78WP59KK
16. Fraenkel, J. R., Wallen, N. E., & Hyun, H. H. (2012). How to design and evaluate research in education (8th ed.). McGraw Hill.
17. Glesne, C. (2013). Nitel araştırmaya giriş (A. Ersoy ve P. Yalçınoğlu Çev. Ed.; 2. baskı). Anı Yayıncılık.
18. Güleç, İ. (2022). Eski Türk edebiyatı dersleri nasıl olmalı? R. Gürses (Yay. haz.), Ana dili olarak Türkçenin eğitimi ve öğretimi çalışma toplantısı bildirileri: 30-31 Ekim 2014, Sivas içinde (ss. 127-134). Türk Dil Kurumu Yayınları.
19. Hardal, M. (2015). Ortaöğretim öğrencilerinin divan edebiyatı algıları üzerine bir araştırma. U.Ü. Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(29), 279-298. https://doi.org/10.21550/sosbilder.269505
20. Işıksalan, N. (2000). Divan şiiri öğretimi üzerine. Millî Eğitim, 148, 1-9. https://dhgm.meb.gov.tr/yayimlar/dergiler/Milli_Egitim_Dergisi/148/13.htm
21. İsen Durmuş, T. (2010). Öğretmek ya da öğretememek: Shakespeare üzerinden divan edebiyatını yeniden “okumak”. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 5, 81-100. https://doi.org/10.15247/dev.99
22. İspir, M. (2017). Yaşam boyu eğitimin sağlanmasında divan şiiri incelemelerinin değerlendirmeye alınması. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 6(2), 161-171. http://www.jret.org/FileUpload/ks281142/File/15.meheddin_ispir.pdf
23. İspirli, S. A. ve Gülbahçe, A. (2009). Gençlerimiz ve divan edebiyatı öğretimi Erzurum ili örneği. Turkish Studies, 4(2), 654-671. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.642
24. Karabey, T. ve Özcan, M. F. (2016). 1928-1950 yılları arasında lise edebiyat kitaplarında yer alan divan edebiyatı metinlerinin incelenmesi. A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi [TAED], 55, 485-507. https://izlik.org/JA22YU53KJ
25. Karabulut, A. (2015). Klasik Türk edebiyatı metinleri aracılığıyla yedinci sınıf Türkçe dersinde duygular temasının öğretilebilirliğinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Atatürk Üniversitesi.
26. Karadeniz, A. (2012). Modern şiir çözümleme yöntemlerinin şiir çözümleme becerisine etkisi ve şiir öğretiminde kullanılabilirliği. [Doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.
27. Karadeniz, A. (2017). Aruz eğitimi üzerine öğrenci görüşleri. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi (KEFAD), 18(1), 539-554. https://izlik.org/JA54YR24NK
28. Karadeniz, A. (2020). Şiir öğretimi üzerine öğrenci görüşleri. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(111), 103-116. https://doi.org/10.29228/ASOS.47619
29. Karadeniz, A. (2022). Eski Türk edebiyatı öğretiminde karşılaşılan sorunlar. B. Gülbahar (Ed.), Eğitimde güncel sorunlar üzerine içinde (1. baskı, ss. 31-46). Nobel Akademik Yayıncılık.
30. Kırkkılıç, H. A., Korucu, S. ve Kurtlu, Y. (2015). Klasik Türk edebiyatına ve klasik Türk edebiyatı öğretimine ilişkin Türkçe öğretmeni adaylarının görüşleri. EKEV Akademi Dergisi, 19(62), 337-349. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2575427
31. Korucu, S. (2016). Altıncı sınıf Türkçe dersi duygular temasının klasik Türk edebiyatı metinleriyle öğretiminin öğrenci başarı, tutum ve görüşlerine etkisi [Doktora tezi]. Atatürk Üniversitesi.
32. Krippendorff, K. (2013). Content analysis: An introduction to its methodology (3rd ed.). Sage Publications.
33. Kurtlu, Y. (2021). Eski Türk edebiyatı metinleriyle hazırlanan yedinci sınıf Türkçe dersi zaman ve mekân temasının çoklu ortam uygulamalarıyla öğretilebilirliğinin incelenmesi [Doktora tezi]. Atatürk Üniversitesi.
34. Kurtoğlu, F. S. (2018). Türk Dili ve Edebiyatı bölümü öğrencilerinin eski Türk edebiyatı dersine ilişkin algılarının metaforlar yoluyla incelenmesi. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 22(3), 925-946. https://izlik.org/JA73ZJ35KX
35. Mengi, M. (2006). Divan edebiyatı öğretiminin sorunları ve bazı çözüm önerileri. Bilim ve Aklın Aydınlığında Eğitim, 7(77-78), 16-19. https://turkoloji.cu.edu.tr/ESKI%20TURK%20%20EDEBIYATI/mine_mengi_divan_edebiyati_ogretimi_sorun_cozum.pdf
36. Mert Duran, C. N. (2016). Altıncı sınıf Türkçe dersi mevsimler alt temasında Eski Türk Edebiyatı metinleri kullanımının öğrencinin başarı, tutum, kalıcılık ve görüşüne etkisi [Yüksek lisans tezi]. Atatürk Üniversitesi.
37. Merriam, S. B. (1998). Qualitative research and case study applications in education (2nd ed.). Jossey-Bass.
38. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). SAGE Publications.
39. Ocak, F. (2019). Ortaöğretim öğrencilerinin divan edebiyatına bakışı: Çorum il merkezi örneği [Yüksek lisans tezi]. Hitit Üniversitesi.
40. Özcan, M. F. (2011). 1928-1950 yılları arasında liselerde okutulan edebiyat kitapları ve edebiyat kitaplarında geçen divan edebiyatı metinlerinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Atatürk Üniversitesi.
41. Pala, İ. (2003). Aruz eğitimi üzerine düşünceler ve teklifler. Journal of Istanbul Kültür University, 1(4), 39-52. https://openaccess.iku.edu.tr/server/api/core/bitstreams/882b423a-4531-49d3-96e1-ed0b24ca13bb/content
42. Patton, M. Q. (2015). Qualitative evaluation and research methods (4th ed.). SAGE Publications.
43. Sağlam, Ö. F. (2015). Klasik Türk edebiyatı metinleri aracılığıyla Türkçe dersinde bayrak sevgisi temasının öğretilebilirliğinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Atatürk Üniversitesi.
44. Stake, R. E. (1995). The art of case study research. Sage Publications.
45. Ulu, V. (2024). Divan edebiyatı metinlerinden hazırlanan konuşma etkinliklerinin üst düzey düşünme becerilerine etkisi [Yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
46. Varışoğlu, M. C. (2018). Türk dili ve edebiyatı bölümü öğrencilerinin klasik Türk edebiyatı derslerine ilişkin görüşleri. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 13(2), 283-304. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/607644
47. Yeşilyurt, Ş. (2022). Türk dili ve edebiyatı formasyon öğrencilerinin liselerdeki divan edebiyatı derslerine yönelik görüşleri. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (28), 225-239. https://doi.org/10.29000/rumelide.1132547
48. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
49. Yin, R. K. (2014). Case study research: Design and methods (5th ed.). SAGE Publications.