Review

Sonsuzluk Kimyasalları (PFAS): Yüzeysel ve Yeraltı Su Kaynaklarında Kalıcı Bir Tehdit

Number: 2026 March 16, 2026
EN TR

Sonsuzluk Kimyasalları (PFAS): Yüzeysel ve Yeraltı Su Kaynaklarında Kalıcı Bir Tehdit

Abstract

Per- ve polifloroalkil maddeler (PFAS), olağanüstü kimyasal kararlılıkları ve çevresel kalıcılıkları nedeniyle günümüzde “sonsuzluk kimyasalları” olarak adlandırılmakta ve içme suyu güvenliği açısından küresel ölçekte bir tehdit oluşturmaktadır. Bu bileşikler, hem biyolojik sistemlerde hem de çevresel ortamlarda kolaylıkla bozunmamakta; bu durum ise onların uzun menzilli taşınım, biyobirikim ve potansiyel toksik etkiler sergilemelerine neden olmaktadır. PFAS’ların çevresel yayılımında başta atıksu arıtma tesisleri, endüstriyel deşarjlar, yangın söndürme köpükleri ve evsel ürün kullanımları olmak üzere birçok noktasal ve noktasal olmayan kaynak rol oynamaktadır. İçme suyu sistemleri, bu kirleticilerin insan sağlığına doğrudan maruziyet açısından en kritik ara yüzeylerden birini oluşturmaktadır. PFAS ailesine ait alt türlerinin çeşitli epidemiyolojik çalışmalarda kolesterol metabolizması bozuklukları, immünosupresyon, karaciğer ve testis tümörleri, gebeliğe bağlı hipertansiyon gibi etkilerle ilişkilendirildiği gösterilmiştir. Söz konusu bileşikler için birçok ülke giderek daha düşük limitler belirleyerek regülasyonlarını sıkılaştırmakta; aynı zamanda analiz ve izleme protokollerini geliştirmektedir. Bu derleme çalışması, PFAS bileşiklerinin kimyasal özellikleri, çevresel davranışları, toksikolojik etkileri ve içme suyundaki yasal düzenlemelere odaklanarak, literatürdeki güncel gelişmeleri kapsamlı bir bakış açısıyla sunmayı hedeflemektedir.

Keywords

PFAS, Sonsuzluk Kimyasalları, Çevresel Kalıcılık, Toksikolojik Etkiler, İçme suyu güvenliği

References

  1. Ahrens, L. (2011). Polyfluoroalkyl compounds in the aquatic environment: A review of their occurrence and fate. J. Environ. Monit., 13(1), 20-31. https://doi.org/10.1039/c0em00373e
  2. Amen, R., Ibrahim, A., Shafqat, W., & Hassan, E.B. (2023). A Critical Review on PFAS Removal from Water: Removal Mechanism and Future Challenges. Sustainability, 15(23), 16173. https://doi.org/10.3390/su152316173
  3. Antoniou, E.E. & Dekant, W. (2024). Childhood PFAS exposure and immunotoxicity: A systematic review and meta-analysis of human studies. Systematic Reviews, 13(1), 176. https://doi.org/10.1186/s13643-024-02596-z
  4. ATSDR. (2018). Toxicological profile for perfluoroalkyls. US Department of Health and Human Services, Public Health Service Atlanta, GA.
  5. ATSDR. (2024, 12 Kasım). U.S. Department of Health and Human Services Public Health Service. Agency for Toxic Substances and Disease Registry Health Effects: PFAS Information for Clinicians-2024. Per- and Polyfluoroalkyl Substances (PFAS) and Your Health. Eeişim adresi (25 Ocak 2026): https://www.atsdr.cdc.gov/pfas/hcp/clinical- overview/health-effects.html
  6. Babu, S.G., Ashokkumar, M., & Neppolian, B. (2016). The Role of Ultrasound on Advanced Oxidation Processes. Topics in Current Chemistry, 374(5), 75. https://doi.org/10.1007/s41061-016-0072-9
  7. Blake, B.E., & Fenton, S.E. (2020). Early life exposure to per- and polyfluoroalkyl substances (PFAS) and latent health outcomes: A review including the placenta as a target tissue and possible driver of peri- and postnatal effects. Toxicology, 443, 152565. https://doi.org/10.1016/j.tox.2020.152565
  8. Bline, A.P., DeWitt, J.C., Kwiatkowski, C.F., Pelch, K.E., Reade, A., & Varshavsky, J.R. (2024). Public Health Risks of PFAS-Related Immunotoxicity Are Real. Current Environmental Health Reports, 11(2), 118-127. https://doi.org/10.1007/s40572-024-00441-y
  9. Burns, D.J., Stevenson, P., & Murphy, P.J.C. (2021). PFAS removal from groundwaters using Surface‐ Active Foam Fractionation. Remediation Journal, 31(4), 19-33. https://doi.org/10.1002/rem.21694
  10. Cui, D., Li, X., & Quinete, N. (2020). Occurrence, fate, sources and toxicity of PFAS: What we know so far in Florida and major gaps. TrAC - Trends in Analytical Chemistry, 130. https://doi.org/10.1016/j.trac.2020.115976
APA
Türk, O. K., & Çakmakcı, M. (2026). Sonsuzluk Kimyasalları (PFAS): Yüzeysel ve Yeraltı Su Kaynaklarında Kalıcı Bir Tehdit. Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences, 2026. https://doi.org/10.35229/jaes.1745903
AMA
1.Türk OK, Çakmakcı M. Sonsuzluk Kimyasalları (PFAS): Yüzeysel ve Yeraltı Su Kaynaklarında Kalıcı Bir Tehdit. JAES. 2026;(2026). doi:10.35229/jaes.1745903
Chicago
Türk, Oruç Kaan, and Mehmet Çakmakcı. 2026. “Sonsuzluk Kimyasalları (PFAS): Yüzeysel Ve Yeraltı Su Kaynaklarında Kalıcı Bir Tehdit”. Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences, nos. 2026. https://doi.org/10.35229/jaes.1745903.
EndNote
Türk OK, Çakmakcı M (March 1, 2026) Sonsuzluk Kimyasalları (PFAS): Yüzeysel ve Yeraltı Su Kaynaklarında Kalıcı Bir Tehdit. Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences 2026
IEEE
[1]O. K. Türk and M. Çakmakcı, “Sonsuzluk Kimyasalları (PFAS): Yüzeysel ve Yeraltı Su Kaynaklarında Kalıcı Bir Tehdit”, JAES, no. 2026, Mar. 2026, doi: 10.35229/jaes.1745903.
ISNAD
Türk, Oruç Kaan - Çakmakcı, Mehmet. “Sonsuzluk Kimyasalları (PFAS): Yüzeysel Ve Yeraltı Su Kaynaklarında Kalıcı Bir Tehdit”. Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences. 2026 (March 1, 2026). https://doi.org/10.35229/jaes.1745903.
JAMA
1.Türk OK, Çakmakcı M. Sonsuzluk Kimyasalları (PFAS): Yüzeysel ve Yeraltı Su Kaynaklarında Kalıcı Bir Tehdit. JAES. 2026. doi:10.35229/jaes.1745903.
MLA
Türk, Oruç Kaan, and Mehmet Çakmakcı. “Sonsuzluk Kimyasalları (PFAS): Yüzeysel Ve Yeraltı Su Kaynaklarında Kalıcı Bir Tehdit”. Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences, no. 2026, Mar. 2026, doi:10.35229/jaes.1745903.
Vancouver
1.Oruç Kaan Türk, Mehmet Çakmakcı. Sonsuzluk Kimyasalları (PFAS): Yüzeysel ve Yeraltı Su Kaynaklarında Kalıcı Bir Tehdit. JAES. 2026 Mar. 1;(2026). doi:10.35229/jaes.1745903