Türkiye'de Afetlere Hazırlık Sürecinde Kriz İletişimi: Dijital Yerlilerin Kriz ve Risk Algıları

Öz

Afetlere sıkça maruz kalan bir ülke olarak Türkiye’nin, bu krizleri etkin bir biçimde yönetebilmesi için risk ve kriz yönetimi ilkeleri doğrultusunda kapsamlı bir hazırlık ve kapasite geliştirmesi gerekmektedir. Afetlerin tetiklediği krizler ise sürecin en hassas aşamalarından birini oluşturmaktadır. Bu çerçevede, dijital yerlilerin kriz ve risk iletişimine ilişkin algı ve tepki biçimlerinin analiz edilmesi, çalışmanın temel odak noktasını oluşturmaktadır. Çalışmanın amacı, Türkiye’de afet deneyimi yaşamış dijital yerlilerin, afetlere hazırlık sürecinde kriz ve risk iletişimi mesajlarını nasıl algıladıkları ve bu mesajlara nasıl tepki verdiklerini incelemektir. Çalışma, genç kuşakların sosyal medya kullanım alışkanlıkları çerçevesinde mevcut afet iletişimi stratejilerinin güncellenmesi gerekliliğini ortaya koymaktadır. Araştırmada nitel fenomenolojik desen benimsenmiş, afet deneyimi yaşamış 21 dijital yerli ile derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler MAXQDA yazılımı aracılığıyla içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiş ve analiz sonucunda risk farkındalığı, bilgi kaynakları, bilgiyi doğrulama, kriz yönetimi algısı ve psikolojik etkiler olmak üzere beş ana tema belirlenmiştir. Bulgular, afet deneyiminin risk algısını artırdığını; ancak bu farkındalığın her zaman kalıcı davranış değişimlerine dönüşmediğini göstermektedir. Sonuç olarak, afet iletişimi stratejilerinin dijital yerlilerin sosyal medya kullanım biçimlerine uyarlanması; şeffaf, hızlı ve güvenilir bilgi akışıyla birlikte doğrulama mekanizmalarının güçlendirilmesi ve medya okuryazarlığı eğitimleriyle desteklenmesi önerilmektedir. Çalışma, afet iletişimi literatürüne ve dijital yerlilere yönelik kriz yönetimi yaklaşımlarına katkı sunmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Afet İletişimi
• Kriz İletişimi
• Risk İletişimi
• Dijital Yerliler

Crisis Communication in Disaster Preparedness in Türkiye: Digital Natives’ Perceptions of Crisis and Risk

Öz

Türkiye is a country frequently exposed to disasters, which necessitates the development of a multidimensional preparedness capacity to cope with such events. The communication aspect of disasters represents one of the most sensitive stages in crisis management. In this context, analyzing digital natives’ perceptions of and responses to crisis and risk communication constitutes the central focus of this study. The study aims to examine how digital natives in Türkiye, who have experienced disasters, perceive crisis and risk communication messages during disaster preparedness processes and how they respond to them. It highlights the need to update existing disaster communication strategies in accordance with young generations’ social media usage habits. A qualitative phenomenological design was adopted, and in-depth interviews were conducted with 21 digital natives who had experienced disasters. The collected data were analyzed using content analysis via MAXQDA software, identifying five main themes: risk awareness, information sources, verification of information, perception of crisis management, and psychological impacts. Findings indicate that disaster experience increases risk awareness; however, this heightened awareness does not always translate into lasting behavioral change. Consequently, disaster communication strategies should be adapted to digital natives’ social media practices, ensuring transparent, timely, and reliable information flow, reinforced verification mechanisms, and media literacy education.

Anahtar Kelimeler

• Disaster Communication
• Crisis Communication
• Risk Communication
• Digital Natives

Kaynakça

1. Adkins, G. L. (2010). Organizational Networks in Disaster Response: An Examination of the US Government Network’s Efforts in Hurricane Katrina. Içinde W. T. Coombs & S. J. Holladay (Ed.), The Handbook of Crisis Communication. (ss. 93-114). Wiley Online Library.
2. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı AFAD. (T.Y). AFAD ve Tarihçesi. https://www.afad.gov.tr/afad-hakkinda
3. Ağca, M. E. (2024). A Study of Disinformation on Social Media During Disasters: The Case of the Dam Burst. Contemporary Issues of Communication, 3(1), 41-50.
4. Anson, S., Watson, H., Wadhwa, K., & Metz, K. (2017). Analysing social media data for disaster preparedness: Understanding the opportunities and barriers faced by humanitarian actors. International Journal of Disaster Risk Reduction, 21, 131-139.
5. Aydın, G. A. (2023). Dijital Reklamcılık Ölçek Geliştirme Uygulaması: Dijital Yerli ve Dijital Göçmenlere Yönelik Bir Araştırma. Türkiye İletişim Araştırmaları Dergisi, 42, Article 42. https://doi.org/10.17829/turcom.1121774
6. Beggs, J. C. (2018). Applications. Içinde Disaster Epidemiology (ss. 163-169). Elsevier. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-809318-4.00022-8
7. Boin, A., & Hart, P. ‘t. (2007). The Crisis Approach. İçinde Havidán Rodríguez, Enrico L. Quarantelli, & Russell R. Dynes, Handbook of Disaster Research (ss. 42-54). Springer.
8. Brataas, K. (2018). Crisis Communication Case Studies and Lessons Learned from International Disasters. Routledge.

9. Collins, M., Neville, K., Hynes, W., & Madden, M. (2016). Communication in a disaster—The development of a crisis communication tool within the S-HELP project. Journal of Decision Systems, 25(sup1), 160-170. https://doi.org/10.1080/12460125.2016.1187392
10. Coombs, W. T. (2010a). Crisis Communication and Its Allied Fields. İçinde W. T. Coombs & S. J. Holladay (Eds.), The Handbook of Crisis Communication (ss. 54-64). Blackwell Publishing.
11. Coombs, W. T. (2010b). Parameters for Crisis Communication. İçinde W. T. Coombs & S. J. Holladay (Eds.), The Handbook of Crisis Communication (ss. 17-53). Blackwell Publishing.
12. Coombs, W. T. (2015). Ongoing crisis communication: Planning, managing, and responding (Fourth edition). SAGE.
13. Coombs, W. T. (2016). Digital Naturals and the Effects of Social Media on Disaster Communication | State, Society and National Security. Içinde S. Jayakumar (Ed.), State, Society and National Security Challenges and Opportunities in the 21st Century (world; ss. 183-191). World Scientific. https://doi.org/10.1142/9789813140127_0012
14. Coombs, W. T. (2021). Ongoing crisis communication: Planning, managing, and responding. Sage publications.
15. Creswell, J. W. (2013). Nitel Araştırma Yöntemleri Beş Yaklaşıma Göre Nitel Araştırma ve Araştırma Deseni (M. Bütün & S. B. Demir, Çev.; 3. bs). Siyasal Kitabevi.
16. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı. (2024). Asrın Felaketinin 1. Yılında Afet İletişimi Sempozyumu. Türkiye Cumhuriyeti İletişim Başkanlığı.
17. Directorate of Communications. (2023). Afet İletişimi Forumu Hazırlık, Müdahale, İyileştirme [Stratcom Afet İletişim Forumu 2023].
18. Eligüzel, N., Çetinkaya, C., & Dereli, T. (2022). Application of named entity recognition on tweets during earthquake disaster: A deep learning-based approach. Soft Computing, 26(1), 395-421. https://doi.org/10.1007/s00500-021-06370-4
19. Friedrich, R., Peterson, M., Koster, A., & Blum, S. (2010). The rise of Generation C Implications for the world of 2020. Booz & Company, 24. https://www.fifthera.com/s/Rise_Of_Generation_C.pdf
20. Genç, F. N. (2008). Kriz iletişimi: Marmara depremi örneği. Selçuk İletişim, 5(3), 161-175.
21. Gilbert, C. (2005). Studying disaster: Changes in the main conceptual tools. İçinde What is a Disaster? (ss. 3-11). Routledge.
22. Helsper, E. J., & Eynon, R. (2010). Digital natives: Where is the evidence? British Educational Research Journal, 36(3), 503-520. https://doi.org/10.1080/01411920902989227
23. Herovic, E., Sellnow, T. L., & Sellnow, D. D. (2020). Challenges and opportunities for pre-crisis emergency risk communication: Lessons learned from the earthquake community. Journal of Risk Research, 23(3), 349-364. https://doi.org/10.1080/13669877.2019.1569097
24. İçerli, L., & Bilen, G. (2024). Sosyal Medya Kullanımının Afet Bilinci Algı Düzeyine Etkisi Üzerine Bir Araştırma. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 13(2), 904-928.
25. Knuth, D., Kehl, D., Hulse, L., & Schmidt, S. (2014). Risk Perception, Experience, and Objective Risk: A Cross‐National Study with European Emergency Survivors. Risk Analysis, 34(7), 1286-1298. https://doi.org/10.1111/risa.12157
26. Liu, B. F., Fraustino, J. D., & Jin, Y. (2016). Social Media Use During Disasters: How Information Form and Source Influence Intended Behavioral Responses. Communication Research, 43(5), 626-646. https://doi.org/10.1177/0093650214565917
27. Liu, W., Lai, C.-H., & Xu, W. (Wayne). (2018). Tweeting about emergency: A semantic network analysis of government organizations’ social media messaging during Hurricane Harvey. Public Relations Review, 44(5), 807-819. https://doi.org/10.1016/j.pubrev.2018.10.009
28. Macnamara, J. (2018). 11. Content Analysis. Mediated Communication, 7, 191.
29. McLean, H., & Ewart, J. (2020). Sampling Disaster Concepts. Içinde H. McLean & J. Ewart, Political Leadership in Disaster and Crisis Communication and Management (ss. 39-62). Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-030-42901-0_3
30. Monahan, B., & Ettinger, M. (2018). News Media and Disasters: Navigating Old Challenges and New Opportunities in the Digital Age. İçinde H. Rodríguez, W. Donner, & J. E. Trainor (Ed.), Handbook of Disaster Research (ss. 479-495). Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-319-63254-4_23
31. Neuendorf, K. A., & Kumar, A. (2015). Content Analysis. İçinde G. Mazzoleni (Ed.), The International Encyclopedia of Political Communication, (ss. 1-10). John Wiley & Sons.
32. Oliver-Smith, A. (2005). Global changes and the definition of disaster. İçinde What is a Disaster? (ss. 179-196). Routledge.
33. Palen, L., & Hughes, A. L. (2018). Social Media in Disaster Communication. İçinde H. Rodríguez, W. Donner, & J. E. Trainor (Ed.), Handbook of Disaster Research (ss. 497-518). Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-319-63254-4_24
34. Palttala, P., Boano, C., Lund, R., & Vos, M. (2012). Communication Gaps in Disaster Management: Perceptions by Experts from Governmental and Non‐Governmental Organizations. Journal of Contingencies and Crisis Management, 20(1), 2-12. https://doi.org/10.1111/j.1468-5973.2011.00656.x
35. Perry, R. W. (2018). Defining Disaster: An Evolving Concept. İçinde H. Rodríguez, W. Donner, & J. E. Trainor (Ed.), Handbook of Disaster Research (ss. 3-22). Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-319-63254-4_1
36. Prensky, M. (2001). Digital Natives, Digital Immigrants Part 2: Do They Really Think Differently? On the Horizon, 9(6), 1-6. https://doi.org/10.1108/10748120110424843
37. Prensky, M. (2004). The emerging online life of the digital native. Retrieved August, 7(2008), 253-263.
38. Quarantelli, E. L. (2005). A social science research agenda for the disasters of the 21st century: Theoretical, methodological and empirical issues and their professional implementation. What is a disaster, 139, 325-396.
39. Quarantelli, E. L., Lagadec, P., & Boin, A. (2007). A Heuristic Approach to Future Disasters and Crises: New, Old, and In-Between Types. Handbook of Disaster Research, 16.
40. Reynolds, B., & Seeger, M. (2005). Crisis and Emergency Risk Communication as an Integrative Model. Journal of Health Communication, 10(1), 43-55. https://doi.org/10.1080/10810730590904571
41. Rosenthal, U. (2005). Future disasters, future definitions. İçinde What is a Disaster? (ss. 147-160). Routledge.
42. Rosenthal, U., Boin, A., & Comfort, L. K. (2001). Managing crises: Threats, dilemmas, opportunities. Charles C Thomas Publisher.
43. Scheufele, B. (2008). Content Analysis, Qualitative. Içinde W. Donsbach (Ed.), The International Encyclopedia of Communication (1. bs). Wiley. https://doi.org/10.1002/9781405186407.wbiecc134
44. Sellnow, T. L., & Sellnow, D. D. (2024). Expanding Theories of Risk and Disaster Communication: Integrating Instructional Communication. İçinde Routledge Handbook of Risk, Crisis, and Disaster Communication (ss. 23-38). Routledge.
45. Smith, D. (2005). In The Eyes of the Beholder? Making Sense of the System(S) of Disaster(S). İçinde E. L. Quarantelli & R. W. Perry (Ed.), What is a Disaster? New Answers to Old Questions (ss. 201-236). Xlibris Corporation.
46. Spence, P. R., Lachlan, K. A., & Griffin, D. R. (2007). Crisis Communication, Race, and Natural Disasters. Journal of Black Studies, 37(4), 539-554. https://doi.org/10.1177/0021934706296192
47. Sturges, D. L. (1994). Communicating through Crisis: A Strategy for Organizational Survival. Management Communication Quarterly, 7(3), 297-316. https://doi.org/10.1177/0893318994007003004
48. Tekeli-Yesil, S., Kaya, M., & Tanner, M. (2019). The role of the print media in earthquake risk communication: Information available between 1996 and 2014 in Turkish newspapers. International journal of disaster risk reduction, 33, 284-289.
49. Yazar, F. (2020). Kaos Teorisi ve Kriz İletişimi: Belirsizlik Ortamında İletişim Yönetimi. Uluslararası Hukuk ve Sosyal Bilim Araştırmaları Dergisi, 2(2), 112-120.
50. Yazar, F. (2023). 2021 Yılında Akdeniz ve Ege Bölgesinde Gerçekleşen Orman Yangınlarının Afet Kriz İletişimi Yönetimi Bağlamında İncelenmesi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 50, Article 50. https://doi.org/10.52642/susbed.1225271
51. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Seçkin.
52. Yurdigül, Y., Bayraktar, R., & Çil, S. (2024). A study on Kahramanmaraş Earthquake survivors:“Social media platforms were more effectively used than the traditional media”. Connectist: Istanbul University Journal of Communication Sciences, 66, 211-229.