Yapay Zekâ Destekli Araçların Kullanımına İlişkin Politika

Kuramsal Eğitimbilim Dergisi (KEG), yapay zekâ destekli araçların bilimsel araştırma ve akademik yazım süreçlerinde sorumlu, şeffaf ve etik ilkelere uygun biçimde kullanılabileceğini kabul eder. Bununla birlikte, bu araçlar hiçbir koşulda yazarın bilimsel sorumluluğunun, özgün entelektüel katkısının, eleştirel değerlendirmesinin ve etik yükümlülüklerinin yerine geçemez.

Yapay zekâ destekli araçlar; araştırma fikrinin geliştirilmesi, literatür tarama sürecinin desteklenmesi, literatürün sınıflandırılması, metnin dil, anlatım, akıcılık ve okunabilirlik bakımından gözden geçirilmesi, özetleme ve düzenleme önerileri alınması, referansların biçimsel olarak kontrol edilmesi ve araştırma sürecindeki teknik işlemlere destek sağlanması gibi sınırlı ve yardımcı amaçlarla kullanılabilir. Ancak bu tür kullanımlarda yazar(lar), yapay zekâ tarafından üretilen veya önerilen tüm içerikleri dikkatle kontrol etmek, doğrulamak, gerekli düzeltmeleri yapmak ve nihai metnin bilimsel doğruluğundan, özgünlüğünden ve etik uygunluğundan tamamen sorumlu olmak zorundadır.

Yapay zekâ destekli araçların, makalenin tamamını veya önemli bir bölümünü yazarın özgün katkısı yerine geçecek şekilde üretmesi; üretilen metnin doğrudan ve eleştirel değerlendirmeden geçirilmeden makaleye aktarılması; veri, bulgu, analiz sonucu, tablo, şekil, görsel, alıntı, kaynak veya referans uydurulması; gerçekte var olmayan kaynakların kullanılması; atıfların yanlış, eksik veya yanıltıcı biçimde verilmesi; yapay zekâ çıktısının yazarın kendi bilimsel değerlendirmesi gibi sunulması kabul edilemez. Bu tür durumlar, yayın etiği ihlali kapsamında değerlendirilir.

Yapay zekâ araçları yazar, ortak yazar veya katkı sağlayan kişi olarak gösterilemez. Yazarlık; araştırmanın tasarımı, yürütülmesi, yorumlanması, metnin nihai hâlinin onaylanması ve çalışmanın bütünlüğünden sorumluluk alma gibi yalnızca gerçek kişiler tarafından üstlenilebilecek etik ve hukuki sorumlulukları içerir. Bu nedenle, makalede yer alan tüm yazarlar çalışmanın içeriğinden, kullanılan verilerden, analizlerden, kaynaklardan ve sonuçlardan müştereken sorumludur.

Yazar(lar), yapay zekâ destekli araçları makale hazırlık sürecinde dil düzenleme, metin iyileştirme, literatür taramaya destek, referans kontrolü, kodlama, veri analizi veya başka bir amaçla kullanmışlarsa, bu kullanımı makale gönderimi sırasında ve gerekli görülen durumlarda makale metninde açıkça beyan etmelidir. Beyanda kullanılan aracın adı, mümkünse sürümü, kullanım amacı ve yazar denetiminin kapsamı belirtilmelidir. Yalnızca yazım denetimi, temel dil bilgisi, noktalama veya klasik kaynakça yönetim programlarının üretken yapay zekâ içermeyen standart işlevleri için ayrıca beyan zorunlu değildir.

Önerilen beyan formatı:

“Bu çalışmanın hazırlanması sürecinde [araç/hizmet adı] [kullanım amacı] için kullanılmıştır. Yazar(lar), bu araçtan elde edilen çıktıları gözden geçirmiş, gerekli düzeltmeleri yapmış ve makalenin tüm içeriğinin doğruluğu, özgünlüğü, kaynakların gerçekliği ve etik uygunluğu konusunda tam sorumluluk üstlenmiştir.”

Yapay zekâ araçları araştırma yönteminin bir parçası olarak kullanılmışsa, bu kullanım yöntem bölümünde yeniden üretilebilirliği sağlayacak ayrıntıda açıklanmalıdır. Bu kapsamda kullanılan aracın/modelin adı, sürümü, kullanım amacı, hangi aşamada kullanıldığı, veri işleme veya analiz sürecindeki rolü ve gerektiğinde kullanılan komutlar/iş akışı hakkında yeterli bilgi verilmelidir.

Yazar(lar), kişisel veriler, katılımcı bilgileri, yayımlanmamış ham veriler, gizli kurum bilgileri, telif hakkı kapsamındaki materyaller ve henüz yayımlanmamış makale metinleri gibi gizli veya hassas içerikleri, gizlilik ve veri güvenliği koşulları yeterince açık olmayan yapay zekâ sistemlerine yüklememelidir. Bu tür içeriklerin yapay zekâ araçlarıyla işlenmesi durumunda, ilgili etik kurul izinleri, kişisel verilerin korunmasına ilişkin mevzuat, telif hakları ve gizlilik yükümlülükleri gözetilmelidir.

Hakemler ve editörler, değerlendirme sürecinin gizliliğini korumakla yükümlüdür. Hakemler ve editörler, değerlendirme sürecindeki yayımlanmamış makale metinlerini, ek dosyaları, yazar bilgilerini, hakem raporlarını veya editöryal yazışmaları gizlilik riski doğurabilecek yapay zekâ sistemlerine yükleyemez. Yapay zekâ araçları hakem raporunun veya editöryal kararın yerine geçecek şekilde kullanılamaz. Hakem raporları ve editöryal kararlar, ilgili hakem ve editörlerin akademik uzmanlığına, eleştirel değerlendirmesine ve etik sorumluluğuna dayanmalıdır.

KEG, yapay zekâ kullanımına ilişkin ayrıca ıslak imzalı bir dilekçe sunulmasını genel bir zorunluluk olarak görmez. Bunun yerine, yazarların başvuru sürecinde açık ve doğru beyanda bulunmasını esas alır. Bununla birlikte, editörler gerekli gördükleri durumlarda yazarlardan ek açıklama, düzeltme, kaynak doğrulaması, veri/analiz çıktısı, kullanılan yapay zekâ aracına ilişkin ayrıntılı bilgi veya etik uygunluğu destekleyen belgeler talep edebilir.

Yapay zekâ kullanımının beyan edilmemesi, yanlış veya yanıltıcı beyanda bulunulması, yapay zekâ aracılığıyla uydurma kaynak, sahte veri, yanıltıcı analiz, etik dışı görsel veya özgün olmayan metin üretilmesi durumunda KEG editörleri gerekli yayın etiği süreçlerini işletme hakkına sahiptir. Bu kapsamda makale değerlendirme aşamasında reddedilebilir, yazarlardan düzeltme istenebilir, yayımlanmış makaleler için düzeltme, endişe ifadesi veya geri çekme süreçleri başlatılabilir ve gerekli durumlarda ilgili kurumlara bildirim yapılabilir.

Yazarlar, yapay zekâ destekli araçları kullanmış olsun veya olmasın, makalelerinin bilimsel içeriğinden, etik uygunluğundan, kullanılan kaynakların gerçekliğinden, verilerin doğruluğundan, analizlerin geçerliliğinden ve nihai metnin özgünlüğünden tamamen sorumludur.

Yararlanılan ve Önerilen Kaynaklar

Bu politika hazırlanırken uluslararası yayın etiği ilkeleri ile önde gelen akademik yayınevlerinin yapay zekâ destekli araçların kullanımına ilişkin güncel politika ve kılavuzları dikkate alınmıştır. Yazarlar, yapay zekâ destekli araçların akademik araştırma, yazım, hakemlik ve yayın süreçlerinde etik kullanımına ilişkin daha ayrıntılı bilgi için aşağıdaki kaynakları inceleyebilir:

• Committee on Publication Ethics. (COPE). Authorship and AI tools.
• Elsevier. Generative AI policies for journals.
• Taylor & Francis. AI policy.
• Taylor & Francis Author Services. Using artificial intelligence (AI) in your research and manuscript preparation.
• Wiley. AI guidelines for researchers.
• International Committee of Medical Journal Editors. (ICMJE). Use of artificial intelligence in publishing.
• International Association of Scientific, Technical and Medical Publishers. (STM). Generative AI in scholarly communications: Ethical and practical guidelines for the use of generative AI in the publication process.
• World Association of Medical Editors. (WAME). Chatbots, generative AI, and scholarly manuscripts: WAME recommendations on chatbots and generative artificial intelligence in relation to scholarly publications.