Türk Çocuk Edebiyatında Fantastik: Ayla Kutlu’nun Hikâyelerinde Fantastik Ögeler

Öz

Fantastik, edebiyatta sınırları çizilememiş bir türdür ve gerçek olmayan, gerçekte olmadığı hâlde var gibi görünen düş, düşsel, sonsuz, sınırsız anlamlarıyla bir bakıma bu durumu destekler niteliktedir. Kuramcılar, sınırları belli olmayan bu tür için farklı tanımlamalar ortaya koymuştur. Sözgelimi fantastik; Todorov’a göre okurda oluşan kararsızlık duygusu, Steinmetz’e göre okurda oluşan şaşkınlık duygusu, Nikolajeva’ya göre düş-gerçek arası yolculuktur. Fantastik edebiyat ve çocuk edebiyatı ilişkisine gelindiğinde ikisinin ayrı iki tür olduğu söylenir. Bu bağlamda fantastik tür ve fantastik öge ayrımının oluşması olağan bir durumdur çünkü fantastik ögeler sadece fantastik türde değil birçok anlatı metinlerinde kullanılmaktadır. Bu araştırma, Ayla Kutlu’nun hikâye kitaplarında yer alan fantastik ögeleri belirlemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma modeliyle yürütülen araştırma, betimsel analiz tekniğiyle çözümlenmiştir. Veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen “Fantastik Yapıtları İnceleme Ölçütleri” adlı değerlendirme formu kullanılmıştır. İncelenen üç hikâye yapıtındaki fantastik ögeler, bu forma uygunluk doğrultusunda kodlanmıştır. Betimsel analiz tekniğiyle çözümlenen bulgular, formdaki sorular yardımıyla çözümlenmiş ve yorumlanmıştır. Yapıtlar birbiriyle karşılaştırıldığında ölçütteki en fazla ögeye yer veren yapıtın Mavi Saçlar Pembe Gözler olduğu tespit edilmiştir. Bu yapıtta on üç soruluk ölçütün on iki sorusuna olumlu yanıt alınmıştır. İkizlerin Sırrı ve Artık Çok Oldunuz yapıtlarında ise sekiz soruya olumlu yanıt alınmıştır. Yapıtlarda yer verilen fantastik ögeler incelendiğinde değişimin, dönüşümün, başkalaşımın, fantastik varlıkların, kuşku, şaşkınlık, tedirginlik gibi duyguların, fantastik kurgu-gerçeklik ilişkisinin, fantastik kurgu-tema ilişkisinin ve fantastik kurgu-dil ve anlatım ilişkisinin tüm yapıtlarda görüldüğü saptanmıştır. Sadece kararsızlık duygusuna yönelik hazırlanan sorunun tüm yapıtlarda olumsuz yanıt aldığı görülmüştür. Elde edilen bulgulardan hareketle yapıtların, fantastik ögeler bakımından zengin olduğu ve çocuk okurun okuma kültürü edinim sürecini olumlu etkileyebileceği söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

• Türkçe eğitimi
• Ayla Kutlu
• fantastik edebiyat
• fantastik ögeler
• okuma kültürü.

Etik Beyan

Derginize incelenmek ve yayınlanmak üzere gönderdiğim bu çalışmanın özgün olduğunu; çalışmanın hazırlık, veri toplama, analiz ve bilgilerin/verilerin/bulguların sunumu olmak üzere tüm aşamalarında bilimsel ve akademik etik ilke ve kurallara uygun davrandığımı; bu çalışma kapsamında elde edilmeyen tüm veri ve bilgiler için kaynak gösterdiğimi ve bu kaynaklara kaynakçada yer verdiğimi; kullanılan verilerde herhangi bir değişiklik/tahrifat yapmadığımı, çalışmamın kaynak gösterilen durumlar haricinde özgün olduğunu ve “Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi” yazım yönergesine göre hazırlandığını/yazıldığını kabul ve beyan ederim. Herhangi bir zamanda, çalışmayla ilgili yaptığım bu beyana aykırı bir durumun saptanması durumunda, ortaya çıkacak tüm ahlaki, idari ve hukuki sonuçlara razı olduğumu bildiririm.

Fantasy in Turkish Children's Literature: Fantastic Elements in Ayla Kutlu's Stories

Öz

Fantasy is a genre with ill-defined boundaries in literature, and it’s unreal, seemingly existent-though-not-real, dreamlike, imaginary, infinite, and limitless meanings somewhat support this notion. Theorists have offered various definitions for this boundless genre. For example, according to Todorov, fantasy is the feeling of uncertainty that engendered in the reader; according to Steinmetz, it is the feeling of bewilderment that engendered in the reader; according to Nikolajeva, it is the journey between fantasy and reality. When it comes to the relationship between fantasy and children's literature, the two are often considered distinct genres. In this context, the distinction between fantasy genre and fantasy element is commonplace, as fantasy elements are used in a variety of narrative texts, not just in one genre. This research aims to identify the fantasy elements found in Ayla Kutlu's storybooks. Conducted using a qualitative research model, the study was analyzed using descriptive analysis. The researcher-developed “Fantasy Works Analysis Criteria” evaluation form was used as the data collection tool. The fantasy elements in the three stories analyzed were coded according to this form. The findings, analyzed using descriptive analysis, were analyzed and interpreted using the questions in the form. When the works were compared, it was determined that Mavi Saçlar Pembe Gözler contained the most elements from the criterion. In this work, twelve of the thirteen questions in the criterion received positive responses. In İkizlerin Sırrı and Artık Çok Oldunuz eight questions received positive responses. An examination of the fantastical elements featured in the works reveals that change, transformation, metamorphosis, fantastical beings, emotions such as doubt, surprise, and anxiety, the relationship between fantasy fiction and reality, the relationship between fantasy fiction and theme, and the relationship between fantasy fiction and language and narrative are evident in all works. Only the question addressing the feeling of indecision received a negative response in all works. Based on the findings, it can be concluded that the works are rich in fantastical elements and can positively influence the child reader's acquisition of a reading culture.

Anahtar Kelimeler

• Turkish education
• Ayla Kutlu
• fantasy literature
• fantasy elements
• reading culture.

Etik Beyan

I hereby declare that this study, which I submit to your journal for review and publication, is original; that I have adhered to scientific and academic ethical principles and rules in all stages of the study, including preparation, data collection, analysis, and presentation of information/data/findings; that I have cited all sources for data and information not obtained within the scope of this study and have included these sources in the bibliography; that I have not made any changes or alterations to the data used; that my study is original except for the cited sources; and that it has been prepared/written according to the writing guidelines of the "International Journal of Children's Literature and Educational Research". I hereby declare that I accept all moral, administrative, and legal consequences that may arise if any situation contrary to this declaration regarding the study is detected at any time.

Kaynakça

1. Armitt, L. (2020). Fantasy. Routledge.
2. Baltacı, A. (2018). Nitel araştırmalarda örnekleme yöntemleri ve örnek hacmi sorunsalı üzerine kavramsal bir inceleme. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7 (1), 231-274.
3. Baz, M. A. (2021). Aslı Der’'in yapıtlarının çocuk edebiyatının temel ilkeleri ve fantastik ögeler açısından incelenmesi. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi], Gaziantep Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
4. Boztilki, G. (2012). Eğitim boyutuyla Türk edebiyatında fantastik ve masalsı öğeler. [Yayımlanmamış doktora tezi], İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
5. Creswell, J. W. (2017). Araştırma deseni nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımları. Selçuk Beşir Demir (çev.), Eğiten Kitap.
6. Çer, E. (2016). Çocuk edebiyatı 0-6 yaş çocuk kitaplarında çocuk gerçekliği ve çocuğa görelik. Eğiten Kitap Yayıncılık.
7. Dilidüzgün, S. (2018). Çağdaş Çocuk Yazını: Yazın Eğitimine Atılan İlk Adım. Tudem Yayınları.
8. Dumanlı-Kadızade, E. (2025). Çocuk edebiyatı. A. U. Üstten ve İ. Koyuncu (ed.ler), Fantastik kurgu inceleme teorisi içinde (ss. 145-162). Nobel Yayınları.

9. Ertekin, A. (2007). Fantastik Yazın Nedir? Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9, (1), 35- 45.
10. Fidan, M. (2017). Hikmet Temel Akarsu'nun eserlerindeki fantastik ögeler ve eğitim odaklı değerler. [Yayımlanmamış doktora tezi], Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
11. Français- Turc dictionnaire büyük sözlük (1990). Milliyet.
12. Gökçek, H. S. (2013). Gülten Dayıoğlu'nun gençlik romanlarında fantastik unsurlar. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi], Ondokuz Mayıs Üniversitesi/ Sosyal Bilimler Enstitüsü.
13. Gökdai, H. (2020). TRT Çocuk Dergisi'nde fantastik ögeler. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi], Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü.
14. Güneş, Y. (2012). Fantastik ögeler içeren romanlar için bir tasnif denemesi. Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi. 1 (1), 1251- 1264.
15. Hasırcı-Aksoy, S. & Baz, M. A. (2023). Fantastik Türk çocuk edebiyatına eleştirel bir bakış: Aslı Der örneği. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (34), 1-17. https://doi.org/10.29000/rumelide.1316117
16. Jackson, R. (2009). Fantasy: The Lıterature of Subversıon. Routledge.
17. Kartal, S. G. (2007). Cumhuriyet Dönemi Türk çocuk roman ve hikayelerinde fantastik ögeler (1923-1960). [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi], İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü.
18. Nikolajeva, M. (1988). The magic code: The use of magical patterns in fantasy for children. Almqvist & Wiksell International.
19. Özmen, H. & Karamustafaoğlu, O. (2023). Eğitimde araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
20. Sönmez V. & Alacapınar F. G. (2019). Örneklendirilmiş bilimsel araştırma yöntemleri. Anı Yayıncılık.
21. Štubňa, P. (2019). The fantasy fiction viewed through the lens of psychology of literature. Proudy.
22. Sullivan, C. W. (2001). Folklore and Fantastic Literature. Western States Folklore Society, 60 (4), 279-296.
23. Türk Dil Kurumu (TDK). (1988). Türkçe Sözlük. Türk Dil Kurumu.
24. Todorov, T. (2023). Fantastik: Edebi türe yapısal bir yaklaşım (N. Öztokat, Çev.). Metis Yayınları.
25. Velíšková, K. (2022). Contemporary British Fantasy Literature: An Analysis of Selected Authors and their Contributions to the Genre. [Lisans tezi], Západočeská Unıverzıta/ Plznı Fakulta Fılozofıcká.
26. Woronoff, J. (2005). The A to Z of Fantasy Literature. Brian Stableford.
27. Yelten, M. & Özkan, M. (2002). Türkçenin sözlüğü. Babıali Kültür Yayıncılığı.
28. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayınları.
29. Yonar, G. (2011). Türk edebiyatında fantastiğin kökenleri. Ötüken.
30. İncelenen Çocuk Edebiyatı Kitapları
31. Kutlu, A. (1999). İkizlerin sırrı. Bilgi Yayınevi.
32. Kutlu, A. (2003). Artık çok oldunuz. Bilgi Yayınevi.
33. Kutlu, A. (2014). Mavi saçlar pembe gözler. Bilgi Yayınevi.