Araştırma Makalesi

Çocuk Edebiyatındaki Mülteci Çocuk Anlatılarında Kahraman Profili ve Okurun Rolü

Cilt: 9 Sayı: 1 14 Ağustos 2026
PDF İndir
TR EN

Çocuk Edebiyatındaki Mülteci Çocuk Anlatılarında Kahraman Profili ve Okurun Rolü

Öz

Bu çalışma, çocuk edebiyatındaki mülteci çocuk anlatılarında kahramanın anlatı içindeki konumlanışı ile okurun metin tarafından nasıl bir öznel konuma yönlendirildiği arasındaki ilişkiyi incelemektedir. Araştırmada Gerard van Gemert’in Nefes Almadan ve Sevim Ak’ın Sen, Ben, Elma Ağacı adlı çocuk kitapları, RefugeeCrit kuramsal çerçevesinin “kahramanın profili” ve “okurun rolü” ölçütleri temel alınarak çözümlenmiştir. Nitel araştırma yaklaşımıyla yürütülen çalışmada doküman analizi yöntemi kullanılmış; veriler içerik analizi tekniğiyle “Aile Sorunları”, “Çevrenin Yaklaşımı/Irkçılık ve Dışlanma” ile “Sağlık, Barınma ve Beslenme Sorunları” temaları altında incelenmiştir. Analiz sürecinde metinlerdeki temsil biçimleri, karakterin anlatı içindeki işlevi ve okurun hangi yorumlama konumlarına davet edildiği bağlamında değerlendirilmiş; anlatı stratejilerinin ideolojik ve etik yönelimleri nasıl yapılandırdığı tartışılmıştır. Bulgular, travma ve yoksunluk merkezli anlatı stratejilerinin kahramanı sınırlı bir özneleşme alanına yerleştirerek okuru korumacı bir konuma yönlendirebildiğini; buna karşılık ilişkisel becerilerin, sembolik anlam üretiminin ve sosyal etkileşimlerin öne çıktığı temsillerin okurla daha katılımcı bir yorumlama ilişkisi kurduğunu göstermektedir. İki metin arasındaki karşılaştırma, benzer temaların farklı anlatı kurguları aracılığıyla kahramanın profili ve okurun rolü eksenlerinde farklı biçimlerde yapılandırılabildiğini ortaya koymaktadır. Ayrıca çalışma, mülteci çocuk temsillerinin yalnızca pedagojik ya da duyarlılık odaklı okumalarla sınırlı kalmaması gerektiğini; anlatı yapısı, karakter inşası ve okur konumlandırmasının birlikte ele alınmasının eleştirel çözümlemeyi derinleştirdiğini göstermektedir. Bu yönüyle çalışma, çocuk edebiyatında mülteci anlatılarının anlatı stratejileri ile okur konumlandırması arasındaki ilişki bağlamında değerlendirilmesi gerektiğini ileri sürerek alana kuramsal bir katkı sağlamakta; RefugeeCrit temelli çözümlemelerin çocuk edebiyatı araştırmalarında yeni tartışma alanları açabileceğini göstermektedir. Bu bağlamda çalışma, çocuk edebiyatı incelemelerinde anlatı yapısı ile okur konumlandırmasını ele alan yaklaşımların geliştirilmesine katkı sağlayabilecek bir perspektif sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Adida, C. L., Lo, A., & Platas, M. R. (2019). Americans preferred Syrian refugees who are female, English-speaking, and Christian on the eve of Donald Trump’s election. Plos One, 14(10), e0222504. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0222504
  2. Agcadağ Çelik, İ. (2019). Sınıf öğretmenleri gözünden Suriyeli mülteci çocuklar. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(66), 662-682. http://dx.doi.org/10.17719/jisr.2019.3615
  3. Ak, S. (2021). Sen, ben, elma ağacı. Can Çocuk Yayınları.
  4. Alrababa’h, A., Dillon, A., Williamson, S., Hainmueller, J., Hangartner, D., & Weinstein, J. (2021). Attitudes Toward Migrants in a Highly Impacted Economy: Evidence From the Syrian Refugee Crisis in Jordan. Comparative Political Studies, 54(1), 33-76. https://doi.org/10.1177/0010414020919910
  5. Arıcı, M. R., & Işıtan, S. (2021). Göç ve mülteci konulu resimli çocuk kitaplarının incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 50(1), 683-713. https://doi.org/10.37669/milliegitim.958764
  6. Aslan, C. (2019). Çocuk edebiyatı ve duyarlılık eğitimi. Pegem Akademi Yayıncılık.
  7. Attanayake, V., McKay, R., Jofres, M., Singh, S., Burkle, F. Jr., & Mills, E. (2009). Prevalence of mental disorders among children exposed to war: A systematic review of 7,920 children. Medicine, Conflict and Survival, (25), 4-19. https://doi.org/10.1080/13623690802568913
  8. Avcı, F. (2019). Teachers’ opinions on the problems faced by the refugee students in preschool education institutions. Language Teaching and Educational Research (LATER), 2(1), 57-80. https://doi.org/10.35207/later.537817

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Çocuk Edebiyatı

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

14 Ağustos 2026

Gönderilme Tarihi

2 Mart 2026

Kabul Tarihi

30 Temmuz 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 9 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Ulun, E. B., & Erdal, K. (2026). Çocuk Edebiyatındaki Mülteci Çocuk Anlatılarında Kahraman Profili ve Okurun Rolü. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR), 9(1). https://izlik.org/JA82UT42YE
AMA
1.Ulun EB, Erdal K. Çocuk Edebiyatındaki Mülteci Çocuk Anlatılarında Kahraman Profili ve Okurun Rolü. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR). 2026;9(1). https://izlik.org/JA82UT42YE
Chicago
Ulun, Elif Burcu, ve Kelime Erdal. 2026. “Çocuk Edebiyatındaki Mülteci Çocuk Anlatılarında Kahraman Profili ve Okurun Rolü”. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR) 9 (1). https://izlik.org/JA82UT42YE.
EndNote
Ulun EB, Erdal K (01 Ağustos 2026) Çocuk Edebiyatındaki Mülteci Çocuk Anlatılarında Kahraman Profili ve Okurun Rolü. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR) 9 1
IEEE
[1]E. B. Ulun ve K. Erdal, “Çocuk Edebiyatındaki Mülteci Çocuk Anlatılarında Kahraman Profili ve Okurun Rolü”, Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR), c. 9, sy 1, Ağu. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA82UT42YE
ISNAD
Ulun, Elif Burcu - Erdal, Kelime. “Çocuk Edebiyatındaki Mülteci Çocuk Anlatılarında Kahraman Profili ve Okurun Rolü”. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR) 9/1 (01 Ağustos 2026). https://izlik.org/JA82UT42YE.
JAMA
1.Ulun EB, Erdal K. Çocuk Edebiyatındaki Mülteci Çocuk Anlatılarında Kahraman Profili ve Okurun Rolü. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR). 2026;9. Available at https://izlik.org/JA82UT42YE.
MLA
Ulun, Elif Burcu, ve Kelime Erdal. “Çocuk Edebiyatındaki Mülteci Çocuk Anlatılarında Kahraman Profili ve Okurun Rolü”. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR), c. 9, sy 1, Ağustos 2026, https://izlik.org/JA82UT42YE.
Vancouver
1.Elif Burcu Ulun, Kelime Erdal. Çocuk Edebiyatındaki Mülteci Çocuk Anlatılarında Kahraman Profili ve Okurun Rolü. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR) [Internet]. 01 Ağustos 2026;9(1). Erişim adresi: https://izlik.org/JA82UT42YE

Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR), 2017 yılında yayın hayatına başlayan hakemli ve bilimsel uluslararası bir dergidir. Yayın dili Türkçe ve İngilizce'dir. Dergiye kabul edilen çalışmalar çevrimiçi olarak yayınlanır. “Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi”, başta çocuk edebiyatı olmak üzere Türkçe eğitimi ve eğitim araştırmaları alanlarında yazılmış ampirik ve özgün araştırma makalelerini yayınlayarak, mevcut durumları ortaya koyarak, sorunlara dikkat çekerek ve çözüm önerileri sunarak katkı sağlamayı amaçlamaktadır.