ÇANKIRI MERKEZ İLÇE KÖYLERİNDE YER ALAN MEZAR TAŞLARININ MİMARİ VE SANATSAL AÇIDAN ANALİZİ

Öz

Osmanlı dönemi kültür ve sanatı açısından derin izler taşıyan mezar taşları definle oluşan sürecin devam ettirilmesi ve sistemin kültürel açısından oldukça önemli eserler olarak karşımıza çıkmaktadır. Orta Asya’dan bu yana yaşatılmaya devam eden mezar taşı yapma geleneği, Anadolu’da yaygın bir şekilde yer bulmuştur. Dönemsel ve bölgesel özellikler gösteren mezar taşlarının asıl kimliği Osmanlı dönemi mezar taşları ile oluşmuştur. Coğrafi isimler, mülki bölümler, devlet müesseseleri, meslek, sanat ve zanaatlarımız ve alimler, şairler ve kahramanlar için mezar taşları önemli veriler olarak karşımıza çıkmaktadır. Çalışmada Çankırı merkeze bağlı köylerde yer alan Osmanlı dönemine ait mezar taşlarının tespiti, tescili ve günümüz açısından genel hatlarıyla değerlendirilmesi bu çalışmanın konusunu teşkil etmektedir. Mezar taşlarının mimari özelliklerini kaydetmek, belgelemek ve fotoğraflamak bu taşların günümüz kültürel ve sanatsal bağlamında genel bir değerlendirmesini sağlamaktır. Çankırı merkeze bağlı 48 köyde tarama yapılmıştır. Yapılan taramada merkeze bağlı olan 9 köyde Osmanlı dönemine ait mezar taşlarına rastlanmıştır. Araştırma ile ilgili daha önceden herhangi bir bilimsel verilerin ve çalışmaların olmaması, çalışmanın önemini ortaya koymaktadır. Anadolu’daki mezar taşı geleneğinin bir devamı olan, oldukça zengin ve farklı örneklerin tespit edildiği Çankırı merkeze bağlı köylerdeki mezar taşlarının Türk-İslam mezar taşı geleneği içerisindeki yeri ve önemi belirlenmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Çankırı
• Mezar Taşı
• Mimari
• Kitabe

TOMBSTONES IN THE VILLAGES OF ÇANKIRI CENTRAL DISTRIC ARCHITECTURAL AND ARTISTIC ANALYSIS

Öz

Tombstones, which bear deep traces in terms of the culture and art of the Ottoman period, appear as very important works in terms of the continuation of the burial process and the cultural aspect of the system. The tradition of making gravestones, which has been kept alive since Central Asia, has found a widespread place in Anatolia. Graves with periodic and regional characteristics. The real identity of the stones was formed by the tombstones of the Ottoman period. They are in a situation. Geographical names, civil divisions, state institutions, professions, arts and crafts, and tombstones for scholars, poets and heroes appear as important data. The subject of this study is the identification, registration and general evaluation of the gravestones from the Ottoman period in the villages of Çankırı center. The purpose of recording, documenting and photographing the architectural features of tombstones is to provide a general assessment of these stones in today's cultural and artistic context. Screening was carried out in 48 villages in Çankırı center. During the survey, gravestones from the Ottoman period were found in 9 villages connected to the center. The lack of any previous scientific data or studies regarding the research reveals the importance of the study. It was tried to determine the place and importance of the gravestones in the villages of Çankırı center, where quite rich and different examples were identified, which are a continuation of the tombstone tradition in Anatolia, within the Turkish-Islamic tombstone tradition.

Anahtar Kelimeler

• Çankırı
• Tombstone
• Architecture
• İnscription

Kaynakça

1. Açıkgözoğlu, A. S. (2009). Mezar taşı çalışmaları. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 7 (14), 297-314.
2. Başkan, S. (1996). Karamanoğulları dönemi Konya mezar taşları. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
3. Çal, H. (2007). “Kastamonu Müzesindeki Türk mezar taşları”. Prof. Dr. Rüçhan Arık ve Prof. Dr. Oluş Arık’a Armağan (s. 199-224). Konya Ticaret Odası.
4. Çal, H. (2007). “Göynük (Bolu) şehri mezar taşları”. Vakıflar Dergisi, 30, 307-395.
5. Çal, H. (2008). “Giresun Müzesi ve Tirebolu Kalesi’ndeki mezar taşları”. Uluslararası Giresun ve Doğu Karadeniz Sosyal Bilimler Sempozyumu (s. 256-269). Giresun Belediyesi Yayınları.
6. Çal, H. (2010). “Urfa şehri mezar – mezar taşları”. XV. Türk Tarih Kongresi (s. 1996-2024). Ayrıbasım.
7. Çal, H. (2015). Türklerde mezar-mezar taşları. Aile Yazıları Dergisi, 8, 295-332.
8. Çal, H. (2015). Boyabat mezar taşları. Boyabat Belediyesi Kültür Yayınları.

9. Çal, H. (2018). Karadeniz Bölgesinde 18. yüzyıl erkek mezar taşları. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 87, 103-151.
10. Çal, H. (2019). “Türkiye mezar taşı araştırmalarının durumu ve sorunları”. I. Uluslararası Geleneksel Türk Mezar Taşları (s. 133-159). Khazar University Press.
11. Çal, H. (2020). “Edirne şehrindeki mezar taşı tipleri”. Türkmes 2019 Tam metinli bildiriler (s. 89-142). Kimlik Yayınları.
12. Çoruhlu, Y. (1997). Türk İslam sanatının abc’si. Kabalcı Yayınevi.
13. Develioğlu, F. (1988). Osmanlıca Türkçe ansiklopedik lügat. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
14. Diyarbekirli, N. (2002). Eski Türklerde kültür ve sanat. Türkler Ansiklopedisi, C. 3, YTY.
15. Enver, B. (1970). Şapolyo, Türk mezar taşları. Önasya Dergisi, 37, 10.
16. Gündoğdu, H. (2006). Nahçıvan’dan figürlü bir mezar taşının düşündürdükleri. Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, 16, 49-57.
17. Gündoğdu, O. (2016). Üsküdar Ahmediye Külliyesi Haziresi mezar taşları başlık tipolojisi. Avrasya Sanat ve Medeniyet Dergisi, 6, 33-45.
18. Haseki, M. (1977). Plastik açıdan Türk mezar taşları. İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Yayınları.
19. Karamağaralı, B. (1992). Ahlat mezar taşları. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
20. Mercan, U. U. (2022). Sanatsal bir nesne olarak Tunceli mezar taşları. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü.
21. Sili, T. (1993). Bir Orta Asya geleneği koç-koyun heykel mezar taşları. Bilim Kültür Dergisi, 1 (96), 60-65.
22. Şeyban, L ve Gündoğdu, O. (2020). Sakarya mezar taşlarının tarihi dizin ve dönem analizleri. Akademik İncelemeler Dergisi, 15 (2), 865-892.
23. Şeyban, L. Ve Gündoğdu, O. (2021). Sakarya Osmanlı mezar taşlarından örneklerle dardağan serpuşlar. İstem Dergisi, 19 (38), 273-302.
24. Uluçam, A. (2000). Eski Ercis-Çelebibağı mezarlığı ve mezar taşları. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
25. Yavuz, A. H. (2016). Türklerde ölüm anlayışının çağdaş Türk resminde göstergebilimsel açısından incelenmesi. İdil Dergisi, 5 (20), 249-274.
26. İnternet Kaynakçası
27. URL 1: Çankırı Merkez Köyleri. Erişim 20 Mayıs 2024 https://www.google.com.tr/çankırı+merkez+köyleri/