GÖSTERGELERARASI BİR OKUMA: KÜLTÜREL BELLEĞİN DÖNÜŞTÜRME ARACI OLARAK GÖNÜL DAĞI DİZİSİ

Öz

Bilimsel ve teknolojik gelişmeler hızlı ve etkili iletişim araçlarının ortaya çıkmasını sağlamıştır. Günümüzün en etkili iletişim araçlarından biri olan medya, kültür değişmelerini yaratan güçlü aktörlerdendir. Görsel kültür çağının etkin araçlarından biri de televizyondur. Televizyon kültürün en yaygın yaratıcılarından ve aktarıcılarından biridir. Geniş izleyici kitlesine sahip televizyon yayınlarının büyük bir kısmını diziler oluşturmaktadır. Televizyon dizileri, sözlü ve yazılı kültür aktörlerinin farklı bağlamlardaki ardıllarıdır. Diziler elektronik kültürün görsel ve işitsel niteliklerini etkin biçimde kullanarak modern zamanların hikâye anlatıcısı, gelenek aktarıcısı rolünü üstlenmektedir. Bu çalışmada kültürel belleğin hatırlatıcı bir aracı olarak Gönül Dağı dizisinde göstergelerarası dönüşümler incelenmiştir. Gönül Dağı dizisi göstergelerarası/metinlerarası tekniklerden yararlanarak halk geleneklerini/kültürel belleği dönüştürerek yeniden dolaşıma sokmaktadır. Bu tutum halk kültürünü müzeleştirme tehlikesine karşı korumakta, onu hatırlatıp yaşatmaktadır. Geleneklerin bağlam değiştirerek yeniden dağılımı diziyi izleyici kitlesinin çoğulcu yapısına ve farklı beğenilerine uygun bir yapı ve içeriğe dönüştürmektedir. Geleneklerin göstergelerarası değiştirimi kültürel belleği güncellemekte, onu kültür ekonomisinin ürünü hâline getirmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kültürel bellek
• Gönül Dağı
• Gelenek
• Göstergelerarasılık
• Dönüşüm

AN INTERSEMIOTIC READING: GÖNÜL DAĞI SERIES AS A MEDIUM OF TRANSFORMING CULTURAL MEMORY

Öz

Scientific and technological developments have enabled the emergence of rapid and effective communication tools, among which media stands out as a powerful agent of cultural change. Television, as one of the most influential instruments of the visual culture era, is both a widespread producer and transmitter of culture. A significant portion of television broadcasting -reaching broad audiences- is comprised of serial dramas. These series function as contemporary successors to oral and written cultural narrators, assuming the role of modern storytellers and tradition transmitters by utilizing the audiovisual characteristics of electronic culture. In this context, Gönül Dağı revives and recirculates folk traditions and cultural memory through the use of intersemiotic/intertextual techniques. This approach protects folk culture from the risk of musealization by keeping it alive and memorable. The recontextualization and redistribution of traditions reshape the series' structure and content to align with the pluralistic composition and diverse tastes of its audience. Ultimately, the intersemiotic transformation of traditions contributes to the renewal of cultural memory and renders it a product within the cultural economy.

Anahtar Kelimeler

• Culturel memory
• Gönül Dağı
• Tradition
• Intersemiotics
• Transformation

Kaynakça

1. Adorno, T. W. (2021). Kültür endüstrisi kültür yönetimi. (N. Ülner, M. Tüzel ve E. Gen, çev.). İletişim Yayınları.
2. Aktulum, K. (2007). Metinlerarası ilişkiler. Öteki Yayınevi.
3. Aktulum, K. (2011). Metinlerarasılık/göstergelerarasılık. Kanguru Yayınları.
4. Aktulum, K. (2013). Folklor ve metinlerarasılık. Çizgi Kitabevi.
5. Assmann, J. (2022). Kültürel bellek -eski yüksek kültürlerde yazı, hatırlama ve politik kimlik-. (A. Tekin, çev.). Ayrıntı Yayınları.
6. Aytaç, G. (2005). Edebiyat ve medya. Hece Yayınları.
7. Bauman, R. (2009). “Tür, performans ve metinlerarasılığın üretimi”. (I. Altun, çev.). Halkbiliminde kuramlar ve yaklaşımlar 3, (M. Ö. Oğuz, S. Gürçayır ve S. Çalış, ed.). (s. 249-259). Geleneksel Yayınları.
8. Bayat, F. (2018). Türk kültüründe deli ve delilik. Ötüken Neşriyat.

9. Ben-Amos, D. (2006). “Şartlar ve çevre içinde folklorun bir tanımına doğru”. (M. Ekici, çev.). Halkbiliminde kuramlar ve yaklaşımlar 1, (M. Ö. Oğuz, M. Ekici, N. Özdemir vd. ed.). (s. 27-39). Geleneksel Yayınları.
10. Beşirli, H. (2020). “Yemek, kültür ve kimlik ilişkisi üzerine değerlendirmeler”. Kültür ve kimlik: disiplinlerarası yaklaşımlar, (H. Beşirli, Z. S. Tekten Aksürmeli, ed.). (s. 9-23). Siyasal Kitabevi.
11. Connerton, P. (2014). Toplumlar nasıl anımsar?. (A. Şenel, çev.). Ayrıntı Yayınları.
12. Çevik, M. (2015). “Televizyon dizileri halk hikâyelerinin modern şekli midir?”. Millî Folklor 106, 34-46.
13. Çobanoğlu, Ö. (2007). Türk dünyası epik destan geleneği. Akçağ Yayınları.
14. Dinç Musluk, B. (2024). “Gönül dağı dizisinde halk kültürü unsurları”. UHAD/Uluslararası Halkbilimi Araştırmaları Dergisi 7/2, 230-249.
15. Ergin, M. (1997). Dede Korkut kitabı I (giriş-metin-faksimile). Türk Dil Kurumu Yayınları.
16. Fidan, S. (2018). “Televizyon dizilerinde geleneksel müzik belleğinin kullanımı”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 60, 125-139.
17. Geçer, E. (2015). Medya ve popüler kültür: diziler, televizyon ve kültür. Metamorfoz Yayıncılık.
18. Köse, A. (2012). “Medya ve dil oyunları: gündelik dil pratiklerinde televizyon dizilerinin etkisi”. Millî Folklor 93, 220-233.
19. Köse, A. (2014). “Değişimin gölgesindeki gelenek: popüler diziler ve farklılaşan ad verme kültürü”. Millî Folklor 101, 291-306.
20. Mete, M. (1999). Televizyon yayınlarının Türk toplumu üzerindeki etkileri. Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları.
21. Ong, W. J. (2012). Sözlü ve yazılı kültür -sözün teknolojileşmesi-. (S. Postacıoğlu Banon, çev.). Metis Yayınları.
22. Oral, Ü. (haz.). (2005). “Seçmeler”. Kukla kitabı, (s. 51-52). İstanbul: Kitabevi Yayınları.
23. Örnek, S. V. (2016). Türk halkbilimi. BilgeSu Yayıncılık.
24. Özdemir, N. (2012). Medya kültür ve edebiyat. Grafiker Yayınları.
25. Postman, N. (2018). Televizyon: öldüren eğlence -gösteri çağında kamusal söylem-. (O. Akınhay, çev.). Ayrıntı Yayınları.
26. Sanders, B. (2020). Öküzün A’sı -elektronik çağda yazılı kültürün çöküşü ve şiddetin yükselişi-. (Ş. Tahir, çev.). Ayrıntı Yayınları.
27. Taş, O. (2017). İletişim, medya ve kültür. Ütopya Yayınevi.
28. Yeşil, Y. (2020). “Epik anlatılarda dönüştürücü gücün değişmesi: kahramanlar ve normlar”. Millî Folklor 128, 41-47.
29. Yıldız, Ş. (2005). Dil kültür iletişim ve medya. Sinemis Yayınları.