FETİH 1453 FİLMİNDE OSMANLI TEKSTİLLERİNİN ANLATIDAKİ ROLÜ

Öz

Tekstil, tarihin farklı dönemlerinde toplumların kültürel ve sosyal yapısını yansıtan önemli bir unsurdur. Bu bağlamda, Osmanlı döneminin tekstil sanatı, zengin bir kültürel miras sunmaktadır. Osmanlı dönemine ait tekstiller hem estetik değerleri hem de sosyal ve iktidar simgeleri olarak önem taşımaktadır. Günümüzde Osmanlı Dönemini konu alan filmler bu zengin tekstil mirasını görsel bir dil aracılığıyla yeniden canlandırmakta ve geniş kitlelere ulaştırmaktadır. Son yıllarda malzeme, üslup ve yaratıcı bir yaklaşımın birleşimi olan tekstiller, mekâna yükledikleri anlam ile tarihi filmlerde birincil unsur haline gelmiş ve o mekânda görünür olmuşlardır. Sinemada mekân olgusu, senaryonun görsel dile aktarılması sürecinde karakterlerin gerçekçi bir biçimde temsil edilmesinde ve bu gerçekliğin izleyiciye etkili bir şekilde iletilmesinde tamamlayıcı faktör olarak işlev görmektedir. Bu bağlamda araştırmada Fetih 1453 filmi üzerinden sinema prodüksiyonlarının atmosfer ve anlam yaratım süreçlerinde tekstil ürünlerinin oynadığı rol incelenmiştir. Filmdeki tekstil ürünleri tarihsel ve üslup özellikleri açısından incelenmiş, ayrıca mekân kurgusunun atmosfer ve anlam yaratma süreçlerindeki işlevselliği değerlendirilmiştir. Fetih 1453 filminde kullanılan tekstiller yalnızca filmin görselliğini artırmakla kalmayıp, aynı zamanda dönemin atmosferini yansıtan renk ve motif kullanımları ile anlatıya işlevsel açıdan katkıda bulunarak Osmanlı döneminin kültürel ve politik değerlerini, inançlarını ve normlarını perdeye aktarmıştır.

Anahtar Kelimeler

• tekstil
• Osmanlı tekstilleri
• sinematografik anlatı
• mekan tasarımı
• Fetih 1453

THE NARRATIVE ROLE OF OTTOMAN TEXTILES IN THE FILM FETİH 1453

Öz

Textile is an important element that reflects the cultural and social structures of societies in different periods of history. In this context, the textile art of the Ottoman period offers a rich cultural heritage. Textiles of the Ottoman period hold great importance both for their aesthetic value and as social status and political power. Today, films about the Ottoman period revitalize this rich textile heritage through a visual language, making it accessible to wide audiences.. In recent years, textiles, which are a combination of material, style and a creative expression, have become the primary element in historical films with the meaning they attribute to the space and have become visible in that space. The phenomenon of space in cinema functions as a complementary factor in the realistic representation of the characters in the process of transferring the script to visual language and effectively conveying this reality to the audience. In this context, the role of textiles in the atmosphere and meaning creation processes of cinema productions is examined through the movie Fetih 1453. The textile products in the film were analyzed in terms of their historical and stylistic features, and their functionality in the atmosphere and meaning creation processes of space fiction was evaluated. The findings indicate that the textiles used in Fetih 1453 not only enhance the film’s visual appeal but also contribute functionally to the narrative through the use of colors and motifs that reflect the atmosphere of the period, thereby conveying the cultural, political, and ideological values of the Ottoman era to the screen.

Anahtar Kelimeler

• Textile
• Ottoman textiles
• Cinematic Narrative
• Set Design
• Conquest 1453

Kaynakça

1. Akbulut, N. (2021). Anadolu Türk sanatında kandil motifi (Tez No. 703627) [Doktora tezi, Ege Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
2. Aksoy A. (Yönetmen). (2012). Fetih 1453 [Film]. Aksoy Film.
3. Altay, F. (1979). Kaftanlar. Yapı Kredi Bankası Kültür ve Sanat Yayınları.
4. Arık, R. (2000). Kubad Abad Selçuklu saray ve çinileri. Türkiye İş Bankası Yayınları.
5. Aslanapa, O. (2007). Türk sanatı (8.bs.). Remzi Kitabevi. Atasoy, N., Denny, W. B., Mackie, L. W. ve Tezcan, H. (2001). İpek: Osmanlı dokuma sanatı. TEB İletişim ve Yayıncılık.
6. Avlanmaz Bilecen, E. (2020). İç mekan tasarımı tekstil seçiminde performans ölçütlerinin değerlendirilmesi. Artium, 8(1), 61-67. http://artium.hku.edu.tr/tr/pub/issue/52425/682828
7. Ayan Birol, İ. ve Derman, Ç. (2022). Türk tezyini sanatlarında motifler (19.bs.). Kubbealtı Neşriyatı.
8. Bazin, A. (1967). What is cinema? (Cilt 1). (H.Gray, Çev.). University of California. Berry, J. (2022). Cinematic style: Fashion, architecture and interior design on film. Bloomsbury.

9. Bordwell, D. ve Thompson, K. (2012). Film sanatı (9.bs.). (E. Yılmaz ve E. S. Onat, Çev.). De Ki Yayınevi. (Orijinal eserin yayın tarihi 1979).
10. Busbecq, O. G. de. (2011). Türk mektupları: Kanuni döneminde Avrupalı bir elçinin gözlemleri (1555-1560). (D. Türkömer, Çev). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. (Orijinal eserin yayın tarihi 1694).
11. Cengiz, H. (2012). Eğlence pazarlaması kapsamında tüketicilerin sinema filmlerini algılama boyutu: Fetih 1453 filmi örneği (Tez No. 317762) [Yüksek lisans tezi, Karabük Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. Çetin, Y. (2017). Türk sanatı bezeme ikonografisi açısından tavus kuşu figürlerinin bir değerlendirmesi. Kesit Akademi Dergisi, 3(9), 1-17. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kesitakademi/issue/59837/864638
12. Deleuze, G. (1986). Cinema 1: The movement-image. (H. Tomlinson ve B. Habberjam, Çev.). University of Minnesota Press. (Orijinal eserin yayın tarihi 1983).
13. Deniz Kuru, A. (2006). Geleneksel motiflerin kimliklerini kaybetmeden yeni tasarımlara dönüşmeleri (Tez No. 171491) [Yüksek lisans tezi, Mimar Sinan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
14. Evliyaoğlu, S. (2020). Anlatının temel kavramları ve sinema. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(1), 345-384. https://doi.org/10.30561/sinopusd.710856
15. Gürsu, N. (1988). Türk dokumacılık sanatı: Çağlar boyu desenler. Redhouse Yayınevi. İnalcık, H. (2008). Türkiye tekstil tarihi üzerine araştırmalar. İş Bankası Kültür Yayınları.
16. Özata, M. (2012). Osmanlı ipekli kumaşlarının analizi ve modern jakarlı dokuma makinelerinde tekrar dokunması (Tez No. 330840) [Yüksek lisans tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. Özkeçeci, İ. ve Özkeçeci, Ş. B. (2007). Türk sanatında tezhip. Yazıgen Yayınevi.
17. Sezgin, Ş. ve Önlü, N. (1994). Osmanlı klasik dönem ipekli saray kumaşları. Tekstil ve Mühendis, 8(44), 48-51. https://dergipark.org.tr/tr/pub/teksmuh/issue/12894/156165
18. Tez, Z. (2009). Tekstil ve giyim kuşamın kültürel tarihi. Doruk Yayınları.
19. Tezcan, H. (2011). Topkapı Sarayı Müzesi koleksiyonundan tılsımlı gömlekler. Timaş Yayınları.
20. Tok Dereci, V. (2014). ‘Doku’nuslar’ tekstil sergisi üzerinden tekstil sanatında mekan, malzeme, biçim ilişkisi. Yedi, (12), 53-63. https://doi.org/10.17484/yedi.47238
21. Uğurlu, S. S. (2001). Klasik Osmanlı dönemi (16.yy. ve 17.yy.) saray dokumalarının motif gelişimleri ve kompozisyon sistematiği (Tez No. 101825) [Yüksek lisans tezi, Mimar Sinan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. Uğurlu, A. (1992). Osmanlı dokumalarında süs ve ihtişam. Tekstil ve Mühendis, 6(36), 326-329. https://dergipark.org.tr/tr/pub/teksmuh/issue/12898/156185
22. Üneş, Ş. (2019). Osmanlı padişahlarının kullandığı tılsımlı gömleklerdeki görsel unsurların grafik tasarım açısından incelenmesi ve serigrafi baskı tekniği ile uygulamaları (Tez No. 621777) [Yüksek lisans tezi, Kütahya Dumlupınar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
23. Yakut, İ. (2015a). Osmanlı Dönemi’ni konu alan dönem filmi ve epik fantastik film anlatılarında karakter tasarımı anlayışı ve kostüm illüstrasyonu örnekleri. Nobel Akademik Yayıncılık.
24. Yakut, İ. (2015b). 16. yüzyıl Osmanlı dönemini konu alan dönem filmi anlatısı için bir sembolik anlam taşıyıcısı olan döneme özgü ipek lifli giysi dokumalarının özellikleri. İnsan&İnsan, 2(4), 69-82. https://doi.org/10.29224/insanveinsan.279991
25. Yatman, N. (1945). Türk kumaşları. Ankara Halkevi.
26. Winton, A. G. (2018). Framinh interiority: Film sets and the discipline of interior design. D. Schneiderman ve A. Campos (Ed.), Interiors beyond architecture (s. 83-95). Routledge. https://doi.org/10.4324/978131564783