DELİLİĞİN SOSYAL TEORİ BAĞLAMINDA İNCELENMESİ: ALTERNATİF BİR DELİLİK OKUMASI

Öz

Bu çalışma, sosyoloji tarihinde delilik olgusuna yönelik yaklaşımları ele almaktadır. Makalenin amacı, farklı teorik çerçeveler doğrultusunda deliliğin nasıl yorumlandığını ortaya koymak ve alternatif bir okuma modeli sunmaktır. Bu bağlamda, sosyoloji literatüründe delilikle doğrudan veya dolaylı olarak ilgilenen çalışmalar analiz edilerek her yaklaşımın bağlı olduğu sosyolojik paradigmalar açıklığa kavuşturulmuştur. Çalışmada farklı yaklaşımlar üç ana kategori altında incelenmiştir: İlk olarak, deliliğe yönelik muhafazakâr yaklaşımlar klasik veya makro sosyoloji ile ilişkilendirilmiştir. İkinci kategoride, deliliğe dair ılımlı yaklaşımlar mikro sosyoloji perspektifinden ele alınmıştır. Üçüncü kategoride ise radikal yaklaşımlar postmodern sosyal teori çerçevesinde analiz edilmiştir. Sonuç olarak her bir yaklaşımın kendine özgü avantaj ve dezavantajları olduğu görülmüştür. Daha dengeli bir alternatif okuma modeli oluşturmak için delilerin ve toplumun haklarının bir arada düşünülmesi gerektiğine dikkat çekilmiştir. Delilik tanımının düşünsel bir temelden değil, bireylerin eylemlerine göre yapılması gerektiği belirtilmiştir. Toplumsal normlardan düşünsel sapmanın delilik için yeterli bir ölçüt olmadığı, bir kişinin deli olarak tanımlanabilmesi için eylemlerinin kamu güvenliğini tehdit etmesi gerektiği vurgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Deli
• Delilik
• Sosyal Teori

ANALYSIS OF MADNESS IN THE CONTEXT OF SOCIAL THEORY: AN ALTERNATIVE READING OF MADNESS

Öz

This study examines approaches to the phenomenon of madness throughout the history of sociology. The aim of the article is to show how madness has been interpreted within different theoretical frameworks and to propose an alternative interpretation model. In this context, studies in the sociological literature that deal directly or indirectly with madness have been analysed in order to clarify the sociological paradigms on which each approach is based. The study categorizes different approaches in three main groups: first, conservative approaches to madness are associated with classical or macro-sociology. In the second category, moderate approaches to madness are discussed from a micro-sociological perspective. Finally, in the third category, radical approaches are analysed within the framework of postmodern social theory. It is concluded that each approach has unique advantages and disadvantages. It is emphasised that in order to form a more balanced and alternative model, the rights of both individuals diagnosed as mad and society. The definition of madness should not be based solely on intellectual grounds but should instead consider individuals’ actions. It is emphasised that intellectual deviance from societal norms is not a sufficient criterion to label someone as mad; instead, a person’s actions must pose a threat to public safety in order to be considered mad.

Anahtar Kelimeler

• Mad
• Madness
• Social Theory

Kaynakça

1. Akçakaya, M. S. (2024). Esnafların gözünden delilerin mekân aidiyeti. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 51, 295-322.
2. Artvinli, F. (2013). Delilik, siyaset ve toplum: Toptaşı Bimarhanesi (1873-1927). Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
3. Artvinli, F. (2020). Deliliğin aynası: Osmanlı’dan günümüze ruhsal bozuklukların toplumsal ve tıbbi sınıflandırması. Türk Psikologlar Derneği.
4. Becker, H. S. (2015). Hariciler (Ş. Geniş & L. Ünsaldı, Çev.). Heretik Yayıncılık.
5. Bhattacharjee, D., et al. (2011). Sociological understanding of psychiatric illness: An appraisal. Delhi Psychiatry Journal, 14(1), 54-62.
6. Boote, D. (2002). Durkheim’s naturalistic moral education: Pluralism, social change, and autonomy. Philosophy of Education. https://doi.org/10.47925/2002.319
7. Burke, E. (2003). Reflections on the revolution in France. Yale University.
8. Burrow, T. (1926). Insanity a social problem. American Journal of Sociology, 32, 80-87. https://doi.org/10.1086/214026

9. Cooper, D. (2013). Psychiatry and anti-psychiatry. Routledge.
10. Deleuze, G., & Guattari, F. (2012). Kapitalizm ve şizofreni (F. Ege, H. Erdoğan & M. Yiğitalp, Çev.). Bilim ve Sosyalizm Yayınları.
11. Durkheim, E. (2013). İntihar (Z. İlkgelen, Çev.). Pozitif Yayınları.
12. Durkheim, E. (2014). Toplumsal işbölümü (Ö. Ozankaya, Çev.). Cem Yayınevi.
13. Durkheim, E. (2015). Sosyolojik yöntemin kuralları (C. B. Akal, Çev.). Dost Kitabevi.
14. Erasmus, D. (2019). Deliliğe övgü (A. Ayan, Çev.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
15. Ernst, W. (2006). The normal and abnormal: Reflections on norms and normativity. Routledge.
16. Foucault, M. (2011). Bilginin arkeolojisi (V. Urhan, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
17. Foucault, M. (2014). Akıl hastalığı ve psikoloji (E. Bayoğlu, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
18. Foucault, M. (2015). Büyük kapatılma (F. Keskin & I. Ergüden, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
19. Foucault, M. (2016). Büyük yabancı (S. Kılıç, Çev.). Metis Yayınları.
20. Foucault, M. (2017). Deliliğin tarihi (M. A. Kılıçbay, Çev.). İmge Kitabevi.
21. Garson, J. (2022). Madness: A philosophical exploration. Oxford University.
22. Goffman, E. (2014a). Damga (Ş. Geniş, L. Ünsaldı & S. N. Ağırnaslı, Çev.). Heretik Yayıncılık.
23. Goffman, E. (2014b). Gündelik hayatta benliğin sunumu (B. Cezar, Çev.). Metis Yayıncılık.
24. Goffman, E. (2016). Tımarhaneler (E. Arıcan, Çev.). Heretik Yayıncılık.
25. Goffman, E. (2017). Kamusal alanda ilişkiler: Toplu yaşamın mikro incelemeleri (M. F. Karakaya, Çev.). Heretik Yayıncılık.
26. Goffman, E. (2018). Toplum içinde davranmak (A. Bölükbaşı, Çev.). Heretik Yayıncılık.
27. Grob, G. (2000). Insanity, institutions and society, 1800–1914: A social history of madness in comparative perspective. Medical History, 44, 416-417. https://doi.org/10.1017/S0025727300066850
28. Harpin, A. (2018). Madness, art, and society: Beyond illness. Routledge.
29. Honigmann, J. (1953). Toward a distinction between psychiatric and social abnormality. Social Forces, 1, 274-277. https://doi.org/10.2307/2574227
30. Horton, J. (1966). Order and conflict theories of social problems as competing ideologies. American Journal of Sociology, 71, 701-713. https://doi.org/10.1086/224226
31. Jaffe, A., & Shanas, E. (1939). Economic differentials in the probability of insanity. American Journal of Sociology, 44, 534-539. https://doi.org/10.1086/218065
32. Jarvis, E. (1855). Insanity and idiocy in Massachusetts: Report of the commission on lunacy. Harvard University Press.
33. Korkmaz, A., & Kocadaş, B. (2015). Toplumsal sapma. Doğu Kütüphanesi Yayınları.
34. Layder, D. (2010). Sosyal teoriye giriş (Ü. Tatlıcan, Çev.). Küre Yayınları.
35. Mills, C. W. (2022). Sosyolojik tahayyül (Ö. Küçük, Çev.). Hil Yayınları.
36. Morrall, P. (2020). Insane society: A sociology of mental health. Routledge.
37. Narlı, M. (2019). Edebiyat ve delilik. İz Yayıncılık.
38. Netchitailova, E. (2022). The mystery of madness through art and mad studies. Disability & Society, 34(9-10), 1509-1515.
39. Ritzer, G., & Stepnisky, J. (2013). Sosyoloji kuramları (H. H. Hülür, Çev.). De Ki Basım Yayım.
40. Rogers, A., Lewis, L., & Woodward, L. (2007). Re-locating the sociology of mental health and illness. Journal of Mental Health, 16, 287-289. https://doi.org/10.1080/09638230701380523
41. Rosenberg, S., & Hickie, I. (2013). Managing madness: Mental health and complexity in public policy evidence base. A Journal of Evidence Reviews in Key Policy Areas, 3, 1-19.
42. Samson, C. (2017). Delilik ve psikiyatri. Tıbbi güç ve toplumsal bilgi (Ü. Tatlıcan, Çev.). Sentez Yayıncılık.
43. Scull, A. (2005). Most solitary of afflictions: Madness and society in Britain, 1700-1900. Yale University Press.
44. Scull, A. (2016). Madness in civilization. Princeton University Press.
45. Scull, A. (2020). Social order/mental disorder. Routledge.
46. Szasz, T. S. (2007). Deliliğin imalatı (G. Genç, Çev.). Yerdeniz Yayınları.
47. Weber, M. (2012). Ekonomi ve toplum (L. Boyacı, Çev.). Yarın Yayıncılık.
48. Williams, P. (2010). Madness in society. Psychoanalytic Dialogues, 110-119. https://doi.org/10.1080/10481880903559021
49. Yanık, H. (2016). Yapısöküm üzerine birkaç not. Abant Kültürel Araştırmalar Dergisi (AKAR), 1(2), 91-98.
50. Yelken, R. (2014). Kurtarıcı ve kurucu bir bilim olarak sosyoloji. Sosyoloji Divanı, 4, 39-51.