Fen Liselerinde Görev Yapan Öğretmenlerin Öğretim Programlarını Uyarlama Süreçlerinin İncelenmesi

Mustafa Gül

doi:10.53444/deubefd.1777980

TR EN

Öz

Fen Liselerinde Görev Yapan Öğretmenlerin Öğretim Programlarını Uyarlama Süreçlerinin İncelenmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı, fen liselerinde görev yapan öğretmenlerin program uyarlama süreçlerini ve nedenlerini, program uyarlama örüntülerini, program uyarlamaya yönelik önerilerini incelemektir. Araştırma nitel araştırma desenlerinden fenomonoloji deseninde gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu 2024-2025 eğitim öğretim yılında Türkiye’nin bir ilinde bulunan bir fen lisesinde farklı branşlarda görev yapan, öğretim programlarını uygulayan 11 gönüllü öğretmen oluşturmuştur. Katılımcılar amaçlı örnekleme yöntemlerinden biri olan maksimum çeşitlilik örneklemesi ile belirlenmiştir. Veriler araştırmacı tarafından geliştirilen görüşme formu ile toplanarak içerik analizi yöntemi ile çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda; fen lisesinde görev yapan öğretmenlerin tamamının programı uyarladıkları belirlenmiştir. Öğretmenlerin; merkezi sınav baskısı, program ve ders kitaplarının yetersizliği, sınav kapsamında olmayan derslere ilgisizlik gibi nedenlerle programlarda uyarlama yaptıkları tespit edilmiştir. Fen liselerinde öğretmenlerin program uyarlama örüntülerinin ise; atlama, geçiştirme, düzenleme, zenginleştirme ve ekleme şeklinde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca öğretmenler program uyarlamayla ilgili; fen liselerine özel program hazırlanması, programların merkezi sınavlarla uyumlu olması, ders saatlerinin artırılmasına yönelik öneriler sunmuşlardır.

Anahtar Kelimeler

Öğretim programı, program uyarlama, fen lisesi

Examination of the Process of Adapting Teaching Curriculum by Teachers Working in Science High Schools

Öz

The purpose of this study is to examine the curriculum adaptation processes and reasons of teachers working in science high schools, their curriculum adaptation patterns, and suggestions regarding curriculum adaptation. The study group consisted of 11 volunteer teachers from various disciplines who were implementing the curriculum at a science high school located in a province of Türkiye during the 2024-2025 academic year. Participants were selected using maximum variation sampling, which is one of the purposeful sampling methods. Data were collected using the interview form developed by the researcher and analyzed using the content analysis method. The findings revealed that all teachers working at the science high school made adaptations to the curriculum. It was determined that teachers adapted the curricula due to factors such as pressure from centralized exams, insufficiencies in the curriculum and textbooks, and lack of student interest in subjects not included in the exam scope. The patterns of curriculum adaptation identified among science high school teachers were omission, superficial coverage, modification, enrichment, and addition. In addition, teachers made several recommendations regarding curriculum adaptation, including developing curricula specifically for science high schools, aligning curricula with centralized exams, and increasing class hours.

Anahtar Kelimeler

Curriculum, curriculum adaptation, science high school

Kaynakça

Aksit, N. (2007). Educational reform in Turkey. International Journal of Educational Development, 27(2), 129-137.
Aksoy, G. ve Taşkın, G. (2019). Öğretim programlarının değişmesini etkileyen faktörlerinin, sosyal bilgiler ve fen bilimleri dersi müfredatlarını etkileme boyutu. Milli Eğitim Dergisi, 48(224), 75-99.
Andini, D. W., Hufad, A., Rochyadi, E., Aprilia, I. D., & Trisniawati, T. (2025). Design of curriculum adaptation model based on decision support system. Journal of ICSAR, 9(2), 152–162.
Arslan Çelik, F. M., & Gelmez Burakgazi, S. (2021). Öğretim Programına Bağlılık Araştırmalarına Yönelik Bir Meta-Sentez Çalışması. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(1), 796-824. https://doi.org/10.33711/yyuefd.938722
Bal, R. (2020). Türkiye’de ilk fen lisesinin açılış süreci, bilimsel gelişmeler ve değerlendirmeler. Kesit Akademi Dergisi, 6(25), 481–496.
Bengtsson, M. (2016). How to plan and perform a qualitative study using content analysis. NursingPlus Open, 2, 8–14.
Berman, P. & McLaughlin, M. W. (1975). Federal programs supporting educational change, Vol. 4: The findings in review.
Bernard, A. M. (2017). Curriculum decisions and reasoning of middle school teachers [Master's thesis, Brigham Young University].
Burkhauser, M. A., & Lesaux, N. K. (2015). Exercising a bounded autonomy: Novice and experienced teachers’ adaptations to curriculum materials in an age of accountability. Journal of Curriculum Studies, 49(3), 291–312. https://doi.org/10.1080/00220272.2015.1088065
Bümen, N. T., Çakar, E., & Yıldız, D. G. (2014). Türkiye’de öğretim programına bağlılık ve bağlılığı etkileyen etkenler. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 14(1), 203–228.

Bümen, N. T., & Yazıcılar, Ü. (2020). Öğretmenlerin öğretim programı uyarlamaları üzerine bir durum çalışması: Devlet ve özel lise farklılıkları. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 40(1), 183–224. https://doi.org/10.17152/gefad.595058
Cesur, D. (2012). Ortaöğretim müzik dersinin işlevselliği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ondokuz Mayıs Üniversitesi.
Chaudhary, G. K. (2015). Factors affecting curriculum implementation for students. International Journal of Applied Research, 1(12), 984–986.
Christensen, L. B., Johnson, R. B., & Turner, L. A. (2015). Research methods: Design and analysis (A. Aypay, Çev.). Anı Yayıncılık.
Çelik, H., Başer Baykal, N., & Kılıç Memur, H. N. (2020). Nitel veri analizi ve temel ilkeleri. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi – Journal of Qualitative Research in Education, 8(1), 379–406. https://doi.org/10.14689/issn.2148-2624.1.8c.1s.16m
Çeliker Ercan, G., & Çubukçu, Z. (2021). Development of teachers’ curriculum implementation approaches scale: A validity and reliability study. Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 50(2), 1464–1490. https://doi.org/10.14812/cuefd.932497
Çetin, A., & Ünsal, S. (2019). Merkezi sınavların öğretmenler üzerinde sosyal, psikolojik etkisi ve öğretmenlerin öğretim programı uygulamalarına yansıması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 34(2), 304-323.doi: 10.16986/HUJE.2018040672
Demirel, Ö. (2015). Eğitimde program geliştirme. Pegem Akademi Yayınları.
Denzin, N. K., & Lincoln, Y. S. (2008). Introduction: The discipline and practice of qualitative research. In N. K.
Denzin & Y. S. Lincoln (Eds.), Strategies of qualitative inquiry (3rd ed., pp. 1–43). Sage Publications.
Dikbayır, A. & Bümen, N. T. (2016). Dokuzuncu sınıf matematik dersi öğretim programına bağlılığın incelenmesi. Uluslararası Eğitim Programları ve Öğretim Çalışmaları Dergisi. 6(11), 17-38.
Drake, C., & Sherin, M. G. (2006). Practicing change: Curriculum adaptation and teacher narrative in the context of mathematics education reform. Curriculum Inquiry, 36(2), 153–187.
Dusenbury, L., Brannigan, R., Falco, M., & Hansen, W. B. (2003). A review of research on fidelity of implementation: Implications for drug abuse prevention in school settings. Health Education Research, 18(2), 237–256. https://doi.org/10.1093/her/18.2.237
Dusenbury, L., Brannigan, R., Hansen, W. B., Walsh, J., & Falco, M. (2005). Quality of implementation: Developing measures crucial to understanding the diffusion of preventive interventions. Health Education Research, 20(3), 308–313. https://doi.org/10.1093/her/cyg134
Erden, M. (1998). Eğitimde program değerlendirme (3. baskı). Anı Yayıncılık.
Ertürk, S. (2013). Eğitimde program geliştirme. Edge Akademi.
Güzel Yüce, S. (2022). Öğretim programına bağlılık ve öğretim programını uyarlama ikilemini aşmak: Bir öğretmenin öğretim programını kullanma modeli. Mustafa Kemal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(9), 1–21.
İlhan, B., & Bümen, N. T. (2023). Ortaokul öğretmenlerinin öğretim programı uyarlamaları: Örüntüler, nedenler ve sonuçlar. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 21(1), 303–334.
Karakuyu, A. (2025). Examining the relationship between adaptation to curriculum change and autonomy on curriculum of the teachers with canonical correlation analysis. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 15(3), 1045–1064. https://doi.org/10.18039/ajesi.1677291
Karataş, F., Eriçok, B., & Tanrıkulu, L. (2024). Reshaping curriculum adaptation in the age of artificial intelligence: Mapping teachers' AI-driven curriculum adaptation patterns. British Educational Research Journal, 1–27. https://doi.org/10.1002/berj.4068
Küçükahmet, L. (2009). Program geliştirme ve öğretim (24. baskı). Nobel Yayın Dağıtım.
Li, Z., & Harfitt, G. J. (2017). An examination of language teachers’ enactment of curriculum materials in the context of a centralised curriculum. Pedagogy, Culture & Society, 25(3), 403–416. https://doi.org/10.1080/14681366.2016.1270987
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.
Lupton, R. (2004). Schools in disadvantaged areas: Recognising context and raising quality (CASE 076). Centre for Analysis of Social Exclusion, London School of Economics and Political Science. https://eprints.lse.ac.uk/6321/
Marsh, C., & Willis, G. (2007). Curriculum: Alternative approaches, ongoing issues (4th ed.). Pearson/Merrill Prentice Hall.
McCarthey, S. J., & Woodard, R. (2017). Faithfully following, adapting, or rejecting mandated curriculum: Teachers’ curricular enactments in elementary writing instruction. Pedagogies: An International Journal, 13(1), 56–80. https://doi.org/10.1080/1554480X.2017.1376672
MEB, (2018). Öğretim Programları, https://mufredat.meb.gov.tr/Programlar.aspx sayfasından erişilmiştir.
MEB, (2024). Öğretim Programları, https://mufredat.meb.gov.tr/Programlar.aspx sayfasından erişilmiştir.
MEB, (2025). 2022 PISA Türkiye Raporu. https://pisa.meb.gov.tr/www/raporlar/icerik/5. sayfasından 10.11.2025 tarihinde erişilmiştir.
Meidl, T., & Meidl, C. (2011). Curriculum integration and adaptation: Individualizing pedagogy for linguistically and culturally diverse students. Current Issues in Education, 14(1).
Merriam, S. B. (2013). Qualitative research: A guide to design and application (Çev. Ed. S. Turan,). Nobel Akademik Yayıncılık.
Mouraz, A., Leite, C., & Fernandes, P. (2013). Teachers’ role in curriculum design in Portuguese schools. Teachers and Teaching, 19(5), 478–491.
Muthi’ah, S., Suriansyah, A., & Purwanti, R. (2025). Independent curriculum adaptation strategy for students' cultural diversity at Pendreh Village Junior High School. Paradigma, 22(2), 463–476.
Nalbantoğlu, Ü. Y., & Bümen, N. T. (2024). Changes in the curriculum adaptation skills of teachers as a result of professional development support: A Turkish case study. Teaching and Teacher Education, 137, 104386. https://doi.org/10.1016/j.tate.2023.104386
Oliva, P. F. (1997). Developing the curriculum (4th ed.). Longman.
Orhan, A., & Acar, F. E. (2018). Göz ardı edilen program ve Türkiye'deki yansımaları. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 14(3), 292–305.
Ornstein, A. C., & Hunkins, F. P. (2016). Eğitim programı: Temel ilkeler ve sorunlar (A. Arı, Çev. Ed., 2. baskı). Eğitim Yayınevi.
Ortaöğretim Genel Müdürlüğü. (2023). Ortaöğretim genel müdürlüğüne bağlı okul türleri ve sayıları (2023–2024 eğitim ve öğretim yılı). https://ogm.meb.gov.tr sayfasından 10.11.2025 tarihinde erişilmiştir.
Patton, M. Q. (2014). Qualitative Research & Evaluation Methods (M. Bütün & S. B. Demir, Çev. Eds.). Siyasal Kitabevi.
Prastiyo, S. S., & Navisha, V. O. (2024). Adapting curriculum and materials for distance learning: Strategies for effective distance education. Journal of Technology, Education & Teaching (J-TECH), 1(2), 90–96.
Ross, E. (2024). Teachers' interpretation of curriculum as a window into ‘curriculum potential’. The Curriculum Journal, 35(1), 38–55.
Sarıçelik, S. (2024). Bir ilkokul üçüncü sınıf öğretmeninin program uyarlama deneyimlerine ilişkin bir öz-inceleme [Doktora tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi.
Shawer, S. F. (2010). Classroom-level curriculum development: EFL teachers as curriculum-developers, curriculum-makers and curriculum-transmitters. Teaching and Teacher Education, 26(2), 173–184. https://doi.org/10.1016/j.tate.2009.03.015
Sherin, M. G., & Drake, C. (2009). Curriculum strategy framework: Investigating patterns in teachers’ use of a reform-based elementary mathematics curriculum. Journal of Curriculum Studies, 41(4), 467–500.
Süer, S., & Kinay, İ. (2022). Investigation of primary teachers' curriculum fidelity. International Journal of Curriculum and Instructional Studies, 12(1), 191–214.
Tokgöz, Ö. (2013). Merkeziyetçi öğretim programının öğrenme ve öğretme sürecine dönüştürülmesi: Tasarlanan programın uygulama yolculuğu [Doktora tezi]. Orta Doğu Teknik Üniversitesi.
Troyer, M. (2017). Teachers’ adaptations to and orientations towards an adolescent literacy curriculum. Journal of Curriculum Studies, 51(2), 202–228. https://doi.org/10.1080/00220272.2017.1407458
Tyler, R. W. (2014). Eğitim programlarının ve öğretimin temel ilkeleri (Çev. M. E. Rüzgar & B. Aslan). Pegem Akademi.
Ünal, M. (2023). Öğretmenlerin öğretim programı uyarlama örüntülerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(3), 2329–2383.
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
Yazıcılar, Ü. (2016). Öğretmenlerin matematik dersi öğretim programını uyarlama sürecinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ege Üniversitesi.
Yazıcılar, Ü., & Bümen, N. T. (2019). Crossing over the brick wall: Adapting the curriculum as a way out. Issues in Educational Research, 29(2), 583–609. https://search.informit.org/doi/10.3316/ielapa.433110488742187
Ygay, M. S. (2024). Exploring the implementation of curriculum audit in Colegio De Santa Rita De San Carlos, Inc.: Basis for a learning transition program towards the Matatag Curriculum. International Journal of Innovative Science and Research Technology, 9(3), 561–568. https://doi.org/10.38124/ijisrt/IJISRT24MAR669
Yücel, E., Dimici, K., Yıldız, B., & Bümen, N. T. (2017). Son 15 yılda yayımlanan ilk ve ortaöğretim İngilizce dersi öğretim programları üzerine bir analiz. Ege Eğitim Dergisi, 18(2), 702–737.
Yüksel, İ. ve Sağlam, M. (2012). Eğitimde Program Değerlendirme. Pegem Akademi.
Zabun, B. (2021). Ankara Fen Lisesi kuruluş çalışmaları. International Academic Social Resources Journal, 6(30), 1641–1645.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Eğitimde Program Geliştirme

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Mustafa Gül ^*
0000-0001-7641-3256
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

31 Mart 2026

Gönderilme Tarihi

4 Eylül 2025

Kabul Tarihi

29 Aralık 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 67

DOI

https://doi.org/10.53444/deubefd.1777980

IZ

https://izlik.org/JA82FW96RE

APA

Gül, M. (2026). Fen Liselerinde Görev Yapan Öğretmenlerin Öğretim Programlarını Uyarlama Süreçlerinin İncelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 67, 365-384. https://doi.org/10.53444/deubefd.1777980

AMA

1.Gül M. Fen Liselerinde Görev Yapan Öğretmenlerin Öğretim Programlarını Uyarlama Süreçlerinin İncelenmesi. DEU BEF Dergi. 2026;(67):365-384. doi:10.53444/deubefd.1777980

Chicago

Gül, Mustafa. 2026. “Fen Liselerinde Görev Yapan Öğretmenlerin Öğretim Programlarını Uyarlama Süreçlerinin İncelenmesi”. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, sy 67: 365-84. https://doi.org/10.53444/deubefd.1777980.

EndNote

Gül M (01 Mart 2026) Fen Liselerinde Görev Yapan Öğretmenlerin Öğretim Programlarını Uyarlama Süreçlerinin İncelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi 67 365–384.

IEEE

[1]M. Gül, “Fen Liselerinde Görev Yapan Öğretmenlerin Öğretim Programlarını Uyarlama Süreçlerinin İncelenmesi”, DEU BEF Dergi, sy 67, ss. 365–384, Mar. 2026, doi: 10.53444/deubefd.1777980.

ISNAD

Gül, Mustafa. “Fen Liselerinde Görev Yapan Öğretmenlerin Öğretim Programlarını Uyarlama Süreçlerinin İncelenmesi”. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi. 67 (01 Mart 2026): 365-384. https://doi.org/10.53444/deubefd.1777980.

JAMA

1.Gül M. Fen Liselerinde Görev Yapan Öğretmenlerin Öğretim Programlarını Uyarlama Süreçlerinin İncelenmesi. DEU BEF Dergi. 2026;:365–384.

MLA

Gül, Mustafa. “Fen Liselerinde Görev Yapan Öğretmenlerin Öğretim Programlarını Uyarlama Süreçlerinin İncelenmesi”. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, sy 67, Mart 2026, ss. 365-84, doi:10.53444/deubefd.1777980.

Vancouver

1.Mustafa Gül. Fen Liselerinde Görev Yapan Öğretmenlerin Öğretim Programlarını Uyarlama Süreçlerinin İncelenmesi. DEU BEF Dergi. 01 Mart 2026;(67):365-84. doi:10.53444/deubefd.1777980

Öz

Öz

Fen Liselerinde Görev Yapan Öğretmenlerin Öğretim Programlarını Uyarlama Süreçlerinin İncelenmesi

Öz

Anahtar Kelimeler

Examination of the Process of Adapting Teaching Curriculum by Teachers Working in Science High Schools

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster