Fantastik Kurgu İnceleme Teorisi Bağlamında Barış Müstecaplıoğlu’nun Eserleri

Öz

Türk edebiyatında Barış Müstecaplıoğlu’nun çocuk ve gençlik edebiyatına sunmuş olduğu çeşitli fantastik eserleri bulunmaktadır. Bu çalışma kapsamında Barış Müstecaplıoğlu’nun gençlik edebiyatı eserlerinden Korkak ve Canavar, Şamanlar Diyarı ve Ahtapotun Rüyası adlı eserleri fantastik kurgu inceleme teorisi bağlamında incelenecektir. Fantastik tür, kahramanın gerçek ve gerçeküstü evrende yaşadığı olayları okura kararsızlık ekseninde sunan türdür. Burada kararsızlık yaşayan okur, okuduklarının gerçek mi gerçekdışı mı olduğu yönünde tereddüt yaşamaktadır. Fantastik türde eserin başkişisinin yaşadığı bir temel sorun bulunmaktadır. Eserin başkişisi, bu sorunu çözmek için gerçek evrenden gerçeküstü evrene bir yolculuk gerçekleştirir. Artık bu evrende karşılaştığı her kişi, edindiği her nesne, yaptığı her yolculuk, yaşadığı her olay karakterin gelişimine ve dolayısıyla bu sorunun çözümüne hizmet edecektir. Bu sebeple fantastik türde kahramanın yaşadığı sorunun üstesinden gelmesi beklenmektedir. Çalışmada yazarın eserleri basit seçkisiz örneklem yoluyla tespit edilmiştir. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi tercih edilerek içerik analizi yöntemiyle eserin fantastik kurgusu incelenmiştir. Çalışmanın bulgularına bakıldığında incelenen üç eserde de fantastik kurgu inceleme teorisi kodlarından “kişiler, uzam, tılsımlı nesne, yolculuk, kararsızlık, kaçış ve uzaklaşma”nın yer aldığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak fantastik kurguyu oluşturan kodların tümünün eserlerde görülmesi ve eserlerde gerçek ve gerçeküstü evren arası çoklu gidiş gelişlere rastlanması eserlerin sarmal ilişkiler barındırdığını ortaya koyar. Bu bağlamda incelenen eserlerin fantastik türe uygun olduğu söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

• fantastik
• fantasik kurgu inceleme teorisi
• korkak ve canavar
• şamanlar diyarı
• ahtapotun rüyası

The Works of Barış Müstecaplıoğlu in the Context of Fantasy Fiction Analysis Theor

Abstract

In Turkish literature, Barış Müstecaplıoğlu has contributed various fantasy works to children's and young adult literature. Within the scope of this study, Barış Müstecaplıoğlu's young adult literature works, namely The Coward and the Monster, The Land of Shamans, and The Octopus' Dream, will be examined in the context of fantasy fiction analysis. The fantasy genre presents the reader with events experienced by the hero in both the real and supernatural worlds, creating ambiguity. Here, the reader experiences uncertainty, wondering whether what they are reading is real or unreal. In the fantasy genre, the protagonist of the work faces a fundamental problem. The protagonist embarks on a journey from the real world into the supernatural to resolve this problem. Every person they encounter, every object they acquire, every journey they make, and every event they experience in this world will contribute to the character's development and, consequently, to the resolution of this problem. For this reason, in the fantasy genre, the hero is expected to overcome the problem they face. The author's works were identified in the study through a simple random sample. Document analysis, a qualitative research method, was preferred in the study, and the work's fantastic fiction was examined using content analysis. Looking at the findings of the study, it was determined that the codes of the fantasy fiction analysis theory, namely “characters, space, magical object, journey, indecision, escape, and distancing,” were present in all three works examined. Consequently, the presence of all the codes that constitute fantastic fiction in the works and the occurrence of multiple transitions between the real and supernatural worlds reveal that the works contain intertwined relationships. In this context, the works examined are suitable for the fantastic genre.

Keywords

• fantastic
• coward and monster
• fantastic elements
• land of shamans
• octopus dream

Kaynakça

1. Ağan, S. (2017). Susanna Tamaro'nun ‘'Atla, Bart!'’ isimli çeviri çocuk romanında fantastik kurgu. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR), 1 (1), 31-41.
2. Aydın, İ. (2022). Karşılaştırmalı edebiyat bağlamında fantastik edebiyat: J.R.R. Tolkien ve Barış Müstecaplıoğlu’nun eserleri. Yayımlanmamış doktora tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
3. Baltacı, A. (2019). Nitel araştırma süreci: Nitel bir araştırma nasıl yapılır? Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368-388.
4. Bozkurt, M. & Kuyucu, M. (2020). “Tanrı-İnsan İlişkisi Bağlamında Deizm’in Temel İddialarının Eleştirisi. Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi, 11(2), 441-469.
5. Chodorow, N. J. (2007). Duyguların Gücü, (Çev. Jale Özata Dirlikyapan). Metis Yayınları. Çıngı, H. (1994). Örnekleme kuramı. Hacettepe Üniversitesi Fen Fakültesi Basımevi.
6. Dilidüzgün, S. (2011). Fantastik çocuk kitaplarında fantastik öğeleri belirleyen etmenler. III. Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Sempozyumu. 607-612.
7. Dilidüzgün, S. (2018). Çağdaş çocuk yazını: Yazın eğitimine atılan ilk adım (3. baskı). Tudem Yayınları. Dumanlı Kadızade, E. & Bulut, G. E. (2021). Ahmet Büke’nin. In A. Oktay (Ed.), Edebiyattan pencereler (ss. 129–166). İKSAD Publishing House.
8. Dumanlı Kadızade, E. & Efe, Z. (2022). Michael Ende’nin “Momo” adlı eserinde fantastik kurgunun incelenmesi. Turkish Studies,- Language, 17(1), 17-35.

9. Dumanlı Kadızade, E. & Esmer, R. (2019). Mavisel Yener’in “Çılgınlar Sınıfı” Seri Romanlarında Fantastik Kurgu. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(66), 84–107.
10. Dumanlı Kadızade, E. & Kocaoğlu, M. (2021). Roald Dahl’ın “Charlie’nin Büyük Cam Asansörü” adlı eserinde fantastik kurgunun incelenmesi. İçinde: A. Oktay (Ed.), Sembollerden romana (s. 59-82). İksad Yayınevi.
11. Dumanlı Kadızade, E. & Kurtoğlu, F. (2025). Fantastik kurgu inceleme teorisi bağlamında “Odd ve Ayaz Devleri”. Gaziantep Üniversitesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 9(1), 1–25.
12. Dumanlı Kadızade, E. (2025). Fantastik kurgu inceleme teorisi. İçinde: A. U. Üstten & İ. Koyuncu (Ed.), Çocuk edebiyatı (ss. 145-162). Nobel Yayınları.
13. Dumanlı Kadızade, E. ve Sakar, C. (2018). Angela Sommer-Bodenborg'un küçük vampir serisinde yer alan fantastik ögeler. Electronic Turkish Studies, 13(27), 623-639.
14. Dumanlı Kadızade, E., & Yiğit, İ. (2021, Ekim 14–16). Lyman Frank Baum’un Oz Büyücüsü adlı eserini fantastik unsurlarla anlama ve değerlendirme [Sözlü bildiri özeti]. XIII. Uluslararası Dünya Dili Türkçe Sempozyumu: İstiklal Marşı’nın Kabulünün 100. Yılı ve Yunus Emre’nin Vefatının 700. Yılı Münasebetiyle (s. 71), Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Rize, Türkiye.
15. Göker, N., & Asutay, H. (2020). Türk Gençlik Yazın Türünde Bilim Kurgu Türü:'Barış Müstecaplıoğlu''nun Osmanlı Cadısı Adlı Eseri. Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(3).
16. Gürova, E. (2023). Selim Nüzhet Gerçek'in “Meçhul Kuvvetlere Kurban” romanında polisiye ve fantastik unsurların incelenmesi. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, (1), 46-57.
17. Harman, P. (2021). Barış Müstecaplıoğlu’nun eserlerinde fantastiğe ve halk bilimine dair unsurlar. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Van.
18. Kalemci, M. (2021). Barış Müstecaplıoğlu’nun Gerçekler Kırıldı ve Şamanlar Diyarı adlı eserlerinde büyülü gerçekçilik. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Karabük Üniversitesi, Karabük.
19. Karakülah (2023). Barış Müstecaplıoğlu’nun romanlarında yapı ve izlek. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Karabük Üniversitesi, Karabük.
20. Karakülah, B. & Gözütok, T. (2023). Barış Müstecaplıoğlu’nun romanlarında yapı ve izlek.İKSAD. Kocaoğlu, M. (2023). Çocuk edebiyatında fantastik: Roald Dahl örneği. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Mersin Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
21. Köktaş, YDDM (2017). Aydınlanma, Hıristiyanlık ve Deizm. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17 (1), 143-158.
22. Krippendorff, K. (1980). Content Analysis: An Introduction to is Methodology, Sage, Beverly Hills.
23. Moran, B. (2016). Türk Romanına Eleştirel Bir Bakış 3. İletişim Yayınları.
24. Morkoç, H. (2021). Charles Nodier ve fantastik evreni. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi, Ankara.
25. Müstecaplıoğlu, B. (2016). Korkak ve Canavar. İthaki Yayınları.
26. Müstecaplıoğlu, B. (2018). Şamanlar Diyarı. İthaki Yayınları.
27. Müstecaplıoğlu, B. (2021). Ahtapotun Rüyası. Doğan Kitap.
28. Özbaşı, S. (2020). Fatih Erdoğan'ın kitaplarında fantastik ögeler. Çocuk Edebiyat ve Dil Eğitimi Dergisi, 3 (1), 89-104.
29. Püsküllüoğlu, A. (2009). Edebiyat Sözlüğü. Can Sanat Yayınları.
30. Tatlı, Y. (2025). Çocuk ve gençlik edebiyatında fantastik kurgu incelemesi: Tolkien’ın Yüzük Kardeşliği örneği. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Mersin Üniversitesi, Mersin.
31. Thompson, N.D. (1999). Victorian women writers and the woman question. Cambridge University Press.
32. Todorov, T. (1970). La litterature fantastique: essai sur l’imaginaire. Editions su Seuil.
33. Todorov, T. (2004). Fantastik: Edebi türe yapısal bir yaklaşım. (Çev. N. Öztokat). Metis Eleştiri Yayınları.
34. TRT 2. (2024). Edebiyat Dünyası, Barış Müstecaplıoğlu, 30. Bölüm. (Video). https://www.youtube.com/watch?v=WDy5Rqntsvg
35. Tunçok, G. Z. (2022). Şiir dili ve psikanalitik kuram bağlamında Nilgün Marmara. Yayımlanmamış doktora tezi, Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
36. Türk Dil Kurumu (2023). Türkçe sözlük (12. Baskı). Türk Dil Kurumu Yayınları.
37. Uzunkaya, F. (2025). Faruk Duman’ın Pîrî (Kayıp Denizler Üzerine Bir Anımsama) romanında fantastik kurgu. Folklor/Edebiyat, 31(121), 201–217.
38. Üzmer, M. A. (2019). Barış Müstecaplıoğlu’nun eserlerinde fantastik unsurlar. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
39. Yeğin, M. O. (2021). Irkçılık Bağlamında ‘Elite’ Dizi Filminin Eleştirel Söylem Analizi. OPUS International Journal of Society Researches, 17(34), 1487-1521. https://doi.org/10.26466/opus.816234
40. Yeşilyurt, Ş. (2016). Barış Müstecaplıoğlu’nun Şamanlar Diyarı dizisi üzerine fantastik bir inceleme. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 32(32), 107-124.
41. Yılmaz, S. (2018). Barış Müstecaplıoğlu’nun Şamanlar Diyarı Eserinde Kişi kadrosu ve Doğaüstü Varlıklar (s. 37).