Osmanlı’da Sahte Bir Amiral: Çinli İlyas Alâeddin Ma

Öz

Geç Osmanlı döneminde Çin ile diplomatik temasların kurulamamış olduğu bir ortamda, her iki devletin tebaasına ilişkin hukuki ve idari sorunlar zorunlu olarak üçüncü devletlerin vasıtası ile çözülmek durumunda kalmıştır. Bu eksiklik, iki taraf için de dolandırıcılık girişimlerine zemin hazırlayan önemli bir etken olarak öne çıkmaktadır. Bu makale, söz konusu güç boşluğunun somut bir tezahürü olarak İlyas Alâeddin vakasını ele almaktadır. Çince aslî adının Ma Fu (馬福) olduğu anlaşılan İlyas Alâeddin Ma, Osmanlı topraklarına gelerek kendisini Çin bahriyesinde görev yapmış üst düzey rütbeli bir subay olarak tanıtmış ve sahte askerî belgeler eşliğinde Osmanlı Devleti'nden istihdam talebinde bulunmuştur. Osmanlı makamlarının bu talep karşısında sergilediği kuşkucu yaklaşım üzerine başlatılan soruşturma ve müteakiben yapılan incelemeler neticesinde ibraz edilen belgelerin büyük çoğunluğunun düzmece olduğu ve mezkûr İlyas Alâeddin’in hiçbir resmî kayıtta yer almadığı tespit edilmiştir. Mezkûr olay, diplomatik temsil makamlarının yokluğunda dolandırıcılığın nasıl bir fırsat alanı bulduğunu ve Osmanlı bürokratik denetim sisteminin bu tür girişimlere karşı nasıl tepki verdiğini örneklemesi bakımından özgün bir hüviyet taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı-Çin ilişkileri
• Çinli Müslümanlar
• Çinli Amiral
• Guangxu Dönemi
• Ma Fu

A Fake Admiral in the Ottoman Empire: Chinese Ilyas Alaeddin Ma

Öz

In the absence of the formal diplomatic relations between the late Ottoman Empire and China, the legal and administrative affairs related to the subjects of both states’ had to be handled through the mediation of third-party states. Hence, the emergence of a diplomatic gap became a significant issue that contributed to the fraud committed by both parties. This research analyzes the historical account of the case involving the man named Ilyas Alâeddin as one of the practical instances of the above-mentioned power vacuum. Ilyas Alaeddin Ma, whose original Chinese name was Ma Fu (馬福), approached Ottoman territory with the posing as an important navy commander with a background in the Chinese Navy, seeking employment in the Ottoman Empire based on his false military credentials. Given the initial suspicion by the Ottoman government toward this request, it became apparent through examination that most of the documents provided were forgeries, and there was no trace of Ilyas Alâeddin in any official document. This case is unique in highlighting the exploitation of loopholes by fraudsters due to the lack of diplomatic relations and the Ottoman bureaucracy’s response to such practices.

Anahtar Kelimeler

• Ottoman-Chinese relations
• Chinese Muslims
• Chinese Admiral
• Guangxu Era
• Ma Fu.

Kaynakça

1. Bâb-ı Âlî Evrak Odası (BEO): 3319-248920; 582-43578; 550-41222.
2. Hariciye Nezareti Hukuk Müşavirliği İstişare Odası Evrakı (HR.HMS.ISO):53-5.
3. Hariciye Nezareti Siyasi Kısım Evrakı (HR.SYS.): 1304-2; 2208.11.
4. İrade Hariciye (İ.HR.): 412-38.
5. Ceylan, E. (2024). İki Doğu Arasında: Geç Osmanlı Matbuatında Çin Algısı. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Karaman.
6. Ceylan, E. (2025). Osmanlı ve Joseon (Ciyūson): Türk Aydınların Joseon Üzerine Gözlemleri. Akademik Tarih ve Araştırmalar Dergisi, 8 (12), 88-116. doi:10.56448/ataddergi.1600363.
7. Habibzâde Ahmed Kemal (1996). Çin-Türkistan Hatıraları. (Ed. A. Özalp), İstanbul, Kitabevi Yayınları.
8. Karçınzade Süleyman Şükrü (2005). Seyahatü'l-Kübra. (Çev. S. Şapçı), Isparta, Eğirdir Belediyesi Yayınları.

9. Jisho.org (t.y.). “郡.” 21 Nisan 2026 tarihinde https://jisho.org/search/%E9%83%A1 adresinden erişildi.