Teacher Educators’ Views of Social Studies Teacher Education Program Competencies

Öz

The 21st century is a period in which competencies have gained importance in the teaching profession, as in every profession. In pre-service teacher education, program qualifications are imparted to teacher candidates thru courses classified under four headings: subject matter, field training, professional knowledge, and general culture. Especially technological changes, as well as all other changes, directly affect the teaching profession and force it to adapt. Therefore, teacher competencies need to be updated at regular intervals. In teacher education programs, qualifications are shaped by the faculty members responsible for the respective program. The aim of this research is to determine the views of teacher educators regarding the qualifications of social studies teacher education programs. In the study conducted as a basic qualitative research, interviews were held with 10 teacher educators from 8 different universities. Within the scope of the research, it was concluded that the qualifications of the 54 social studies teacher education programs in Türkiye could be grouped under 18 categories, that universities could add to the standards determined by an official institution in defining qualifications, that the program qualifications overlapped with the 2017 teaching profession competencies prepared by the Ministry of National Education, and that different courses should be added to the social studies teacher education program. After the Council of Higher Education delegation of authority decision, the qualifications and courses recommended by teacher educators can be included in the development of social studies teacher education programs. In determining program qualifications, it is recommended to improve collaboration among decision-makers and establish joint decision-making mechanisms.

Anahtar Kelimeler

• Teacher Competencies
• Program Qualifications
• Social Studies Teachers
• Teacher Educator
• Teacher Education

Etik Beyan

The research was conducted with the approval of the Ankara University Social Sciences Sub-Ethics Committee, decision number 85, dated 12/2/2021.

Öğretmen Eğitimcilerinin Sosyal Bilgiler Öğretmenliği Program Yeterliklerine İlişkin Görüşleri

Öz

21. yüzyıl her meslekte olduğu gibi öğretmenlik mesleğinde de yeterliklerin önem kazandığı bir dönemdir. Hizmet öncesi öğretmenlik eğitiminde program yeterlilikleri alan bilgisi, alan eğitimi, meslek bilgisi ve genel kültür olmak üzere dört başlık altında sınıflandırılan derslerle öğretmen adaylarına kazandırılmaktadır. Başta teknolojik değişimler olmak üzere her türlü değişim öğretmenlik mesleğini de doğrudan etkilemekte ve değişikliğe zorlamaktadır. Bu nedenle öğretmen yeterliklerinin de belirli aralıklarla güncellenmesi gerekmektedir. Öğretmenlik programlarında yeterlilikler ilgili programdaki görevli öğretim üyeleri tarafından şekillendirilmektedir. Bu araştırmanın amacı sosyal bilgiler öğretmenliği program yeterliliklerine ilişkin öğretmen eğitimcilerinin görüşlerini belirlemektedir. Temel nitel araştırma olarak yürütülen çalışmada 8 farklı üniversiteden 10 öğretmen eğitimcisi ile görüşmeler yapılmıştır. Araştırma kapsamında; Türkiye'deki 54 sosyal bilgiler öğretmenliği programının yeterliliklerinin 18 başlıkta toplanabildiği, yeterliliklerin belirlenmesinde resmi bir kurum tarafından belirlenen standartlara üniversitelerin ekleme yapabileceği, program yeterliliklerinin MEB tarafından hazırlanan 2017 öğretmenlik mesleği yeterlikleri ile örtüştüğü ve sosyal bilgiler öğretmenliği programına farklı dersler eklenmesi gerektiği sonuçlarına ulaşılmıştır. 2020 YÖK yetki devri kararı sonrasında sosyal bilgiler öğretmenliği programlarının geliştirilmesinde öğretmen eğitimcilerinin önerdikleri yeterliliklere ve derslere yer verilebilir. Program yeterliliklerinin belirlenmesinde ise karar vericiler arasında iş birliğinin arttırılması ve ortak karar mekanizmalarının oluşturulması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Öğretmen yeterlikleri
• Program Yeterlilikleri
• Sosyal Bilgiler Öğretmenliği
• öğretmen eğitimcisi
• öğretmen eğitimi

Etik Beyan

Araştırma Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Alt Etik Kurulu’nun 12/2/2021 tarihli 85 sayılı kararı ile gerçekleştirilmiştir.

Kaynakça

1. Akan, Y. (2021). İnsan ilişkileri ve iletişim dersinin üniversite öğrencilerinin iletişim ve problem çözme beceri düzeylerine etkisi. Milli Eğitim, 50(230), 923-938. http://doi.org/10.37669/milliegitim.774264
2. Akhan, N. E. (2013). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının sanat algıları ve sanat konularının öğretimine yönelik görüşleri. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6, 146-169. https://doi.org/10.12780/UUSBD180
3. Akpınar, M., Çolak, K., ve Yiğit, E. Ö. (2012). Öğretmenlik uygulaması dersi kapsamında sosyal bilgiler öğretmen adaylarının yeterliklerine yönelik uygulama öğretmenlerinin görüşleri. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi. 36(36), 41-67. https://izlik.org/JA59YA55DB
4. Arabacı, İ. B., ve Akıllı, C. (2020). Eğitimcilerin proje hazırlama ve yürütme süreçlerinde karşılaştıkları sorunların proje döngüsü yönetimi aşamalarına göre incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 49(225), 129-152. https://izlik.org/JA96XF42HJ
5. Arın, D., ve Deveci, H. (2008). Sosyal bilgiler dersinde güncel olayların kullanımının öğrenci başarısına ve hatırda tutma düzeyine etkisi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 7(26), 170-185. https://izlik.org/JA27KA96YT
6. Ateş, R. C. (2018). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının kaynaştırma eğitimine yönelik öz yeterlik inançlarının incelenmesi. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Akdeniz Üniversitesi, Antalya.
7. Battal, S. (2025). Türkiye'de sosyal bilgiler öğretmeni yetiştirme programları üzerine karşılaştırmalı bir inceleme (1998-2018). (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Aksaray Üniversitesi, Aksaray.
8. Bursa, S., ve Ersoy, A. (2020). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının 2018 öğretmen yetiştirme programı seçmeli ders tercihleri. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(37), 59-72. http://dx.doi.org/10.14582/DUZGEF.2020.140

9. Buyuran, N. (2019). Öğretmen eğitiminde standartlaşma ve eğitim fakültelerinin akreditasyon sürecine hazır olma durumu (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi, Kırşehir.
10. CEPPE (2013). Learning Standards, Teaching Standards and Standards for School Principals: A Comparative Study. OECD Education Working Papers (Vol. 99). Chile. Retrieved May 30, 2020, from https://www.oecd-ilibrary.org/education/learning-standards-teaching-standards-and-standards-for-school-principals_5k3tsjqtp90v-en
11. Coşkun, M. K. (2020). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının okul uygulaması dersine yönelik tutumlarının incelenmesi. Uluslararası Sosyal Bilgilerde Yeni Yaklaşımlar Dergisi, 4(1), 45-61. https://doi.org/10.38015/sbyy.667685
12. Çakmak, Z., Taşkıran, C. ve Bulut, B. (2015). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının bilimsel araştırmaya yönelik tutumlarının incelenmesi. Adıyaman Üniversitesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 5(2), 266-287. https://doi.org/10.17984/adyuebd.02575
13. Demirezen, S., ve Keleş, H. (2020). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin teknopedagojik alan bilgisi yeterliliklerinin çeşitli değişkenlere göre incelenmesi. Uluslararası Sosyal Bilgilerde Yeni Yaklaşımlar Dergisi, 4(1), 131-150. https://doi.org/10.38015/sbyy.750007.
14. Deveci, H., Köse, T. Ç., ve Bayır, Ö. G. (2014). Öğretmen adaylarının sosyal bilimler ve sosyal bilgiler kavramlarına ilişkin bilişsel yapıları: kelime ilişkilendirme testi uygulaması. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (16), 101-124. https://izlik.org/JA23TW96FC
15. European Commission, (2020). The Bologna Process and the European Higher Education Area. Retrieved August 2, 2020 from https://ec.europa.eu/education/policies/higher-education/bologna-process-and-european-higher-education-area_en
16. European Commission/EACEA/Eurydice. (2018). Teaching Careers in Europe: Access, progression and support. Eurydice Report. Retrieved March 2, 2020 from https://eacea.ec.europa.eu/national-policies/eurydice/content/teaching-careers-europe-access-progression-and-support_en
17. Görkaş, B. (2017). İngilizce öğretmen adaylarının özel alan yeterliliklerinin yök, meb ve ingiliz dili eğitimi lisans programlarında bulunan yeterlilikler açısından incelenmesi (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Akdeniz Üniversitesi, Antalya.
18. Gül, İ., ve Aslan, D. (2016). Okul, aile ve toplum ilişkilerinin öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(3), 203-218. DOI: 10.17679/inuefd.17392889
19. Havrilova, L., Beskorsa, O., Oriekhova, V., & Khmarna, L. (2022). Transmedia educational project as a method of developing music teacher’ transmedia competence. Music Education Research, 24(3), 393–404. https://doi.org/10.1080/14613808.2022.2053508
20. İlk, G., ve Açıkalın, M. (2019). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin özel eğitime gereksinim duyulan öğrencilere yönelik görüşleri (Ankara ili örneği). Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(4), 161-180. https://izlik.org/JA27DY54DY
21. Kayan, F. M., ve Adıgüzel, A. (2017). Türkiye’de öğretmen eğitimi program standartları ve akreditasyonuna ilişkin ulusal düzeyde yapılan çalışma sonuçlarının incelenmesi. The Journal of Academic Social Science Studies, (62), 85-102. Doi: 10.9761/JASSS7276
22. Konokman, G., Tanrıseven, I. ve Karasolak, K. (2013). Öğretmen adaylarının eğitim araştırmalarına ilişkin tutumlarının çeşitli değişkenlere göre incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(1), 141-158. https://izlik.org/JA85PF96WJ
23. Kurudayıoğlu, M., ve Tüzel, S. (2011). Türkçe eğitimi lisans programının Türkçe öğretmeni özel alan yeterlikleri açısından incelenmesi. Sakarya University Journal of Education, 1(2), 40-51.
24. Letendre, G. K., & Wiseman, A. W. (2015). Introduction: The challenges of teacher effectiveness and quality worldwide. In Promoting and sustaining a quality teacher workforce 27, pp. 1–38. Emerald Group Publishing Limited. https://doi.org/10.1108/S1479-3679201527
25. Maba, W., Perdata, I. B. K., Astawa, I. N., & Mantra, I., B., N. (2018). Conducting assessment instrument models for teacher competence, teacher welfare as an effort to enhance education quality. International Research Journal of Management, IT and Social Sciences, 5(3), 46-52. https://sloap.org/journals/index.php/irjmis/article/view/170
26. Milli Eğitim Temel Kanunu (1973). https://oygm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2017_11/08144011_KANUN.pdf 14 Haziran 1973.
27. Milli Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2004). Sosyal bilgiler dersi öğretim program. Millî Eğitim Basımevi.
28. Milli Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2017). Öğretmen yeterlilikleri. Millî Eğitim Basımevi.
29. Milli Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2024). Öğretmenlik mesleği kanunu. 22.12.2025 tarihinde https://tut.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2025_03/06153805_ogretmenlikmeslegikanunu.pdf adresinden erişilmiştir.
30. Mentiş, T. A. (2004). Sosyal bilgiler öğretmenliği eğitimi program standartlarının belirlenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi. 37(1): 28-54.
31. Merriam, S. B., (2018). Nitel Araştırma Desen ve Uygulama İçin Bir Rehber, (Turan, S. Çev. Ed.). Nobel Yayıncılık. Mesleki Yeterlilik Kurumu. (2015). Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi. 11 Temmuz 2020 tarihinde https://www.myk.gov.tr/index.php/tr/turkiye-yeterlilikler-cercevesi adresinden erişildi.
32. Narin, N., & Aybek, D., B. (2010). İlköğretim ikinci kademe sosyal bilgiler öğretmenlerinin eleştirel düşünme becerilerinin incelenmesi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19(1), 336-350. https://izlik.org/JA42PJ75BG
33. NCSS. (2023). Social studies definition. Retrieved 22 December 2025 from https://www.socialstudies.org/media-information/definition-social-studies-nov2023
34. Öztürk, F. Z. (2011). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin ve öğretmen adaylarının ilköğretim sosyal bilgiler dersi öğretim programında yer alan öğrenme alanlarına ilişkin özyeterlik düzeylerinin incelenmesi. (Yayınlanmamış doktora tezi). Gazi Üniversitesi, Ankara.
35. Öztürk, M. K. (2009). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin okul, aile ve toplum ilişkileri yeterlik alanına ilişkin görüşleri ve öz değerlendirmeleri. Bilig, 49, 113-126.
36. Patton, M. Q. (2018). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri (Bütün, M. ve Demir, S. B, Çev. Ed.). Ankara.
37. Sezer, Ş. (2020). Öğretmen adaylarının görüşlerine göre Türk Milli Eğitiminin genel amaçlarının gerçekleşme düzeyi. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 15(24), 2269-2296. DOI: 10.26466/opus.619531
38. Smith, B. A., Palmer, J. J., & Correia, S. T. (1995). Social Studies and the Birth of NCSS: 1783-1921. Social Education. Retrieved from https://www.socialstudies.org/social-education/59/7/social-studies-and-birth-ncss-1783-1921
39. Shenton, A. K. (2004). Strategies for ensuring trustworthiness in qualitative research projects. Education for Information, 22(2), 63–75. https://doi.org/10.3233/EFI-2004-22201
40. Swennen, J. and Klink, M. (2009). Becoming a Teacher Educator. https://doi.org/10.1007/978-1-4020-8874-2
41. Şimşek, H., Dağıstan, A., Şahin, C., Koçyiğit, E., Dağıstan Yalçınkaya G., Kart, M. ve Dağdelen, S. (2019). Kapsayıcı eğitim bağlamında türkiye’de temel eğitim programlarında çokkültürlülüğün izleri. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 177-197. DOI: 10.31592/aeusbed.563388
42. Tokcan, H., & Tangülü, Z. (2019). 2006 ve 2018 sosyal bilgiler öğretmenliği lisans programı üzerine karşılaştırmalı bir analiz çalışması. Turkish Journal of Social Research/Turkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 23, 97-119.
43. Tonga, D. (2012) Sosyal bilgiler öğretmenliği lisans programının değerlendirilmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 10(4), 779-803. https://izlik.org/JA23TB84MW
44. Tosuntaş, Ş. B. (2020). Öğretmenlik mesleği genel yeterliklerinin incelenmesi. Academy Journal of Educational Sciences, 4(1), 53-61. https://doi.org/10.31805/acjes.746234
45. Turan, R. (2023). Türkiye’de sosyal bilgiler öğretmeni yetiştirmenin tarihçesi. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 13, 1282-1312. https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.1371874
46. Türk Eğitim Derneği [TED] (2009). Öğretmen Yeterlikleri: Özet raporu. http://portal.ted.org.tr/yayinlar/Ogretmen_Yeterlik_Kitap_Ozet_rapor.pdf
47. Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi. (2020). 09.07.2020 tarihinde http://tyc.gov.tr/sayfa/yeterlilik-kavrami-i435e32ed-363c-4540-8498-76651dc27001.html adresinden erişildi.
48. Uslu, S. (2016). Sosyal bilgiler eğitimi lisans programının sosyal bilgiler öğretmeni özel alan yeterlikleri açısından incelenmesi. Uluslararası Avrasya Sosyal Bilimler Dergisi, 4(12), 126-139. https://izlik.org/JA28UG47DN
49. Usta, E., ve Korkmaz, Ö. (2010). Öğretmen adaylarının bilgisayar yeterlikleri ve teknoloji kullanımına ilişkin algıları ile öğretmenlik mesleğine yönelik tutumları. Uluslararası insan bilimleri dergisi, 7(1), 1335-1349. https://arastirmax.com/en/system/files/dergiler/161047/makaleler/7/1/arastrmx_161047_7_pp_1335-1349.pdf
50. Van Hover, S. (2008). The professional development of social studies teachers. In L. S. Levstik & C. A. Tyson (Eds.), Handbook of research in social studies education (pp. 352–372). Routledge.
51. Yaylacı, Z., ve Aksoy, B. (2016). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin kaynaştırma eğitimindeki yeterlilikleri. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 2016(6), 19-40.
52. Yılar, M. B., ve Cüce, K. (2021). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin özel alan yeterliklerini etkileyen faktörler ve bunların lisans programıyla ilişkisi. Trakya Eğitim Dergisi, 11(2), 661-683. https://doi.org/10.24315/tred.689486
53. Yiğit, E. Ö. (2011). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının teknoloji okuryazarlığı düzeylerinin ve teknoloji ile bütünleştirilmiş sosyal bilgiler öğretimine yönelik görüşlerinin belirlenmesi (Yayınlanmamış doktora tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
54. YÖK. (2018). Öğretmen yetiştirme lisans programları. 04 Şubat 2021 tarihinde https://www.yok.gov.tr/kurumsal/idari-birimler/egitim-ogretim-dairesi/yeni-ogretmen-yetistirme-lisans-programlari adresinden erişildi.
55. Yükseköğretim Kurulu [YÖK]. (2020). YÖK'ten eğitim fakültelerine önemli yetki devri kararı. 10 Ekim 2020 tarihinde https://www.yok.gov.tr/Sayfalar/Haberler/2020/egitim-fak%C3%BCltelerine-yetki-devri.aspx adresinden erişildi.
56. Yükseköğretim Kurulu [YÖK]. (2025). https://yokatlas.yok.gov.tr/lisans-bolum.php?b=14990
57. Zhang, J. & Wu, Y. (2025) Impact of university teachers’ digital teaching skills on teaching quality in higher education. Cogent Education 12(1). https://doi.org/10.1080/2331186X.2024.2436706