Maarif Vekili Hasan Âli Yücel’in Söylevlerinin Aristotelesçi Retorik Perspektifinden İncelenmesi: Nitel Bir Araştırma

Öz

Bu çalışma, Hasan Âli Yücel’in söylevlerinde kullanılan ikna stratejilerini Aristotelesçi retorik perspektifle incelemektedir. Araştırmanın analiz birimi, Yücel’in Maarif Vekili olarak görev yaptığı 1938-1946 yıllarında gerçekleştirdiği altı söylevden oluşmaktadır. Veriler, Yücel’in söylevlerinden oluşan Milli Eğitimle İlgili Söylev ve Demeçler adlı eserden elde edilmiştir. Toplanan veriler cümle düzeyinde kodlanmış olup toplam 1049 cümleden oluşmaktadır. Bu cümlelerde kullanılan ikna stratejilerinin tespitinde içerik analizi, stratejilerin hangi yöntemlerle uygulandığının belirlenmesinde ise retorik analiz yöntemi kullanılmıştır. Analiz sonucunda, söylevlerde ethos, pathos ve logos stratejilerinin kullanıldığı tespit edilmiş ve her bir stratejiye özgü ikna yöntemleri ortaya koyulmuştur. Bulgulara göre Yücel, söylevlerinde ikna stratejilerini farklı kombinasyonlar halinde kullanmakla birlikte en sık logos stratejisinden yararlanmıştır. Bununla birlikte, ikna sürecinde neden gösterme, bilgelik/sağduyu, sorumluluk sahibi olma, akıl yürütmeye dahil etme ve mecaz kullanma yöntemlerinin öne çıktığı belirlenmiştir. Elde edilen sonuçların, eğitim liderlerinin söylevleri ve ikna süreçleri konusundaki araştırma literatürüne katkı sağlayacağı ve uygulayıcılar için retoriğin etkili kullanımına dair çıkarımlar sunabileceği değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Hasan ali yücel
• ikna stratejileri
• Aristoteles retoriği
• ethos-pathos-logos
• retorik analiz

Etik Beyan

Araştırmanın tüm aşamalarında etik ilkeler gözetilmiş; yanıltıcı ya da çarpıtıcı herhangi bir uygulamaya başvurulmamıştır. Çalışma, Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi’ndeki ilkelere uygun biçimde yürütülmüştür.

An Examination of Minister of National Education Hasan Âli Yücel’s Speeches from an Aristotelian Rhetorical Perspective: A Qualitative Study

Öz

This study examines the persuasive strategies used in Hasan Âli Yücel’s speeches through an Aristotelian rhetorical perspective. The units of analysis for this study consists of six speeches delivered by Yücel between 1938 and 1946, during his tenure as Minister of National Education. The data were obtained from Speeches and Statements on National Education, a collection of Yücel’s speeches. The collected data were coded at the sentence level and consist of a total of 1049 sentences. Content analysis was used to identify the persuasive strategies employed in these sentences, and rhetorical analysis was used to determine the methods through which these strategies were implemented. As a result of the analysis, it was determined that ethos, pathos, and logos strategies were used in the speeches, and persuasion methods specific to each strategy were identified. According to the findings, although Yücel used persuasive strategies in different combinations in his speeches, he most frequently drew on the logos strategy. Additionally, it has been determined that showing reasons, wisdom/common sense, being responsible, reasoning, and using metaphors stand out in the persuasion process. It is considered that the results may contribute to the research literature on educational leaders’ speeches and persuasion processes and may offer implications for practitioners regarding the effective use of rhetoric.

Anahtar Kelimeler

• Hasan ali yücel
• persuasive strategies
• Aristotelian rhetoric
• ethos-pathos-logos
• rhetorical analysis

Etik Beyan

Ethical principles were observed throughout all stages of the research; no misleading or distorting practices were employed. The study was conducted in accordance with the principles outlined in the Higher Education Institutions Scientific Research and Publication Ethics Guidelines.

Kaynakça

1. Abbott, J.Y., McDorman, T.F., Timmerman, D.M., & Lamberton, L.J. (2025). Public speaking and democratic participation: Speech, deliberation, and analysis in the civic realm (2. Baskı). Palni Open Press. https://doi.org/10.59319/QFOK6858
2. Akyüz, Y. (2019). Türk eğitim tarihi (32. Baskı). Pegem Akademi.
3. Aristoteles. (2019). Retorik (A. Çokona, Çev.). İş Bankası Kültür Yayınları.
4. Aydın, M. (2014). Toplum, kültür ve eğitim. Gazi Kitabevi.
5. Başarır, M. (2016a). Politik konuşmalardaki ikna ve üslup faktörlerinin seçmenlerin sosyodemografik özellikleri ile siyasi tercihlerine göre karşılaştırılması. Uluslararası Sosyal ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 3(6), 87-105. https://doi.org/10.20860/ijoses.279878
6. Başarır, M. (2016b). Retorik ikna bileşenlerin siyasi liderlerce kullanımı: İktidar ve ana muhalefet liderlerinin TBMM grup konuşmaları üzerine bir analiz. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 4(2), 703-724. https://doi.org/10.19145/gujofoc.63239
7. Bulut, Y. (2025, Kasım). Yücel, Hasan Âli. Türk Maarif Ansiklopedisi. https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/yucel-hasan-ali
8. Charteris-Black, J. (2018). Analysing political speeches: Rhetoric, discourse and metaphor (2. Baskı). Bloomsbury Publishing.

9. Çağlayan, S. (2021). Covid-19 pandemi sürecine ilişkin bir retorik analiz: T.C. Sağlık Bakanı Dr. Fahrettin Koca’nın basın açıklamaları. Connectist: Istanbul University Journal of Communication Sciences, 60, 27-62. https://doi.org/10.26650/CONNECTIST2021-801246
10. Çetin, Ş. (2016). Liderlik ve örgütsel hiyerarşi. N. Güçlü (Ed.), Eğitim yönetiminde liderlik: Teori, araştırma ve uygulama içinde (s. 181-213). Pegem Akademi.
11. Doğmuş, E. (2022). Siyasal iletişim ve dijital halkla ilişkiler temelinde Aristoteles’in retorik yaklaşımı: Siyasi liderler üzerinden bir analiz. Kocaeli Üniversitesi İletişim Fakültesi Araştırma Dergisi, (20), 92-120. https://izlik.org/JA44EE73JH
12. Dulude, E., Spillane, J. P., & Dumay, X. (2017). High stakes policy and mandated curriculum: A rhetorical argumentation analysis to explore the social processes that shape school leaders’ and teachers’ strategic responses. Educational Policy, 31(3), 364-403. https://doi.org/10.1177/0895904815598396
13. Ergün, M. (1998). Hasan Âli Yücel’in eğitim ve kültür politikası. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1, 25-37. https://makale.isam.org.tr/handle/123456789/206090
14. Fortenbaugh, W. W. (2006). Aristotle's practical side: On his psychology, ethics, politics and rhetoric. Brill.
15. Grünberg, T., & Onart, A. (1976). Mantık terimleri sözlüğü. Türk Dil Kurumu Yayınları.
16. Güçlü, A., Uzun, E., Uzun, S. ve Yolsal, Ü. H. (2002). Felsefe sözlüğü. Bilim ve Sanat Yayınları.
17. Günbayı, İ. (2016). Liderlik ve toplumsal değişme. N. Güçlü (Ed.), Eğitim yönetiminde liderlik: Teori, araştırma ve uygulama içinde (s. 245-279). Pegem Akademi.
18. Herrick, J. (2013). The history and theory of rhetoric: An introduction. Routledge.
19. Karaarslan Şanlı, H. (2012). Hasan Âli Yücel konuşmaları: Ulusal kimlik inşası ve politik retorik. Ankara Üniversitesi Yayınevi.
20. Kaya, Y. K. (2015). İnsan yetiştirme düzenimiz: Politika-eğitim-kalkınma (6. Baskı). Pegem Akademi.
21. Kennedy, G. A. (1994). A new history of rhetoric. Princeton University Press.
22. Krebs, R. R., & Jackson, P. T. (2007). Twisting tongues and twisting arms: The power of political rhetoric. European Journal of International Relations, 13(1), 35-66.
23. Lehman, I. M., Sułkowski, Ł., & Nowakowska, I. (2025). Constructing charisma in text: A corpus-based rhetorical analysis of leadership communication in higher education inaugural speeches. Communication Monographs, 1–28. https://doi.org/10.1080/03637751.2025.2545247
24. Lowenhaupt, R. J. (2014). The language of leadership: Principal rhetoric in everyday practice. Journal of Educational Administration, 52(4), 446–468. https://doi.org/10.1108/JEA-11-2012-0118
25. Madestam, J., & Falkman, L. L. (2017). Rhetorical construction of political leadership in social media. Journal of Organizational Change Management, 30(3), 299-311. https://doi.org/10.1108/JOCM-10-2016-0204
26. Martin, J. (2013). Politics and rhetoric: A critical introduction (1. Baskı). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315886893
27. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2025). Hasan âli yücel kronolojisi. https://www.meb.gov.tr/meb/hasanali/kronoloji/kronoloji.htm
28. Mertens, D. M. (2010). Research and evaluation in education and psychology: Integrating diversity with quantitative, qualitative, and mixed methods (3. Baskı). Sage Publications.
29. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2. Baskı). Sage Publication.
30. Moses, N. A. (2012). A rhetorical analysis of selected political speeches of prominent African leaders. British Journal of Arts and Social Sciences, 10(1), 87-100.
31. Patton, M. Q. (2002). Qualitative research & evaluation methods (3. Baskı). Sage Publications.
32. Perigo, K. J. (2012). The rhetorical leader: Lessons in the rhetoric of education. (Doktora tezi). San Diego Eyalet Üniversitesi.
33. Riehl, C. J. (2009). The principal's role in creating inclusive schools for diverse students: A review of normative, empirical, and critical literature on the practice of educational administration. Journal of Education, 189(1-2), 183-197. https://doi.org/10.3102/00346543070001055
34. Sallan Gül, S. ve Kahya Nizam, Ö. (2021). Sosyal bilimlerde içerik ve söylem analizi. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 42(1), 181-198. https://doi.org/10.30794/pausbed.803182
35. Sediroğlu, S. C. (2024). Cumhuriyet dönemi tarih çalışmaları (1923-1938). Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi, 20(41), 695-731.
36. Sherif, C. W., Kelly, M., Rodgers, H. L., Jr., Sarup, G., & Tittler, B. I. (1973). Personal involvement, social judgment, and action. Journal of Personality and Social Psychology, 27(3), 311–328. https://doi.org/10.1037/h0034948
37. Soydan Erdemir, A. (2021). Hasan Âli Yücel (1897-1961). Atatürk Ansiklopedisi, https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/detay/548/Hasan_%C3%82li_Y%C3%BCcel_(1897-1961)
38. Temir, E. ve Ayhan, B. (2020). Muhalefetin siyasal alanda inşası: Rus muhalif lider Aleksey Navalnıy’ın konuşmalarının retorik analizi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(2), 575-592. https://doi.org/10.32709/akusosbil.550563
39. Türkiye Büyük Millet Meclisi [TBMM]. (1940). TBMM zabıt ceridesi, 10(41), 99-102. https://www5.tbmm.gov.tr/develop/owa/tutanak_dergisi_pdfler.birlesimler?v_meclis=1&v_donem=d06&v_yasama_yili=2&v_cilt=
40. Ünlü, Ç. Y. (2016). 2014 Cumhurbaşkanlığı seçiminde retoriksel stratejiler. (Doktora tezi). Anadolu Üniversitesi.
41. Williams, J. D. (2009). An introduction to classical rhetoric: Essential readings. Wiley-Blackwell.
42. Wodak, R., & Forchtner, B. (Eds.). (2017). The routledge handbook of language and politics (1. Baskı). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315183718
43. Yeşil, M. (2024). Aristoteles açısından siyasal retorik: Unsurlar ve ikna tarzları. Beytulhikme: An International Journal of Philosophy, 14(2). https://doi.org/10.29228/beytulhikme.74731
44. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
45. Yücel, H. A. (1998). Milli eğitimle ilgili söylev ve demeçler. T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları.
46. Yüksel, H. (2013). Konuşma ve dinleme. U. Demiray (Ed.), Etkili İletişim içinde (s. 134-184). Pegem Akademi.
47. Zachry, M. (2009). Rhetorical analysis. F. Bargiela-Chiappini (Ed.), The Handbook of Business Discourse içinde (s. 68-79). Edinburgh University Press. http://www.jstor.org/stable/10.3366/j.ctt1g09zrh.14