Okul Öncesi Dönemde İşitme Yetersizliği Olan Çocuklarla Yapılan Erken Okuryazarlık Uygulamalarının İncelenmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı okul öncesi dönemde işitme yetersizliği olan çocukların erken okuryazarlık becerilerinin geliştirilmesindeki uygulamaları incelemektir. Araştırma durum çalışması olarak desenlenmiş, veriler yarı yapılandırılmış görüşme ve gözlem formu kullanılarak toplanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 8 okul öncesi, 8 özel eğitim öğretmeni oluşturmaktadır. Veriler tümevarımsal bir yaklaşımla içerik analizi yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Sonuç olarak araştırmaya katılan öğretmenler erken okuryazarlığı tanımlarken ilkokula hazırlanmaya odaklanmışlardır. Öğretmenler erken okuryazarlığın gelişimi için önkoşul bilgi, beceri ve yaşantılara sahip olunması gerektiğini vurgulamışlardır. İşitme yetersizliği olan çocuklara erken okuryazarlık becerilerinin geliştirilmesi etkinliklerinde öğretmenlerin daha çok kitapları kullanarak etkileşimli kitap okuma yaptıkları sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmanın sonuçları alanyazın doğrultusunda tartışılarak işitme yetersizliği olan çocuklarının erken okuryazarlık becerileri ile ilgili farkındalık çalışmalarının yapılması, bu çocukların erken cihazlandırılması için ailelere yönelik biliçlendirilme çalışmalarının yapılması ve ileriki araştırmalara yönelik önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• işitme yetersizliği olan çocuk
• özel eğitim
• erken okuryazarlık becerileri
• okul öncesi dönem
• durum çalışması

An Investigation of Early Literacy Practices With Children With Hearing Impairment in Preschool Period

Öz

This study examines the practices of developing early literacy skills in children with hearing impairment in the preschool period. The research was designed as a case study, and data were collected using a semi-structured interview and observation form. The study group consisted of eight preschool and eight special education teachers. The data were analyzed using an inductive content analysis method. The results revealed that the teachers who participated in the study focused on primary school preparation when defining early literacy and emphasized the need for prerequisite knowledge, skills, and experiences to develop early literacy. It was concluded that in the activities of developing early literacy skills for children with hearing impairment, teachers mostly used books for interactive book reading. The study results were discussed in line with the literature, and recommendations were made for conducting awareness studies on early literacy skills of children with hearing impairment, conducting awareness-raising studies for families for the early deviceization of these children, and for future research.

Anahtar Kelimeler

• child with hearing impairment
• special education
• early literacy skills
• preschool period
• case study

Kaynakça

1. Anthony, J. L., & Francis, D. J. (2005). Development of phonological awareness. Current Directions in Psychological Science, 14(5), 255-259. http://dx.doi.org/10.1111/j.0963-7214.2005.00376.x
2. Aslan-Bağcı, Ö., & Sarı, H. (2024). İşitme engelli öğrencilerle çalışan öğretmenlerin mesleki yeterliliklerine yönelik görüşlerinin değerlendirilmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 25(1), 93-110. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.1153895
3. Atlar, H., & Uzuner, Y. (2018). Examining the emergent literacy experiences of a preschool child with hearing loss. Journal of Qualitative Research in Education, 6(1), 54-89. https://doi.org/10.14689/issn.2148-2624.1.6c1s3m
4. Bennett-Armistead, V. S., Duke, N. K., & Moses, A. M. (2005). Literacy and the youngest learner best practices for educators of children from birth to 5. USA: Scholastic Inc.
5. Bracken, S.S., & Fischel, J.E. (2008). Family reading behavior and early literacy skills in preschool children from low-ıncome backgrounds. Early Educatıon And Development, 19(1), 45-67.
6. Briggle, S. J. (2005). Language and literacy development in children who are deaf or hearing ımpaired 68. Kappa Delta Pi Record, 41(2), 68-71. https://doi.org/10.1080/00228958.2005.10532047
7. Cabell, S. Q., Justice, L. M., Konold, T. R. & McGinty, A. S. (2011). Profiles of emergent literacy skills among preschool children who are at risk for academic difficulties. Early Childhood Research Quarterly, 26, 1- 14. https://doi.org/10.1016/j.ecresq.2010.05.003
8. Campbell-Hicks, R. (2016). Early literacy programmes in public libraries: Best practice. The Australian Library Journal, 65(2), 121-129. https://doi.org/10.1080/00049670.2016.1121770

9. Creswell, J. (2002). Educational Research: Planning, Conducting, and Evaluating Quantitative and Qualitative Research. Upper Saddle River, NJ: Merrill Prentice Hall.
10. Creswell, J. W. (2007). Qualitative Inquiry& Research Design: Choosing among Five Approaches (2. edition). USA: SAGE Publications.
11. Çakıcı, B., Çetiner, E., Efecan, E., Yirik, E., & Uyanık, G. (2022). Ülkemizde 2000-2021 yılları arasında yayınlanan erken okuryazarlık ile ilgili makalelerin incelenmesi. Eğitim ve Toplum Araştırmaları Dergisi, 9(2), 447-468. https://doi.org/10.51725/etad.1129112
12. Satı-Çalış, E. S. & Feyman Gök, N. (2020). 2010-2019 yılları arasında erken okuryazarlık alanında yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi. Okuma Yazma Eğitimi Araştırmaları, 8(2), 152-167. https://doi.org/10.35233/oyea.765181
13. Dammeyer, J. (2014). Literacy skills among deaf and hard of hearing students and students with cochlear ımplants in bilingual/bicultural education. Deafness & Education International, 16(2), 108-119. https://doi.org/10.1179/1557069X13Y.0000000030
14. Deliveli, K. (2020). İşitme engelli öğrencilere sunulan eğitim hizmetlerinin değerlendirilmesine ilişkin nitel bir araştırma. SDU International Journal of Educational Studies, 7(1), 26-44. https://doi.org/10.33710/sduijes.609666
15. Deretarla Gül, E., & Bal, S. (2006). Anasınıfı öğretmenlerinin okuma yazmaya hazırlık çalışmalarına ilişkin bakış açıları, sınıf içi kullanılan materyal ve etkinlikler ile çocukların okuma yazmaya ilgilerinin incelenmesi. Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Dergisi, 1(2), 33-51.
16. Dodici, B. J., Draper, D. C., & Peterson, C. A. (2003). Early parent-child interactions and early literacy development. Topics in Early Childhood Special Education, 23(3), 124-136. https://psycnet.apa.org/doi/10.1177/02711214030230030301
17. Easterbrooks, S. R., Lederberg, A. R., Miller, E. M., Bergeron, J. P., & Connor, C. M. (2008). Emergent literacy skills during early childhood in children with hearing loss: Strengths and weaknesses. The Volta Review, 108(2), 91–114. https://doi.org/10.17955/tvr.108.2.608
18. Ergül, C., Dolunay Sarıca, A. & Akoğlu, G. (2016). Etkileşimli kitap okuma: dil ve erken okuryazarlık becerilerinin geliştirilmesinde etkili bir yöntem. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 17(2), 193-204.
19. Ergül, C., Kılıç-Tülü, B., Demir, E., Akoğlu, G., Ökcün-Akçamuş, M. Ç., & Bahap-Kudret, Z. (2020). Anne eğitim düzeyi, sözcük bilgisi ve sesbilgisel farkındalık becerilerinde bir risk faktörü mü? Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 21(4), 711-735.
20. Ertürk Kara, H. G. & Filikci, B. (2022). Erken çocukluk döneminde okuma yazmaya yönelik motor becerilerin değerlendirilmesi: motor skills rating scale Türkçe’ye uyarlama çalışması. Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi, 7(1), 26-39. DOI: http://ihead.aksaray.edu.tr/en/pub/ihead/article/1055160
21. Griffin, E.A. & Morrison, F.J. (1997) The unique contribution of home literacy environment to differences in early literacy skills. Early Child Development and Care, 127(1), 233-243.
22. Hallahan, D. P., & Kauffman, J. M. (2003). Exceptional learners: ıntroduction to special education (9. baskı). Londra: pearson education. Hard of hearing children: Alternative frameworks”. Psychology, 7, 510-522.
23. Harmandar, D. & Arıkan, A. (2020). Erken okuryazarlık becerilerine yönelik dil destek çalışmalarında ailelerin tercihleri. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 8(4), 1183-1203. https://doi.org/10.16916/aded.774896
24. Hisrich, K. & Blanchard, J. (2009) Digital media and emergent literacy. Computers in the Schools, 26(4), 240-255.
25. Maureen, I. Y., Meij, H. V. D. & Jong, T. D. (2022) Evaluating storytelling activities for early literacy development, International Journal of Early Years Education, 30(4), 679-696.
26. Işıtan, S., Saçkes, M. & Biber, K. (2020). Erken okuryazarlık becerilerinin ev ortamında desteklenmesi. Yaşadıkça Eğitim, 34(2), 284-298.
27. İşlek, S. & Turan, F. (2023). Erken okuryazarlık müdahalesinde yazıyı referans gösterme stratejisinin kullanımı, Trakya Eğitim Dergisi, 13(1), 128-140. https://doi.org/10.24315/tred.1012196
28. Justice L.M., & Ezell, K.E. (2001). Word and print awarenss in 4- year- old children. Child Language Teaching and Therapy, 17(3),207-225.
29. Kahraman Evrenkaya, N., & Ergül, C. (2022). An examination of the early literacy skills of five- to six-year-old children who are deaf and hard of hearing. Deafness & Education International, 25(3), 160–181. https://doi.org/10.1080/14643154.2022.2145658
30. Karaahmetoğlu, B. & Turan, F. F. (2020). Gelişimsel yetersizliği olan ve normal gelişen çocukların ailelerinin erken okuryazarlığa ilişkin inançları ile erken okuryazarlık ev ortamının incelenmesi. Hacettepe Ünıversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 35(2), 243-253.
31. Karaman, G., & Aytar, A.G. (2016). Erken Okuryazarlık Becerilerini Değerlendirme Aracı’nın (EOBDA) geliştirilmesi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(2), 516-541. http://dx.doi.org/10.17860/efd.02080.
32. Karasu, H. P. (2020) Development of emergent literacy skills of a child with hearing loss: a longitudinal case study. Educational Studies, 46(5), 513-531. https://doi.org/10.1080/03055698.2020.1745623
33. Kargın, T., Güldenoğlu, B., & Ergül, C. (2017). Anasınıfı çocuklarının erken okuryazarlık beceri profili: Ankara örneklemi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 18(1), 61-87. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.299868
34. Laçin, E. (2023). A teacher‐ımplemented shared‐reading ıntervention to promote early literacy skills of preschoolers children in Turkey. Reading Psychology, 44(6), 589-603, https://doi.org/10.1080/02702711.2023.2179142
35. Lenhart, J., Sebastian P. Suggate & Lenhard, W. (2022). Shared- reading onset and emergent literacy development. Early Education and Development, 33(4), 589-607, https://doi.org/10.1080/10409289.2021.1915651
36. Lonigan, C. J., Allan, N. P., & Lerner, M. D. (2011). Assessment of preschool early literacy skills: linking children's educational needs with empirically supported ınstructional activities. Psychology İn The Schools, 48(5), 488–501. https://doi.org/10.1002/pits.20569
37. Malakoff, M. E. (1988). “The effect of language of instruction on reasoning in bilingual children”. Applied Psycholinguistics, 9(1), 17–38. https://psycnet.apa.org/doi/10.1017/S0142716400000436
38. McKenney, S., & Bradley, B. (2015). Assessing teacher beliefs about early literacy curriculum implementation. Early Child Development and Care, 186(9), 1415–1428. https://doi.org/10.1080/03004430.2015.1096784
39. Merriam, S. B. (2013). Nitel Araştırma: Desen ve Uygulama için Bir Rehber (3. Baskıdan Çeviri, Çeviri Editörü: S. Turan). Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
40. Millî Eğitim Bakanlığı (MEB), (2024). Okul öncesi eğitim programı. Ankara: MEB. https://tegm.meb.gov.tr/dosya/okuloncesi/guncellenenokuloncesiegitimprogrami.pdf
41. Nassrallah, F., Fitzpatrick, E. M., Whittingham, J., Sun, H., Na, E. & Grandpierre, V. (2020). A descriptive study of language and literacy skills of early school-aged children with unilateral and mild to moderate bilateral hearing loss. Deafness & Education International, 22(1), 74-92.
42. Neuman, W. L., & Robson, K. (2014). Basics of social research. Toronto: Pearson Canada
43. Nittrouer, S., Caldwell, A., Lowenstein, J. H., Tarr, E., & Holloman, C. (2012). Emergent literacy in kindergartners with cochlear implants. Ear and Hearing, 33(6), 683–697. https://doi.org/10. 1097/AUD.0b013e318258c98e
44. Paul, P. (2001). Language and deafness (3rd ed.). San Diego, CA: Singular Publishing Group.
45. Piştav-Akmeşe, P., & Sezgin Küçük, D. (2022). “İşitme kayıplı çocuklarda erken okuryazarlık becerileri”. Turkish Journal of Audiology Hearing Research, 5(1), 18−23.
46. Piştav-Akmeşe, P., Sezgin, D. & Öğüt, F. (2019). Investigation of early literacy skills in preschool children with deaf and hard of hearing. Internatıonal Electronıc Journal Of Elementary Educatıon, 12(2), 137-143. Retrieved from https://www.iejee.com/index.php/IEJEE/article/view/916
47. Rohde, L. (2015). The comprehensive emergent literacy model: early literacy in context. Sage Open, 5(1). https://doi.org/10.1177/2158244015577664
48. Roskos, K. A., Christie, J. F., & Richgels, D. J. (2003). The essentials of early literacy instruction. Young Children, 58(2), 52-60.
49. Runnion, E., & Gray, S. (2019). What clinicians need to know about early literacy development in children with hearing loss. Language, Speech, and Hearing Services in Schools, 50(1), 16–33. https://doi.org/10.1044/2018_LSHSS-18-0015
50. Sánchez, S. & Alonso-CortÉS, M. D. (2012) Aprendizaje inicial de la lengua escrita: prácticas docentes y conocimientos de los alumnus. Cultura y Educación, 24(4), 387-400. https://doi.org/10.1174/113564012803998820
51. Sarıkaya, E., & Uzuner, Y. (2013). İşitme engelli çocukların okuma-yazma öğrenmelerine ilişkin öğretmen görüşleri. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 1(1), 31-61. https://doi.org/10.14689/issn.2148-2624.1.1s2m
52. Senemoğlu, N. (1997). Gelişim öğrenme ve öğretim kuramdan uygulamaya. Ertem Matbaacılık, Ankara.
53. Shamir, A., & Korat, O. (2007). Developing an educational e-book for fostering kindergarten children's emergent literacy. Computers in the Schools, 24(2), 125-143.
54. Snow, C. E., Burns, M. S., & Griffin, P. 1998. Preventing Reading Difficulties in Young Children. Washington, DC: National Academies Press.
55. Strickland, D. S., & Riley-Ayers, S. (2006). Early literacy: Policy and practice in the preschool years. Preschool Policy Brief, 10(4), 1-12.
56. Svirsky, M. A., Robbins, A. M., Kirk, K. I., Pisoni, D. B., & Miyamoto, R. T. (2000). Language development in profoundly deaf children with cochlear implants. Psychological Science, 11(2), 153–158. https://doi.org/10.1111/1467-9280.00231
57. Tomblin, J. B., Harrison, M., Ambrose, S. E., Walker, E. A., Oleson, J. J., & Moeller, M. P. (2015). Language outcomes in young children with mild to severe hearing loss. Ear and Hearing, 36 (1), 76S–91S. https://doi.org/10.1097/AUD.0000000000000219
58. Tutuk, T., & Melekoğlu, M. A. (2019). “İşitme yetersizliği olan öğrencilere kaynaştırma ortamlarında uygulanan akıcı okuma çalışmalarına yönelik öğretmen görüşlerinin incelenmesi”. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(4), 1737-1759. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2019..-582386
59. Tutuk, T., & Melekoğlu, M. A. (2021). “İşitme yetersizliği olan öğrencilere yönelik işaret dili destekli okuma öğretimi müdahalelerinin kullanıldığı araştırmaların incelenmesi”. Social Sciences Research Journal, 10(4), 930-940.
60. Uluğ, E. E. & Tekmen, B. (2023). A study on exploring preschool teacher practices and preferences in using early literacy activities. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 58, 100-116.
61. Weadman, T., Serry, T. & Snow, P. C. (2023). Oral language and emergent literacy strategies used by australian early childhood teachers during shared book reading. Early Childhood Education Journal, 51, 1335–1348. https://doi.org/10.1007/s10643-022-01381-8
62. Whitehurst, G. J. & Lonigan, C. J. (1998). Child development and emergent literacy. Child Development, 69(3), 848-872. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.1998.tb06247.x
63. Yazıcı, E. & Kandır, A. (2018). Erken okuryazarlık becerilerinin ev ortamında desteklenmesine ilişkin çalışmaların incelenmesi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 38 (1), 101-135. Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/gefad/issue/36713/327932
64. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. (11. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
65. Xu, Y., Farver, J. A. M. & Krieg, A. (2017) The home environment and asian ımmigrant children’s early literacy skills. Parenting, 17(2), 104-123. https://doi.org/10.1080/15295192.2017.1304783
66. Yoshinaga-Itano, C., & Apuzzo, M. L. (1998). The development of deaf and hard of hearing children identified early through the high-risk registry. American Annals of the Deaf, 143(5), 416–424. https://doi.org/10.1353/aad.2012.0118
67. Yumus, M., & Turan, F. (2021). The impact of parent training intervention in early years: language and literacy development. International Journal of Early Years Education, 30(4), 697–713. https://doi.org/10.1080/09669760.2021.1933918
68. Zupan, B. & Dempsey, L. (2013) Facilitating emergent literacy skills in children with hearing loss. Deafness & Education International, 15(3), 130-148. https://doi.org/10.1179/1557069X12Y.0000000018