Etik İlkeler ve Yayın Politikası

1. Genel çerçeve

EUFBED, gönderimden yayın sonrasına kadar her aşamada araştırma ve yayın etiğine uyar ve bilimsel kaydın güvenilirliğini korur. Derginin yayın etiği çerçevesi, Committee on Publication Ethics (COPE, https://publicationethics.org/) yönergelerine ve COPE, DOAJ, OASPA ve WAME tarafından ortaklaşa yayımlanan Principles of Transparency and Best Practice in Scholarly Publishing belgesine (https://doaj.org/apply/transparency/) dayanır. Biyomedikal ve sağlıkla ilişkili araştırmalarda, uygun olduğu ölçüde ICMJE önerileri (https://www.icmje.org/recommendations/) uygulanır. Bu belgelere yapılan atıflar, söz konusu kuruluşlara üyelik ya da onların onayı anlamına gelmez. Dergi, gönderim tarihinde yürürlükte olan güncel sürümleri esas alır.

2. Editörlerin görev ve sorumlulukları

- Editörler gönderileri yalnızca bilimsel nitelik, özgünlük, yöntemsel sağlamlık ve derginin kapsamına uygunluk açısından değerlendirir. Yazarların ırkı, cinsiyeti, dini inancı, etnik kökeni, vatandaşlığı, kurumu ya da siyasi görüşü değerlendirmeyi etkilemez.

- Editörler gönderilere ilişkin bilgileri sorumlu yazar, hakemler ve süreçte görevli editoryal ekip dışında hiç kimseyle paylaşmaz. Yayımlanmamış materyali yazarın yazılı izni olmadan kendi araştırmalarında kullanmaz.

- Bir editörün yazarlarla iş birliği, kurumsal bağ ya da başka bir ilişkiden doğan çıkar çatışması bulunduğunda, başeditör çalışmayı çıkar çatışması bulunmayan başka bir editöre atar.

- Başeditör, yayın tarihinden bağımsız olarak, yayın etiğine aykırı olduğu bildirilen her durumu COPE yönergeleri doğrultusunda inceler.

- Yayıncı editoryal kararlara müdahale etmez. Editoryal bağımsızlık derginin temel ilkelerinden biridir.

3. Hakemlerin görev ve sorumlulukları

- Hakemler yalnızca uzmanlık alanlarına giren çalışmaları değerlendirmeyi kabul eder ve değerlendirmeyi dergi sisteminde belirtilen süre içinde tamamlar. Süreyi karşılayamayacaklarını öngören hakemler bunu editöre hemen bildirir.

- Yazarlarla rekabet, iş birliği ya da başka bir ilişkiden doğan çıkar çatışması bulunan hakemler değerlendirme davetini reddeder.

- Hakem raporları nesnel, gerekçeli ve saygılı bir dille yazılır. Yazarlara yönelik kişisel eleştiri kabul edilmez.

- Değerlendirilen çalışmalar gizli belgelerdir. Hakemler çalışmayı ya da raporlarını üçüncü kişilerle paylaşamaz, üretken yapay zekâ araçlarına yükleyemez ve çalışmadan edindikleri bilgileri kendi yararlarına kullanamaz.

- Hakemler daha önce yayımlanmış bir çalışmayla önemli bir örtüşme, veri manipülasyonu şüphesi ya da başka bir etik sorun fark ettiklerinde bunu editöre bildirir.

4. Yazarların görev ve sorumlulukları

- Yazarlar gönderdikleri çalışmanın özgün olduğunu, daha önce hakemli bir dergide ya da mükerrer yayın oluşturacak başka bir yayın ortamında yayımlanmadığını ve başka bir dergide değerlendirme sürecinde bulunmadığını garanti eder.

- Yazarlar başkalarının çalışmalarına uygun biçimde atıf yapar ve çalışmanın yazımında Yazar Rehberi'ne uyar.

- Editörlük talep ettiğinde, çalışmanın dayandığı ham veriler editörlüğe sunulur.

- Yazarlar yayımlanmış ya da değerlendirme sürecindeki çalışmalarında önemli bir hata fark ettiklerinde bunu başeditöre hemen bildirir ve düzeltme ya da geri çekme sürecinde editörlükle iş birliği yapar.

- Çalışmada kullanımı özel tehlike içeren kimyasallar, yöntemler ya da ekipmanlar varsa bunlar makalede açıkça belirtilir.

5. Yazarlık ve yazar katkıları

Yazar listesinde yalnızca çalışmanın tasarımına, verilerin elde edilmesine, analizine ya da yorumlanmasına önemli katkı sağlamış, makalenin yazımında ya da eleştirel olarak gözden geçirilmesinde yer almış, son sürümü onaylamış ve çalışmanın tümünden sorumluluk almayı kabul etmiş kişiler yer alır. Bu ölçütleri karşılamayan katkılar Teşekkür bölümünde belirtilir. Her makalede yazarların katkıları CRediT (Contributor Roles Taxonomy, https://credit.niso.org/) sınıflamasına göre bildirilir. Gönderimden sonra yazar ekleme, çıkarma ya da yazar sırasını değiştirme talepleri, gerekçesiyle birlikte ve tüm yazarların yazılı onayıyla başeditöre iletilir. Bu talepler yalnızca kabul kararından önce değerlendirilir.

6. Çıkar çatışması

Yazarlar, çalışmanın tasarımını, yürütülmesini, yorumlanmasını ya da sunumunu etkilediği düşünülebilecek her türlü mali ya da kişisel ilişkiyi makalede beyan eder. Çıkar çatışması yoksa makalede "Yazarlar herhangi bir çıkar çatışması bulunmadığını beyan eder." ifadesi yer alır. Hakemler ve editörler de değerlendirdikleri çalışmayla ilgili çıkar çatışmalarını beyan eder ve bu durumda süreçten çekilir.

7. Finansman beyanı

Çalışmayı destekleyen tüm kurum, kuruluş ve projeler, varsa proje numaralarıyla birlikte makalede belirtilir. Çalışma herhangi bir destek almadıysa bu durum açıkça yazılır.

8. İnsan katılımcılı araştırmalar ve aydınlatılmış onam

İnsan katılımcı, insan kaynaklı biyolojik materyal ya da kimliği belirlenebilir kişisel veri içeren araştırmalar, yetkili bir etik kurulun onayını ya da ilgili mevzuatın izin verdiği durumlarda bu kurulun veya yetkili kurumun verdiği muafiyet kararını gerektirir. Etik kurulun adı, onay tarihi ve karar ya da belge numarası makalenin Yöntem bölümünde ve Etik Beyan kısmında belirtilir. Onay ya da muafiyet belgesi gönderim sırasında sisteme yüklenir. Bu araştırmalar Helsinki Bildirgesi'nin güncel sürümüne (https://www.wma.net/policies-post/wma-declaration-of-helsinki/) ve çalışmanın yapıldığı ülkedeki ulusal ve kurumsal etik düzenlemeler ile kişisel verilerin korunmasına ilişkin mevzuata uygun olarak yürütülür. Türkiye'de yapılan çalışmalarda 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6698&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5) hükümleri de uygulanır. Aydınlatılmış onam, araştırmanın niteliğine ve ilgili etik kurul kararına göre gerekli olduğu durumlarda alınır. Onamdan feragat edilmişse bu durum ve etik kurulun buna ilişkin kararı makalede belirtilir. Bu kural anket, görüşme ya da gözlem yoluyla insan katılımcılardan doğrudan veri toplanan çalışmalar için de geçerlidir.

Dergi, gerekli etik kurul onayının ya da ilgili mevzuata uygun belgelenmiş muafiyet kararının bulunması koşuluyla insan katılımcılı gözlemsel ve diğer girişimsel olmayan çalışmaları değerlendirir. Bir ilaç, tedavi ya da tıbbi cihazın insanlar üzerinde etkinlik ya da güvenlilik amacıyla sınandığı girişimsel klinik araştırmalar dergi kapsamı dışındadır. Herkese açık ve anonimleştirilmiş veri setleri kullanılan çalışmalarda veri setinin kaynağı ve kullanım koşulları belirtilir.

9. Hayvan deneyleri

Hayvan deneyi içeren araştırmalar için Hayvan Deneyleri Yerel Etik Kurulu (HADYEK) ya da yurt dışında yürütülen çalışmalarda eşdeğer bir kuruldan onay alınması zorunludur. Kurulun adı, onay tarihi ve karar numarası makalede belirtilir. Çalışmalar hayvan refahına ilişkin ulusal mevzuata ve 3R (Replacement, Reduction, Refinement) ilkesine uygun olarak yürütülür ve ARRIVE yönergelerine (https://arriveguidelines.org/) göre raporlanır.

10. Veri ve kod erişilebilirliği

Her araştırma makalesinde, çalışmada kullanılan ve üretilen verilere nasıl erişilebileceğini açıklayan bir Veri Erişilebilirliği Beyanı yer alır. Verilerin açık bir veri deposunda paylaşılması teşvik edilir. Gizlilik ya da ticari kısıtlar nedeniyle paylaşılamayan veriler için bu kısıtın gerekçesi belirtilir. Hesaplamalı çalışmalarda sonuçların tekrarlanabilmesi için kullanılan yazılım, kod ve parametrelere ilişkin bilgi verilir.

11. Metin benzerliği, intihal ve metin geri dönüşümü

Tüm gönderiler editoryal ön değerlendirme aşamasında iThenticate (alternatif olarak İntihal.net) ile taranır. Benzerlik raporları editörler tarafından niteliksel olarak değerlendirilir. Benzerlik yüzdesi tek başına karar ölçütü olarak kullanılmaz; örtüşmenin kaynağı, kapsamı, bağlamı ve niteliği birlikte incelenir. Toplam benzerliği %30'u ya da tek bir kaynakla benzerliği %5'i aşan gönderiler ayrıntılı editoryal incelemeye alınır. Bu oranların altında kalmak, çalışmanın intihal içermediği anlamına gelmez. Yazarların daha önce yayımlanmış kendi metinlerini kaynak göstermeden yeniden kullanması (metin geri dönüşümü) de bu kapsamda değerlendirilir. Tezden üretilen makalelerde tezin bilgisi makalede belirtilir. İntihal, veri uydurma ve veri çarpıtma tespit edilen çalışmalar reddedilir; yayımlanmışsa geri çekilir.

12. Mükerrer yayın ve dilimleme

Aynı araştırmanın sonuçlarının birden fazla dergide yayımlanması ya da tek bir çalışmanın bilimsel bütünlüğü bozacak biçimde birden fazla makaleye bölünmesi kabul edilmez. Bir konferansta sunulmuş çalışmalar, sunum bilgisi belirtilmek ve içerik önemli ölçüde genişletilmek koşuluyla değerlendirilir.

13. Ön baskılar

Tanınmış bir ön baskı sunucusunda yayımlanmış çalışmalar dergiye gönderilebilir. Ön baskı, bu politika bakımından daha önce yapılmış bir yayın sayılmaz. Yazarlar ön baskının bağlantısını gönderim sırasında editörlüğe bildirir ve makale yayımlandıktan sonra ön baskı kaydını dergideki makalenin DOI bağlantısıyla günceller.

14. Üretken yapay zekâ ve yapay zekâ destekli teknolojiler

Kapsam: Bu politika, makalenin yazım sürecinde üretken yapay zekâ ve yapay zekâ destekli araçların kullanımını düzenler. Veri analizi, modelleme ya da araştırmanın kendisinde yöntem olarak kullanılan yapay zekâ teknikleri bu politikanın kapsamında değildir ve makalenin Yöntem bölümünde ayrıntılı olarak açıklanır.

Kullanım: Yazarlar bu araçları yalnızca dil, okunabilirlik ve üslup düzeltmesi amacıyla ve insan denetimi altında kullanabilir. Bilimsel içerik, veri, bulgu ya da yorum üretmek için kullanılamaz. Yapay zekâ ile üretilmiş ya da değiştirilmiş görseller, araştırma yönteminin parçası olmadıkça makalede kullanılamaz.

Yazarlık ve kaynak gösterme: Yapay zekâ araçları yazar olarak gösterilemez ve yapay zekâ çıktıları yetkin bir bilimsel kaynak olarak kullanılamaz. Bir yapay zekâ sistemi araştırmanın konusu ya da aracı olduğunda, sistemin adı, sürümü, sağlayıcısı ve erişim bilgileri Yöntem bölümünde belgelenir.

Beyan: Yazım sürecinde üretken yapay zekâ aracı kullanan yazarlar, Kaynaklar bölümünden önce şu beyanı ekler: "Bu çalışmanın hazırlanması sırasında yazar(lar) [ARACIN ADI] aracını [AMAÇ] amacıyla kullanmıştır. Yazar(lar) bu aracın çıktısını gözden geçirmiş, gerektiğinde düzenlemiş ve makalenin tüm içeriğinin sorumluluğunu üstlenmektedir." Yalnızca dilbilgisi ve yazım denetimi için beyan gerekmez.

Sorumluluk: Makalenin doğruluğu ve bütünlüğünden yazarlar sorumludur. Editörler, uygunsuz kullanım şüphesi bulunduğunda ek açıklama isteyebilir. Gerekirse çalışma değerlendirme sürecinden çıkarılır ya da yayımlandıktan sonra geri çekilir.

Hakemler ve editörler: Hakemler ve editörler değerlendirdikleri çalışmaları ve raporlarını üretken yapay zekâ araçlarına yükleyemez ve hakem raporlarını bu araçlara yazdıramaz.

Güncelleme: Bu politika yapay zekâ teknolojilerindeki gelişmelere göre periyodik olarak gözden geçirilir. Yazarlar, gönderim tarihinde yürürlükte olan sürüme uyar.

15. Düzeltmeler

Yayımlanmış bir makalede bilimsel sonuçları değiştirmeyen hatalar tespit edildiğinde düzeltme yayımlanır. Yayın sürecinde dergiden kaynaklanan hatalar için Erratum, yazarlardan kaynaklanan hatalar için Corrigendum yayımlanır. Düzeltme talepleri yazarlar, editörler, hakemler ya da okurlar tarafından iletilebilir. Yayımlanan düzeltme özgün makaleyle bağlantılandırılır ve arşivde kalıcı olarak erişilebilir durumda tutulur.

16. Geri çekme

Ciddi bilimsel hata, veri uydurma ya da çarpıtma, intihal, mükerrer yayın, telif ihlali ya da araştırma ve yayın etiğine aykırılık tespit edilen makaleler geri çekilir. Geri çekme kararını başeditör ve yayın kurulu, COPE geri çekme yönergeleri (https://publicationethics.org/retraction-guidelines) doğrultusunda verir. Gerektiğinde yazarların kurumlarıyla da iletişime geçilir. Geri çekilen makale arşivden silinmez. Makale sayfasında ve PDF dosyasında "Geri Çekilmiştir" ibaresi ile geri çekme gerekçesini açıklayan bir bildirim yer alır.

17. Endişe bildirimi

Bir makaleyle ilgili ciddi bir etik ya da bilimsel sorun inceleme altındaysa ve inceleme henüz sonuçlanmadıysa, başeditör okurları bilgilendirmek için bir endişe bildirimi (Expression of Concern) yayımlayabilir. İnceleme sonuçlandığında bildirim güncellenir ve gerekirse düzeltme ya da geri çekme yayımlanır.

18. Şikâyet ve itiraz

Dergiyle, editoryal süreçle ya da yayımlanmış bir makaleyle ilgili şikâyetler eufbed@erzincan.edu.tr adresine iletilir. Şikâyetler gizlilik ilkesi gözetilerek incelenir ve şikâyet sahibine sonuç hakkında bilgi verilir. Başeditörle ilgili şikâyetler, çıkar çatışması bulunmayan Bilimsel Yayın Koordinatörü ya da yayıncının yetkilendirdiği başka bir temsilci tarafından incelenir.

Yazarlar, ret kararına karar tarihinden itibaren 30 gün içinde, gerekçeli bir yazıyla aynı adrese başvurarak itiraz edebilir. Başeditör itirazı, ilk değerlendirmede görev almamış ve yazarlarla çıkar çatışması bulunmayan bir editöre inceletir. Gerekirse yeni bir hakem görüşü alınır. Her çalışma için bir kez itiraz yapılabilir ve itiraz sonucunda verilen karar kesindir.

19. Etik ihlal şüphelerinin incelenmesi

Değerlendirme sürecinde ya da yayından sonra ortaya çıkan intihal, veri uydurma, veri çarpıtma, haksız yazarlık, hakem süreci manipülasyonu ve benzer etik ihlal şüpheleri COPE akış şemalarına (https://publicationethics.org/) göre incelenir. Gerekli durumlarda yazarların kurumlarıyla iletişime geçilir. İhlalin doğrulanması hâlinde çalışma reddedilir ya da geri çekilir ve dergi, ilgili yazarların sonraki gönderilerine belirli bir süre için kısıtlama getirebilir.

20. Yayın sonrası tartışma

Okurlar yayımlanmış bir makaleye ilişkin bilimsel görüş ve eleştirilerini eufbed@erzincan.edu.tr adresine iletebilir. Başeditör bu bildirimleri değerlendirir ve gerekli gördüğünde yazarlardan yanıt ister. Bildirim sonucunda düzeltme, endişe bildirimi ya da geri çekme süreci başlatılabilir.

21. Kişisel verilerin korunması

Kişisel veriler yalnızca editoryal süreç, yayın, dizinleme, arşivleme ve yasal yükümlülüklere ilişkin meşru amaçlarla kullanılır ve yalnızca bu amaçlar için gerekli olduğunda ya da yasanın gerektirdiği durumlarda paylaşılır. Kişisel veriler 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'na ve uygulanabilir diğer kişisel veri koruma düzenlemelerine uygun olarak işlenir.

22. Yayıncının sorumlulukları

Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi, derginin yayıncısı olarak ve Fen Bilimleri Enstitüsü aracılığıyla editoryal bağımsızlığı korur ve derginin ulusal ve uluslararası yayın standartlarına uygun biçimde yürütülmesi için gerekli teknik ve idari altyapıyı sağlar. Dergi yazarlardan ücret almaz. Yayımlanan içerik açık erişimde sunulur ve Arşivleme Politikası'nda açıklandığı biçimde korunur.

23. İlgili politikalar

Telif hakkı ve lisans koşulları Açık Erişim ve Telif Politikası'nda, özel sayılara ilişkin kurallar Özel Sayı Politikası'nda, hakem süreci Hakem Değerlendirme Süreci sayfasında açıklanmıştır.

Son Güncelleme Zamanı: 03 November 2026