1998-2024 Yılları Arasında Liselere Giriş Sınavlarında Sorulan Fen Sorularının Soru Tipolojisi ve Piaget’in Soyut Operasyonel Dönem Basamaklarına Göre İncelenmesi

Öz

Bu araştırmada, 1998 yılından 2024 yılına kadar MEB tarafından uygulanmış olan liselere geçiş sınavlarında sorulan fen dersine ait sorular Soru Tipolojisi ve Piaget’in Soyut Operasyonel Basamaklarına göre incelenerek analiz edilmiştir. Yapılan araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden biri olan Doküman İnceleme Analiz Yöntemi kullanılmıştır. Elde edilen veriler doğrultusunda toplamda 655 soru, Soru Tipolojisi ve Piaget’in Soyut Operasyonel Basamaklarına göre sınıflandırılmış ve elde edilen veriler yüzde-frekans olarak tablolar halinde sunulmuştur. Yapılan çalışmada soruların, büyük çoğunlukta Soru Tipolojisine göre uzmanlaşma soru basamağında, Soyut Operasyonel Basamaklarına göre ise; korelasyonel düşünme basamağında yer aldığı belirlenmiştir. Bazı yıllarda özellikle bazı basamaklarda görülen yığılma nedeninin değişen öğretim programları olduğu düşünülmektedir. Ancak bu durumun uzun sürmediği ve sonraki yıllarda alt basamaklardaki artışın tekrar görüldüğü tespit edilmiştir. Üst basamakta yer alan sorulara gereğinden az yer verilmesi yeni öğretim programlarının amaçları ve beklentileri ile de bir uyumsuzluk yaratmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Alt Düzey Biliş
• Fen Bilimleri
• Merkezi Sınav
• Soru
• Soru Tipolojisi
• Soyut Dönem
• Üst Düzey Biliş.

An Examination of the Science Questions asked in The High School Entrance Exams According to the Question Typology and Piaget's Abstract Operational Period Stages Between 1998-2024

Öz

This study examined and analyzed science course questions on the high school entrance exams administered by the Ministry of National Education (MEB) from 1998 to 2024, based on Question Typology and Piaget’s Abstract Operational Stages. Document Review Analysis, a qualitative research method, was used in the study. Based on the data obtained, a total of 655 questions were classified according to Question Typology and Piaget's Abstract Operational Stages, and the obtained data were presented in tables as percentages and frequencies. The study determined that the vast majority of questions were located in the specialization stage according to the Question Typology and in the correlational thinking stage according to the Abstract Operational Stages. The accumulation observed in some stages, particularly in some years, is believed to be due to changing curriculums. However, this situation was not sustained, and an increase in the lower stages was observed again in subsequent years. The inadequate coverage of questions in the upper stages also creates an incompatibility with the goals and expectations of the new curriculum.

Anahtar Kelimeler

• Abstractperiod
• Centralexam
• High-Levelcognition
• Lowlevelcognition
• Science
• Question
• Questiontypology

Kaynakça

1. Akçay, B., Akçay, H. ve Kahramanoğlu, E. (2017). Ortaokul Fen Bilimleri Ders Kitaplarının Bloom Taksonomisine Göre İncelenmesi. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 30 (2),521-549.
2. Ancın, O. (2024). Fen Bilimlerine Yönelik LGS Sınavlarında Sorulmuş Sorular ile Milli Eğitim Bakanlığına Ait Kaynaklarda Yayımlanan Soruların Beceri Temelli Sorular Düzeyinde Bazı Değişkenler Açısından İncelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Aydın.
3. Ataş, E. ve Güneş, P. (2020). Altıncı Sınıf Fen Bilimleri Dersi Sınav Sorularının Yeniden Yapılandırılmış Bloom Taksonomisine Göre Değerlendirilmesi. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(2), 1066-1078.
4. Canbazoğlu Bilici, S. (2019). Eğitimde Araştırma Yöntemleri. Haluk Özmen ve Orhan Karamustafaoğlu (Ed.), Nicel Veri Toplama Teknikleri içinde (s. 55-80). Ankara: Pegem Akademi.
5. Cansız Aktaş, M. (2019). Eğitimde Araştırma Yöntemleri. Haluk Özmen ve Orhan Karamustafaoğlu (Ed.), Nicel Veri Toplama Teknikleri içinde (s. 113-136). Ankara: Pegem Akademi.
6. Creswell, J. W. (2020). Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Siyasal Kitabevi.
7. Çakıcı, Y., Ürek, H. ve Dinçer, E.O. (2012). İlköğretim Öğrencilerinin Soru Oluşturma Becerilerinin İncelenmesi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(1), 43-68.
8. Çepni, S., Gökdere, M. ve Özsevgeç, T. (2002). Kimya Sorularının Soyut Operasyon Dönemi Özelliklerine Göre İncelenmesi. KTÜ Fatih Eğitim Fakültesi, İlköğretim Fen Bilgisi Eğitimi Anabilim Dalı, Trabzon.

9. Deveci, İ. (2018). Türkiye’de 2013 ve 2018 Yılı Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programlarının Temel Öğeler Açısından Karşılaştırılması. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(2). 799-825.
10. Dökme, İ., Gödek, Y., Ünlü, Z. K. ve Yüzüak, A.V. (2019). Bilimsel Muhakeme Becerileri ile Düşünme Sanatı (1. Bölüm). Ankara: Anı Yayıncılık.
11. Duran, K. ve Gökdere, M. (2024). Soru Tipolojisi Basamakları ve Piaget’in Soyut Operasyonel Dönem Basamaklarına Uygun Fen bilimleri Soru Örnekleri. B. Tülek (Editör), 13. Uluslararası Akademik Araştırmalar Kongresi (ICAR 322-335).
12. Elmalı, Ş. ve Balkan Kıyıcı, F. (2018). Fen Bilgisi Öğretmen Adaylarının Yansıtıcı Düşünme Eğilimleri ve Yansıtıcı Düşünmeye İlişkin Düşünceleri. İlköğretim Online, 17(3), 1706- 1718.
13. Er, S. ve Kırındı, T. (2020). Argümantasyon Tabanlı Fen Öğretiminin Öğrencilerin Bilimsel Süreç Becerileri ve Akademik Başarılarına Etkisi. Gazi Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(3), 317-343.
14. Erdem, E. (2011). İlköğretim 7. Sınıf Öğrencilerinin Matematiksel ve Olasılıksal Muhakeme Becerilerinin İncelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Adıyaman Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Adıyaman.
15. Evren, B. (2012). Fen ve Teknoloji Öğretiminde Sorgulayıcı Öğrenme Yaklaşımının Öğrencilerin Sahip Oldukları Eleştirel Düşünme Eğilim Düzeylerine ve Fen ve Teknoloji Dersine Yönelik Tutumlarına Etkisi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Adnan Menderes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Aydın.
16. Girgin, E. (2012). İlköğretim 2. Kademe Fen ve Teknoloji Ders Kitaplarındaki Ünite Sonu Değerlendirme Sorularının İncelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Trakya Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Edirne.
17. Güleryüz, H. ve Erdoğan, İ. (2018). Orta Okul Fen Bilimleri Dersi Sınav Sorularının Bloom’un Bilişsel Alan Taksonomisine Göre Değerlendirilmesi: Muş İli Örneği. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(1), 43-49.
18. Gülhan, F. (2012). Sosyo-Bilimsel Konularda Bilimsel Tartışmanın 8. Sınıf Öğrencilerinin Fen Okuryazarlığı, Bilimsel Tartışmaya Eğilim, Karar Verme Becerileri ve Bilim-Toplum Sorunlarına Duyarlılıklarına Etkisinin Araştırılması. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
19. Holcomb, E.L. (2009). Asking the Right Questions: Tools and Techniques for Teamwork, Thousand: Corwin Press.
20. Kalemkuş, J. (2018). Deneylerle Fen Öğretimi ve Argümantasyona Dayalı Fen Öğretiminin Bazı Değişkenler Üzerindeki Etkilerinin İncelenmesi. Doktora Tezi. Necmettin Erbakan Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Konya.
21. Kalemkuş, J. (2020). Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı Kazanımlarının 21.Yüzyıl Becerileri Açısından İncelenmesi. Anadolu Jaurnal of Educational Sciences International, 11(1), 63-87.
22. Karamustafaoğlu, O. ve Kılıç, M. F. (2020). Eğitsel Oyunlar Üzerine Yapılan Ulusal Bilimsel Araştırmaların İncelenmesi. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, 40, 1-25.
23. Kaya, H. (2006). Eleştirel Düşünme ve Soru Sorma. İstanbul Üniversitesi Florence Nightingale Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 14(56).
24. Kıncal, R. Y. ve Yazgan, A. D. (2010). İlköğretim 7. ve 8. Sınıf Öğrencilerinin Formal Operasyonel Düşünme Becerilerinin Bazı Değişkenler Açısından İncelenmesi. Elementary Education Online, 9(2), 723-733.
25. Nasırlı, M., Karataş, A. ve Acar, Ö. (2019). Basit Fen Deneylerinin Öğrencilerin Bilimsel Bilgiye Ulaşmasına Etkileri. Fen Bilimleri Öğretimi Dergisi, 7(1), 1-26.
26. MEB (2018a). Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı (İlkokul ve Ortaokul 3, 4, 5, 6, 7 ve 8.Sınıflar). Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı.
27. MEB (2018b). Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretime Geçiş Yönergesi. Ankara.
28. Merrıam, S. B. (2018). Nitel Araştırma Desen ve Uygulama İçin Bir Rehber. Ankara: Nobel Yayınları.
29. Özcan, S. ve Oluk, S. (2007). İlköğretim Fen Bilgisi Derslerinde Kullanılan Soruların Piaget ve Bloom Taksonomisine Göre Analizi. Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 8, 61-68.
30. Özcan, H. ve Koştur, H. İ. (2019). Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı Kazanımlarının Özel Amaçlar ve Alana Özgü Beceriler Bakımından İncelenmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 9(1), 138-151.
31. Özdemir, G. ve Yanık, H. B. (2017). Beşinci Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabında Yer Alan Etkinliklerin Veriler Açısından İncelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 18, 203-221.
32. Özmantar, M. F., Bingölbali, E., Demir, S., Sağlam, Y. ve Keser, Z. (2009). Değişen Öğretim Programları ve Sınıf İçi Normlar. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 6(2).
33. Patton, M. Q. (2018). Nitel Araştırma ve Değerlendirme Yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi Yayınları.
34. Seven, M. A. ve Engin, A. O. (2018). Fen Bilimlerinde Laboratuvarın Önemi. TURAN-SAM Uluslararası Bilimsel Hakemli Dergisi, 10(38).
35. Sezer, B. (2016). Merkezi Sistem Ortak Sınav Fen Bilimleri Sorularının Webb’in Bilgi Derinliği Seviyelerine Göre Karşılaştırmalı Analizi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Adıyaman Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Adıyaman.
36. Sincar, B. (2022). Fen Bilimleri Ders Kitabında Bulunan Kimya Ünitelerindeki Bölüm Sonu Sorularının Yenilenmiş Bloom Taksonomisine Göre İncelenmesi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Elazığ Fırat Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Elazığ.
37. Şan, S. ve İlhan, N. (2019). Fen Bilimleri Dersi Beceri Temelli Sorulara (Yeni Nesil) Yönelik Kuramsal ve Kavramsal Çerçeve. İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 9(17), 17-36.
38. Tatlısu, S. (2020). Fen Bilimleri Dersinde Argümantasyon Yönteminin Kullanılmasının 7. Sınıf Öğrencilerinin Fen Öğrenme Becerisi ve Bilimsel Süreç Becerileri Üzerine Etkisinin İncelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Akdeniz Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Antalya.
39. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2018). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayınları.
40. Yıldız, İ. ve Uyanık, N. (2004). Matematik Eğitiminde Ölçme-Değerlendirme Üzerine. Kastamonu Eğitim Dergisi, 12(1), 97-104.
41. Watts, M. ve Jesus, H. P. (2017). Fen Derslerinde Soru Sormak. Keith S. Taber (Ed.) ve Murat Gökdere (Çev. Ed.). Üstün Yetenekliler İçin Fen Eğitimi (1. Baskı) içinde (139-158). Ankara: Pegem Akademi.