DEPREME BAĞLI ZORUNLU GÖÇÜN BESLENME ALIŞKANLIKLARI VE PSİKOLOJİK ETKİLER ÜZERİNE ETKİSİ: KARMA YÖNTEMLİ BİR İNCELEME

Öz

Arka plan: Depremler gibi büyük ölçekli afetler, bireylerin yaşam koşullarını köklü biçimde değiştirerek beslenme alışkanlıkları ve psikolojik durumları üzerinde önemli etkiler yaratmaktadır. Özellikle zorunlu göç, bireylerin hem gıda erişimini hem de kültürel beslenme pratiklerini etkileyerek yeni bir uyum sürecini beraberinde getirmektedir. Bu süreçte ortaya çıkan değişimlerin bütüncül olarak değerlendirilmesi, afet sonrası müdahalelerin etkinliği açısından kritik öneme sahiptir. Amaç: Bu çalışma, 6 Şubat depremleri sonrasında zorunlu göçe maruz kalan bireylerin beslenme alışkanlıklarındaki değişimleri ve besin ögesi yeterliliğini incelemek amacıyla tasarlanmıştır. Ayrıca bu bireylerin yerleştikleri bölgenin mutfak kültürüne uyum süreçleri ile zorunlu göçün yeme davranışı üzerindeki psikolojik etkileri değerlendirilmiştir. Yöntem: Araştırmada nicel (Besin Tüketim Sıklığı Formu, 3 günlük besin kaydı, EDE-Q-13, psikososyal etki ölçeği) ve nitel (derinlemesine görüşmeler) yöntemlerin bir arada kullanıldığı karma yöntem deseni uygulanmıştır. Çalışmaya, Trabzon ve çevre illere göç etmiş 18–65 yaş arası 30 birey dâhil edilmiştir. Nicel veriler SPSS ve BEBIS programlarıyla, nitel veriler ise içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Bulgular: Katılımcıların ortalama enerji alımı (1916 kcal/gün) önerilen düzeyin biraz altında bulunmuştur. Buna karşın karbonhidrat, protein ve yağ alımı referans değerlerin üzerinde gerçekleşmiştir (p<0,05). Diyet lifi, E vitamini, folat, potasyum, kalsiyum ve magnezyum gibi mikro besin ögelerinin alımı ise belirgin biçimde yetersiz bulunmuştur (p<0,05). EDE-Q-13 puanları ile kolesterol, doymuş yağ ve folat alımları arasında anlamlı pozitif korelasyon tespit edilmiştir. Nitel bulgular, bireylerin bölgesel mutfağa uyumda zorluk yaşadıklarını belirtmişlerdir. Yöresel besinler arasında en sık tüketilenler sorgulandığında ise kuymak ve sütlaç gibi tanıdık yiyeceklere yöneldiklerini ortaya çıkmıştır. Sosyal sağlık puanları ile duygusal yeme ve beden memnuniyetsizliği arasında anlamlı ilişkiler saptanmıştır. Sonuç: Zorunlu göçün bireylerin beslenme durumu ve ruhsal iyi oluşu üzerinde çok boyutlu etkileri olduğu görülmektedir. Afet sonrası beslenme müdahalelerinde kültürel olarak tanıdık gıdalar ve psikososyal destek hizmetleri bir arada sunularak daha sağlıklı yeme davranışları teşvik edilmeli ve bireylerin uyum süreci desteklenmelidir.

Anahtar Kelimeler

• Depremzede
• Zorunlu göç
• Beslenme
• Adaptasyon.

Destekleyen Kurum

TÜBİTAK 2209 A kapsamında Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu tarafından desteklenmiştir.

Proje Numarası

1919B012321156

Etik Beyan

Araştırma öncesi, Avrasya Üniversitesi Etik Kurulu’ndan 04.07.2024 tarihli ve 2024-166 sayılı etik onay alınmıştır. Araştırmada yer alan bireylerden yazılı onam alınmış; Helsinki Bildirgesi doğrultusunda çalışmanın amacı kendilerine detaylı şekilde aktarılmıştır. Katılım tamamen gönüllülük esasına dayandırılmış olup, istedikleri zaman araştırmadan çekilme hakları olduğu belirtilmiştir.

Teşekkür

Bu TÜBİTAK 2209-A çağrısı kapsamında desteklenen “Doğu Karadeniz Bölgesine Zorunlu Göç Eden Depremzedelerin Deprem Sonrası Göç Ettikleri Bölgenin Yöresel Yemeklerine Karşı Beslenme Durumlarını ve Alışkanlıklarının Değişiminin İncelenmesi” isimli projeden elde edilen verilerle hazırlanmıştır. Projeyi destekleyen Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu’na teşekkür ederiz.

CULINARY HABITS AND PSYCHOLOGICAL EFFECTS OF FORCED MIGRATION DUE TO EARTHQUAKES: A MIXED-METHODS STUDY

Öz

Background: Large-scale disasters such as earthquakes significantly alter individuals’ living conditions, leading to notable changes in dietary habits and psychological well-being. Forced migration, in particular, affects both food accessibility and cultural dietary practices, requiring individuals to undergo a complex adaptation process. Understanding these changes holistically is crucial for developing effective post-disaster interventions. Objective: This study was designed to examine the changes in dietary habits and nutritional adequacy among individuals who were forcibly displaced following the February 6 earthquakes in Türkiye. It also evaluates their adaptation to the regional food culture in host environments and explores the psychological impacts of forced migration on eating behaviors. Method: A mixed-methods design was used, incorporating quantitative tools Food Frequency Questionnaire (FFQ), 3-day food record, EDE-Q-13, and a psychological impact scale alongside qualitative in-depth interviews. The study included 30 individuals aged 18–65 who had migrated to Trabzon and nearby provinces. Quantitative data were analysed using SPSS and BEBIS software, while qualitative responses were examined through content analysis. Results: Participants’ average energy intake (1916 kcal/day) was slightly below the recommended level. However, carbohydrate, protein, and fat intakes were significantly above reference values (p<0.05). In contrast, consumption of key micronutrients such as dietary fibre, vitamin E, folate, potassium, calcium, and magnesium was significantly inadequate (p<0.05). A strong positive correlation was found between disordered eating behaviours (EDE-Q-13) and the intake of cholesterol, saturated fats, and folate. Qualitative findings indicated that individuals experienced difficulties adapting to regional cuisine. When asked about their most frequently consumed regional foods, it was revealed that they gravitated towards familiar dishes such as kuymak (a type of porridge) and sütlaç (rice pudding). A significant relationship was also observed between social health scores and emotional eating patterns, including body dissatisfaction. Conclusion: The findings underscore the multifaceted effects of forced migration on nutritional status and psychological well-being. In post-disaster contexts, nutritional interventions should incorporate culturally appropriate food options and psychosocial support to foster healthier eating behaviours and promote resilience among displaced populations.

Anahtar Kelimeler

• Earthquake survivor
• Forced migration
• Nutrition
• Adaptation.

Destekleyen Kurum

Scientific and Technological Research Council of Turkey (TÜBİTAK)

Proje Numarası

1919B012321156

Etik Beyan

Prior to the study, ethical approval was obtained from the Ethics Committee of Avrasya University (dated 04.07.2024, approval number 2024-166). Written informed consent was obtained from all participants, and the purpose of the study was clearly explained to them in accordance with the Declaration of Helsinki. Participation was entirely voluntary, and participants were informed of their right to withdraw from the study at any time.

Teşekkür

This study was prepared using data obtained from the project titled “Investigation of the Nutritional Status and Changes in Dietary Habits of Earthquake Survivors Who Migrated to the Eastern Black Sea Region in Relation to the Local Cuisine of the Host Region Following the Earthquake”, which was supported under the TÜBİTAK 2209-A Program. We would like to thank the Scientific and Technological Research Council of Türkiye (TÜBİTAK) for their support.

Kaynakça

1. Aguayo, V. M., Sharma, A., & Subedi, G. R. (2015). Delivering essential nutrition services for children after the Nepal earthquake. The Lancet Global Health, 3(11), e665–e666. https://doi.org/10.1016/S2214-109X(15)00198-X
2. Aldemir, T. (2023). Doğal afetler sonrası afetzedelerin beslenmesi: 2023 Kahramanmaraş depremi örneği. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 10(4), 686–701.
3. Almerico, G. M. (2014). Food and identity: Food studies, cultural, and personal identity. Journal of International Business and Cultural Studies, 8, 1–8.
4. Amagai, T., Ichimaru, S., Tai, M., Ejiri, Y., & Muto, A. (2014). Nutrition in the Great East Japan earthquake disaster. Nutrition in Clinical Practice, 29(5), 585–594. https://doi.org/10.1177/0884533614538322
5. Arasan Özbay, Z. (2015). Afet müdahale ekipleri için psikososyal beceri kazanımı programının hazırlanması ve etkililiğinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Sosyal Bilimler Enstitüsü].
6. Avdar, R., & Avdar, R. (2022). Türkiye’de yaşanan doğa kaynaklı afetlerin sosyo-ekonomik etkileri. Afet ve Risk Dergisi, 5(1), 1–12.
7. Aydın, G. Ç., & Aytaç, S. (2023). Depremin dezavantajli gruplardan biri olan depremzede kadinlar üzerindeki psiko-sosyal etkisi: Nitel bir araştirma. Journal of Mehmet Akif Ersoy University Economics and Administrative Sciences Faculty, 10(3), 2195–2218. https://doi.org/10.30798/makuiibf.1281904
8. Baltacı, A. (2018). Nitel araştırmalarda örnekleme yöntemleri ve örnek hacmi sorunsalı üzerine kavramsal bir inceleme. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 231–274.

9. Bland, S. H., Valoroso, L., Stranges, S., Strazzullo, P., Farinaro, E., & Trevisan, M. (2005). Long-term follow-up of psychological distress following earthquake experiences among working Italian males: A cross-sectional analysis. The Journal of Nervous and Mental Disease, 193(6), 420–423.
10. Bushelle, C. A. (2021). The risks for eating disorders/disordered eating in refugee & immigrant experiences and the imperative of culturally alert screening. Unpublished manuscript.
11. Caia, G., Ventimiglia, F., & Maass, A. (2010). Container vs. dacha: The psychological effects of temporary housing characteristics on earthquake survivors. Journal of Environmental Psychology, 30(1), 60–66.
12. Cooper, C. L., & Marshall, J. (2024). Occupational sources of stress: A review of the literature relating to coronary heart disease and mental ill health. In Managerial, Occupational and Organizational Stress Research (pp. 3–20). Routledge.
13. Doğru, S., & Ede, G. (2020). Planning food and nutrition support in disaster situations. Curr Perspect Health Sci, 1(1), 25–34.
14. Esin, K., & Ayyildiz, F. (2022). Validity and reliability of the Turkish version of the Eating Disorder Examination Questionnaire (EDE-Q-13): Short-form of EDE-Q. Journal of Eating Disorders, 10(1), 102. https://doi.org/10.1186/s40337-022-00628-4
15. Fairburn, C. G., Wilson, G. T., & Schleimer, K. (1993). Binge eating: Nature, assessment, and treatment. Guilford Press.
16. Filiz, M., Karagöz, Y., & Karaşin, Y. (2023). Depreme maruz kalan bireylerin psikolojik etkilerini belirlemeye yönelik ölçek geliştirme çalışması. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (33), 236–250.
17. Institute of Medicine (US) Committee on Dietary Risk Assessment in the WIC Program. (2002). Dietary risk assessment in the WIC program. National Academies Press. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK220564/
18. İşçi, C. (2008). Deprem nedir ve nasıl korunuruz. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 3(9), 959.
19. İşçi, C. (2015). Deprem nedir ve nasıl korunuruz. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 10(38), 1–2.
20. Jenkins, P. E., Proctor, K., & Snuggs, S. (2024). Dietary intake of adults with eating disorders: A systematic review and meta-analysis. Journal of Psychiatric Research. https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2024.02.008
21. Karatay, Z. D., & Çilmi, M. (2023). Deprem sonrası yaşanan zorunlu göç ve istihdam problemi. Akademik Yaklaşımlar Dergisi, 15(1), 314–333.
22. Kiecolt-Glaser, J. K., Fagundes, C. P., Andridge, R., Peng, J., Malarkey, W. B., Habash, D., & Belury, M. A. (2017). Depression, daily stressors and inflammatory responses to high-fat meals: When stress overrides healthier food choices. Molecular Psychiatry, 22(3), 476–482.
23. Koçak, H., Karakuş, E., Çalışkan, C., Dağ, N., Kınık, K., & Güzel, A. (2025). The effects of cultural factors on food assistance after disaster: A scoping review. Disaster Medicine and Public Health Preparedness, 19, e43. https://doi.org/10.1017/dmp.2023.202
24. Köseoğlu, S. Z. A., & Smail, A. (2023). Duygusal iştahın beden kütle indeksi ve basit karbonhidrat tüketimi üzerine etkisi. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (46), 202–208.
25. Macit, N., & Kıran, Ö. (2024). Yemek ve toplum: Kültür, kimlik ve eşitsizlikler. Olgu Sosyoloji Dergisi, 3(2), 97–106. https://doi.org/10.58632/olgusos.1573307
26. Micha, R., Peñalvo, J. L., Cudhea, F., Imamura, F., Rehm, C. D., & Mozaffarian, D. (2017). Association between dietary factors and mortality from heart disease, stroke, and type 2 diabetes in the United States. JAMA, 317(9), 912–924.
27. Mitchell, K. S., Scioli, E. R., Galovski, T., Belfer, P. L., & Cooper, Z. (2021). Posttraumatic stress disorder and eating disorders: Maintaining mechanisms and treatment targets. Eating Disorders, 29(3), 292–306.
28. Nakaya, N., Nakamura, T., Tsuchiya, N., Narita, A., Tsuji, I., Hozawa, A., & Tomita, H. (2016). Prospect of future housing and risk of psychological distress at 1 year after an earthquake disaster. Psychiatry and Clinical Neurosciences, 70(4), 182–189.
29. Peyravi, M., Marzaleh, M. A., & Khorram-Manesh, A. (2019). An overview of the strengths and challenges related to health on the first 10 days after the large earthquake in the west of Iran, 2017. Iranian Journal of Public Health, 48(5), 963–971.
30. Sakuma, A., Takahashi, Y., Ueda, I., Sato, H., Katsura, M., Abe, M., & Tsuji, I. (2015). Post-traumatic stress disorder and depression among local disaster relief workers: A cross-sectional study. BMC Psychiatry, 15, 1–13.
31. Sarpong, S. P., & Opaas, M. (2021). Forced migration and the quest for normality: Post-migratory experiences of traumatized Iraqi refugees in Norway. Journal of Refugee Studies, 34(4), 4092–4120.
32. Shen, X., Gu, X., Liu, Y. Y., Yang, L., Zheng, M., & Jiang, L. (2023). Association between dietary calcium and depression among American adults: National Health and Nutrition Examination Survey. Frontiers in Nutrition, 10, 1042522. https://doi.org/10.3389/fnut.2023.1042522
33. Sukan, B., & Akbulut, G. (2022). Zorunlu göçün gıda güvencesi ve beslenme ile ilişkisi. Beslenme ve Diyet Dergisi, 50(3), 74–83. https://doi.org/10.33076/2022.BDD.1537
34. Şimşek, N. (2020). Konfor gıda tüketimi üzerine Mersin'de keşifsel bir araştırma [Yüksek lisans tezi, Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü].
35. Tashiro, A., Sakisaka, K., Kinoshita, Y., Sato, K., Hamanaka, S., & Fukuda, Y. (2020). Motivation for and effect of cooking class participation: A cross-sectional study following the 2011 Great East Japan earthquake and tsunami. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(21), 7869.
36. Tatlı, Ç., & Türker, P. (2024). The roles of psychosocial factors and nutritional intervention on eating disorders. Süleyman Demirel Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 15(2), 309–318.
37. UNICEF Türkiye Temsilciliği. (2019). Afet ve acil durumlarda psikososyal destek hizmetleri: Saha çalışanları için el rehberi (S. A. Tomas, E. Sayar, & E. Uygun, Eds.). Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF). https://avys.omu.edu.tr/storage/app/public/bilge.abukan/138610/afetlerde%20psikososyal%20hizmetler.pdf
38. Wang, Y., Liu, J., Compher, C., & Kral, T. V. (2022). Associations between dietary intake, diet quality and depressive symptoms in youth: A systematic review of observational studies. Health Promotion Perspectives, 12(3), 249.
39. Yaman, M., & Düger, Y. (2017). Afet yönetiminde kavramsal çerçeve ve Türkiye’de afet yönetiminin genel tarihsel gelişimi. In Afet Yönetimi (pp. 1–26).
40. Yıldız, G. (2024). Konuşulmayanın yankıları: 6 Şubat Kahramanmaraş depremi ve sosyal yansımaları. Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences, 10(4), 505–516. https://doi.org/10.5281/zenodo.13118733