REHBER ÖĞRETMENLERİN GÖÇMEN ÖĞRENCİLERLE ÇALIŞMA SÜRECİNDE KARŞILAŞTIĞI GÜÇLÜKLER: İSTANBUL BAĞCILAR İLÇESİ ÖRNEĞİ

Öz

Arka Plan: Göç olgusu, eğitim ortamlarında önemli dönüşümlere yol açmakta ve göçmen öğrencilerin okula uyum sürecini çok boyutlu hale getirmektedir. Bu süreçte rehber öğretmenler, öğrencilerin akademik, sosyal ve psikolojik uyumlarını desteklemede kritik bir rol üstlenmektedir. Ancak dil farklılıkları, kültürel uyumsuzluklar ve kurumsal sınırlılıklar, rehberlik hizmetlerinin etkililiğini zorlaştırmaktadır. Amaç: Bu çalışmada, rehber öğretmenlerin göçmen öğrencilerle çalışma sürecinde karşılaştıkları güçlüklerin belirlenmesi ve bu güçlüklerin yoğunlaştığı alanların ortaya konulması amaçlanmıştır. Ayrıca çalışma, rehber öğretmen deneyimlerine odaklanarak saha temelli bir bakış açısı sunmayı hedeflemektedir. Yöntem: Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı kapsamında fenomenolojik desen kullanılarak yürütülmüştür. Çalışma grubunu İstanbul ili Bağcılar ilçesinde görev yapan ve göçmen öğrencilerle doğrudan çalışma deneyimine sahip 10 rehber öğretmen oluşturmaktadır. Veriler yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanmış ve içerik analizi ile çözümlenmiştir. Bulgular: Bulgular, karşılaşılan güçlüklerin dört temel tema altında toplandığını göstermektedir: dil kaynaklı güçlükler, aile ile iletişim sorunları, kurumsal ve yapısal sınırlılıklar ile mesleki gelişim ve destek yetersizlikleri. Dil bariyeri iletişimi sınırlamakta, öğrencilerin kendini ifade etmesini zorlaştırmakta ve rehberlik sürecinin etkililiğini azaltmaktadır. Ailelerin sınırlı katılımı ve kültürel farklılıklar, müdahale sürecini güçleştirmektedir. Ayrıca kurumsal imkânların ve sistematik desteklerin yetersizliği uygulamaları zorlaştırmaktadır. Sonuç: Bulgular, rehber öğretmenlerin göçmen öğrencilerle çalışırken çok boyutlu güçlüklerle karşılaştığını göstermektedir. Bu durum, rehberlik hizmetlerinin bireysel olduğu kadar kurumsal ve sistemsel düzeyde de geliştirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda, uygulamaya dayalı hizmet içi eğitimlerin yaygınlaştırılması, okul temelli desteklerin güçlendirilmesi ve rehberlik hizmetlerinin daha sistematik hale getirilmesi gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Göçmen öğrenciler
• rehber öğretmen
• eğitimde uyum
• rehberlik hizmetleri
• nitel araştırma.

Destekleyen Kurum

Yoktur

Etik Beyan

Bu araştırma için gerekli etik kurul izni alınmıştır. Ayrıca araştırmanın yürütülmesi için Milli Eğitim Bakanlığı’ndan gerekli izinler alınmıştır. Araştırmaya katılan tüm katılımcılardan gönüllü onam alınmış ve veriler bilimsel etik kurallara uygun şekilde toplanmış ve analiz edilmiştir. Çalışmada herhangi bir çıkar çatışması bulunmamaktadır.

Teşekkür

Bu çalışmaya katkı sağlayan katılımcılara teşekkür ederim.

DIFFICULTIES FACED BY SCHOOL COUNSELORS IN THE PROCESS OF WORKING WITH MIGRANT STUDENTS: THE CASE OF BAGCILAR DISTRICT, ISTANBUL

Öz

Background: Migration has led to significant transformations in educational settings and has made the school adaptation process of migrant students multidimensional. In this process, school counselors play a critical role in supporting students’ academic, social, and psychological adjustment. However, language differences, cultural mismatches, and institutional limitations reduce the effectiveness of counseling services. Purpose: This study aims to identify the difficulties faced by school counselors in working with migrant students and to determine the areas in which these difficulties are concentrated. It also seeks to provide a field-based perspective by focusing on school counselors’ experiences. Method: The research was conducted using a phenomenological design within the qualitative research approach. The study group consists of 10 school counselors working in the Bağcılar district of Istanbul who have direct experience with migrant students. Data were collected through semi-structured interviews and analyzed using content analysis. Findings: The findings show that the difficulties are grouped under four main themes: language-related difficulties, challenges in communication with families, institutional and structural limitations, and deficiencies in professional development and support. Language barriers limit communication, hinder students’ self-expression, and reduce the effectiveness of counseling processes. Limited family involvement and cultural differences make intervention processes more difficult. In addition, insufficient institutional resources and limited support mechanisms complicate counseling practices. Conclusion: The findings indicate that school counselors face multidimensional challenges when working with migrant students. This suggests that counseling services should be improved not only at the individual level but also at institutional and systemic levels. In this context, it is necessary to expand practice-based in-service training, strengthen school-based support systems, and develop more systematic counseling services.

Anahtar Kelimeler

• Migrant students
• school counselors
• educational adaptation
• guidance and counseling services
• qualitative research.

Destekleyen Kurum

None

Etik Beyan

Ethical approval for this study was obtained from the relevant ethics committee. In addition, the necessary permissions were obtained from the Ministry of National Education. Informed consent was obtained from all participants, and the data were collected and analyzed in accordance with ethical research principles. There is no conflict of interest.

Teşekkür

I would like to thank all participants who contributed to this study.

Kaynakça

1. Akfirat, O. N. (2025). What has changed in five years? Perspectives of school counsellors regarding Syrian refugee students in Türkiye. International Journal of Educational Research, 141, 102702. https://doi.org/10.1016/j.ijer.2025.102702
2. Aras, B. T. (2021). Suriyeli göçmen çocukların 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu kapsamında değerlendirilmesi: Hatay örneği [Yüksek lisans tezi, Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi]. Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Akademik Veri Yönetim Sistemi. https://avesis.mku.edu.tr/yonetilen-tez/f47338d1-39c6-475f-bcb0-5b90d94942f8/suriyeli-gocmen-cocuklarin-5395-sayili-cocuk-koruma-kanunu-kapsaminda-degerlendirilmesi-hatay-ornegi
3. Atlıhan, A. M. (2019). Göçmen öğrencilerin okul örgütüne uyumunda öğretmenlerin ve okul yöneticilerinin rolleri [Tezsiz yüksek lisans projesi, Pamukkale Üniversitesi]. Pamukkale Üniversitesi Akademik Veri Yönetim Sistemi. https://gcris.pau.edu.tr/entities/publication/b9d92b8d-8c09-4eed-8139-b20d15e68b10
4. Bahar, H. H., & Yılmaz, O. (2018). Ahıska, göç ve eğitim. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi–Journal of Qualitative Research in Education, 6(2), 238–257. https://doi.org/10.14689/issn.2148-2624.1.6c2s11m
5. Bilgin, H. (2018). Okul öncesi eğitimde rehberlik. Nobel Yayınları.
6. Block, K., Cross, S., Riggs, E., & Gibbs, L. (2014). Supporting schools to create an inclusive environment for refugee students. International Journal of Inclusive Education, 18(12), 1337–1355. https://doi.org/10.1080/13603116.2014.899636
7. Canatan, K. (2014). Avrupa Toplumlarının Göç Algıları ve Tutumları: Sosyolojik Bir Yaklaşım. İstanbul University Journal of Sociology, 3(27), 317–332. https://izlik.org/JA88ZS48NB
8. Coşkun, İ., & Emin, M. N. (2018). Türkiye'de göçmenlerin eğitimi: Mevcut durum ve çözüm önerileri (Politika Notu No. 2018/03). İLKE İlim Kültür Eğitim Derneği. https://ilke.org.tr/images/yayin/pdf/turkiyede_gocmenlerin_egitimi_mevcut_durum_ve_cozum_onerileri.pdf

9. Çiftçi, E. (2019, 16–18 Ekim). Türkçenin ikinci dil olarak öğretiminde kullanılan “yabancı uyruklu öğrenciler için Türkçe” kitabında kültür aktarımı. XI Uluslararası Dünya Dili Türkçe Sempozyumu, Samsun, Türkiye.
10. Delen, A. (2018). Yabancı uyruklu öğrencilerin bulunduğu ilkokullarda istenmeyen öğrenci davranışlarının incelenmesi (Tez No. 515028) [Yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=8zE8Gvn-wEnN_FVOdxAw-w&no=s61IfuIvzszhgJiGZIDXSA
11. Deniz, M., & Erözkan, A. (2010). Psikolojik danışma ve rehberlik (4. bs.). Maya Akademi Yayınları.
12. Erdem, C. (2017). Sınıfında mülteci öğrenci bulunan sınıf öğretmenlerinin yaşadıkları öğretimsel sorunlar ve çözüme dair önerileri. Medeniyet Eğitim Araştırmaları Dergisi, 1(1), 26–42. https://dergipark.org.tr/tr/pub/mead/article/322019
13. Erol Emiroğlu, S. (2018). Suriyeli sığınmacı çocukların eğitimi ve sorunları (Tez No. 532782) [Yüksek lisans tezi, Akdeniz Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=gBwG1An7F_I7PLTnsJlFWA&no=bzmftqd4SJMs17L6uZ_ddg
14. Eyüp, B., Arslan, N., & Cevher, T. Y. (2017). Mültecilere Türkçenin yabancı dil olarak öğretilmesine yönelik uyum kursuna katılan öğreticilerin kurs hakkındaki görüşleri ve hazır bulunuşluk durumları. International Journal of Languages' Education and Teaching, 5(4), 174–200. https://doi.org/10.18298/ijlet.2245
15. Field, S., Kuczera, M., & Pont, B. (2007). No more failures: Ten steps to equity in education. OECD Publishing. https://www.oecd.org/education/school/nomorefailurestenstepstoequityineducation.htm
16. Human Rights Watch. (2015). “Geleceğimi hayal etmeye çalıştığımda hiçbir şey göremiyorum”: Türkiye'deki Suriyeli mülteci çocukların eğitime erişiminin önündeki engeller – kayıp nesil olmalarını önlemek. https://www.hrw.org/tr/report/2015/11/09/283247
17. Karaca, S., & Doğan, U. (2014). Suriyeli göçmenlerin sorunları çalıştayı sonuç raporu. Mersin Üniversitesi Bölgesel İzleme Uygulama Araştırma Merkezi. http://www.madde14.org/images/b/b0/MersinUnivSuriyeCalistay.pdf
18. Kepçeoğlu, M. (2001). Psikolojik danışma ve rehberlik (11. bs.). Alkım Yayınevi.
19. Kılıç, İ. H., & Tahmaz, O. (2016). Şanlıurfa'da Suriyeli sığınmacılar ve eğitim araştırması 2016. GAP Gençlik Derneği. https://www.kalkinmakutuphanesi.gov.tr/assets/upload/dosyalar/www-karacadag-gov-tr-299-sy9a31oz-sanliurfada-suriyeli-siginmacilar-ve-egitim-arastirmasi.pdf
20. Kurter, M. Ç. (2017). Suriyeli mültecilerin eğitim hakkına erişimi: Saha araştırması tarama raporu. https://www.academia.edu/31170856/Suriyeli_M%C3%BCltecilerin_E%C4%9Fitim_Hakk%C4%B1na_Eri%C5%9Fimi
21. Mammadova, N., & Aypay, A. (2023). Syrian refugee students’ sense of school belonging and educational aspirations in Türkiye. International Journal of Educational Development, 103, 102876. https://doi.org/10.1016/j.ijedudev.2023.102876
22. Millî Eğitim Bakanlığı. (2014a). Yabancılara yönelik eğitim-öğretim hizmetleri. http://mevzuat.meb.gov.tr
23. Millî Eğitim Bakanlığı. (2014b). 2014/21 sayılı yabancılara yönelik eğitim öğretim hizmetleri genelgesi. http://mevzuat.meb.gov.tr/html/yabyonegiogr_1/yabyonegiogr_1.html
24. Millî Eğitim Bakanlığı. (2020, 14 Ağustos). Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri yönetmeliği. T.C. Resmî Gazete (Sayı: 31213). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/08/20200814-2.htm
25. Organisation for Economic Co-operation and Development. (2015). Students at school: “Immigrant students” defined (OECD Education Working Papers No. 120). OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264249509-en
26. Özel, D., & Erdur-Baker, Ö. (2023). Struggles of refugee-receiving schools in Turkey. Social Sciences, 12(4), 231. https://doi.org/10.3390/socsci12040231
27. Radhouane, M. (2023). Pedagogical challenges in integrating refugee students in the Global North: A literature review. Prospects, 53(1–2), 151–168. https://doi.org/10.1007/s11125-022-09632-7
28. Şahin, F., & Şener, Ö. (2019). Geçici koruma altındaki Suriyeli öğrencilerin eğitim süreçlerindeki dil ve iletişim sorunları: İstanbul Fatih örneği. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 6(9), 66–85. https://dergipark.org.tr/tr/pub/asead/issue/50040/634214
29. Tatlılıoğlu, K., & Uysal, M. M. (2013, Kasım). Okul rehberlik ve psikolojik danışmanlık hizmetlerinin kapsamlı/gelişimsel rehberlik anlayışı doğrultusunda değerlendirilmesi. International Symposium on Changes and New Trends in Education (ss. 98–110). Konya, Türkiye.
30. Tellal, E. (1994). Göçmen işçiler, yaşam koşulları ve son uluslararası sözleşme. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 49(3–4), 415–427. https://doi.org/10.1501/SBFder_0000001722
31. Tümen, S., Vlassopoulos, M., & Wahba, J. (2023). Teacher diversity awareness training: Effects on refugee children’s school outcomes. Journal of Human Resources. Advance online publication. https://doi.org/10.3368/jhr.0622-12378R2
32. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (2024). 2025 eğitim öğretim yılında 1 milyon 13 bin 435 öğrenci eğitim görüyor. https://www.tbmm.gov.tr/Haber/Detay?Id=86cc60a8-ab75-4364-97b4-0192b5a0dcf2
33. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (2025). Geçici koruma altındaki Suriyeli öğrencilerin eğitim durumuna ilişkin soru önergesi ve yanıtı. https://cdn.tbmm.gov.tr/KKBSPublicFile/D28/Y4/T7/WebOnergeMetni/bf6e5113-fdbd-42d9-ae32-d135d052a00a.pdf
34. Tüvana Okuma İstekli Çocuk Eğitim Vakfı. (2019). Türkiye’deki risk altındaki çocuklar raporu. https://cohum.giresun.edu.tr/Files/ckFiles/cohum-giresun-edu-tr/TOCEV%20Rapor%5B2%5D-2019%20(2).pdf
35. Uğurlu, Z. (2018). Suriyeli sığınmacı öğrencilerin okula uyum sorunlarının çözülmesi ve desteklenmesinde öğretmen etkisi. İçinde V. Özpolat (Ed.), Zorunlu göçler ve doğurduğu sosyal travmalar (ss. 191–262). HEGEM Yayınları.
36. Uluslararası Göç Örgütü. (2013). Göç terimleri sözlüğü (2. bs.). Uluslararası Göç Örgütü. https://publications.iom.int/system/files/pdf/iml31_turkish_2ndedition.pdf
37. United Nations Children's Fund (UNICEF). (2024). Okullaşmanın önündeki kayıt engelleri: Savunuculuk notu. https://www.unicef.org/turkiye/raporlar/okulla%C5%9Fman%C4%B1n-%C3%B6n%C3%BCndeki-kay%C4%B1t-engelleri
38. United Nations High Commissioner for Refugees. (1994). Refugee children: Guidelines on protection and care. United Nations High Commissioner for Refugees. https://www.unhcr.org/media/refugee-children-guidelines-protection-and-care
39. United Nations High Commissioner for Refugees. (2016). Mülteci ve göçmen? https://www.unhcr.org/cy/wp-content/uploads/sites/41/2018/02/UNHCR_Refugee_or_Migrant_TR.pdf
40. Uyanık, A. (2019). Mülteci öğrencilerin eğitim gördüğü okullardaki rehberlik ihtiyaçlarının rehber öğretmen görüşlerine göre incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=WxxLx_443iS-CZ_yn88-1A&no=3KAw2pqCD1zXeyfxbmF7Zg
41. Üstün, A., & Alimcan, D. (2021). Suriyeli çocukların Türk eğitim sistemine entegrasyonunun desteklenmesi projesi’ne (PİKTES) yönelik öğretmenlerin görüşleri. Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences, 7(36), 165–179. https://doi.org/10.31589/JOSHAS.520
42. Yeşilyaprak, B. (2021). 21. yüzyılda eğitimde rehberlik hizmetleri. Nobel Yayınları.
43. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Seçkin Yayıncılık.
44. Yüksel Şahin, F. (2008). Ortaöğretimdeki öğrenci görüşlerine göre psikolojik danışma ve rehberlik (PDR) hizmetlerinin değerlendirilmesi. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 5(2), 1–26.